। प्रतिसेवेत भैषज्यम् ।
/ pratiseveta bhaiṣajyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Vinayasutra 8
। चातुर्विध्यम् अस्य ।
/ cāturvidhyam asya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। ग्लानं प्रत्यप्रथमता ।
/ glānaṃ pratyaprathamatā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सर्वं चोचमोचकोलाश्वोत्थोदुम्बरपुरुषकमृद्धीकखर्जूरपानानाम् ।
/ sarvaṃ cocamocakolāśvotthodumbarapuruṣakamṛddhīkakharjūrapānānām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्वच् छुक्तशुलुकदधिमण्डोदश्विन्मण्डकानि दकभिन्नानि पट्टपरिश्रुतानि स्वच्छानि मुखदर्शीनि शरकाण्डवर्णानि ।
/ tadvac chuktaśulukadadhimaṇḍodaśvinmaṇḍakāni dakabhinnāni paṭṭapariśrutāni svacchāni mukhadarśīni śarakāṇḍavarṇāni /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अयुक्तिः प्राग् एवं [प]श्चाद् उपसंपन्नेन यर्शनस्य स[५०अ५]मानव्यंजनेन ।
/ ayuktiḥ prāg evaṃ [pa]ścād upasaṃpannena yarśanasya sa[50a5]mānavyaṃjanena /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। हरीतक्यादेः पञ्चकस्य ।
/ harītakyādeḥ pañcakasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। गुडस्य च ।
/ guḍasya ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अधिष्ठितस्यास्य भक्षणे ग्लानवत्त्वमच्चोद्धोपधिवारिके नवकर्मिणाम् ।
/ adhiṣṭhitasyāsya bhakṣaṇe glānavattvamaccoddhopadhivārike navakarmiṇām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। भक्तिच्छिन्नकस्यात्र चाकालिकाभक्षणे च ।
/ bhakticchinnakasyātra cākālikābhakṣaṇe ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पानानियामिकम् ।
/ pānāniyāmikam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्वच्छानि ।
/ svacchāni /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अतत्त्वात् तद्द्रव्यस्य कालिकं चेद् अनुपसंपन्नेन मर्द्धनं परिश्रावणञ् च पटेन ।
/ atattvāt taddravyasya kālikaṃ ced anupasaṃpannena marddhanaṃ pariśrāvaṇañ ca paṭena /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। दाडिमवीजपूरकाद् अन्येष्व् एषु द्रव्यम् ।
/ dāḍimavījapūrakād anyeṣv eṣu dravyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। कालि[५०अ६]कत्वे स्य यामान्तः पर्यन्तः ।
/ kāli[50a6]katve sya yāmāntaḥ paryantaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अन्यत्वे यस्तिस्मिन् ।
/ anyatve yastismin /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अनितिवृत्ताव् एषोतिवृत्तौ यतः सेत्येकः ।
/ anitivṛttāv eṣotivṛttau yataḥ setyekaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तदसदतिरिक्तकालाश्रितावरूढिप्राप्ते तस्यां चागम्यत्वाद् भविष्यतः प्राकृतानाम् अनधिष्ठेयतापत्तेः ।
/ tadasadatiriktakālāśritāvarūḍhiprāpte tasyāṃ cāgamyatvād bhaviṣyataḥ prākṛtānām anadhiṣṭheyatāpatteḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। प्रविष्टत्वम् अत्र रसचूर्णारिष्टयोः ।
/ praviṣṭatvam atra rasacūrṇāriṣṭayoḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सौवीरकस्य च स्वच्छस्य ।
/ sauvīrakasya ca svacchasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पूलादिभैषज्यं शूतपच्लम् एतत् ।
/ pūlādibhaiṣajyaṃ śūtapaclam etat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सर्प्पिस् तैलमधुफाणितानि सप्ताहिकम् ।
/ sarppis tailamadhuphāṇitāni saptāhikam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। [५०ब्१] सर्वेषां गुडखण्डशकरादीनां फाणितत्वेनाक्षेपः ।
/ [50b1] sarveṣāṃ guḍakhaṇḍaśakarādīnāṃ phāṇitatvenākṣepaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सर्पिष्ट्वसुधायाः ।
/ sarpiṣṭvasudhāyāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तैलवत्त्वं वशानां पञ्च परिसूतानाम् ।
/ tailavattvaṃ vaśānāṃ pañca parisūtānām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। मत्स्यशुशुशिरम् आरक्षसूकाराणाम् ।
/ matsyaśuśuśiram ārakṣasūkārāṇām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। आसम्भूयान् ग्लान्य उपयोगः ।
/ āsambhūyān glānya upayogaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्वस्थतायाम् आसां ग्लान्यानिमित्तं पाचते दानम् ।
/ svasthatāyām āsāṃ glānyānimittaṃ pācate dānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अभावे ऽस्य ग्लानकोष्ठिकायां कषायांजनयोश् च ।
/ abhāve 'sya glānakoṣṭhikāyāṃ kaṣāyāṃjanayoś ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। यावज् जीविकं मू[५०ब्२]लगण्डपत्रफलम् अस्फरित्रामिषार्थस्य ।
/ yāvaj jīvikaṃ mū[50b2]lagaṇḍapatraphalam aspharitrāmiṣārthasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्यथा मुस्तं वचा हरिद्रार्द्रकमतिविषा ।
/ tadyathā mustaṃ vacā haridrārdrakamativiṣā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। चन्दनं चविका पद्मकं गुडूचि देवदारु हरिद्रार्द्रकम् ।
/ candanaṃ cavikā padmakaṃ guḍūci devadāru haridrārdrakam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। वासककेशातकीपटोलनिम्बसप्तपत्रपत्राणि ।
/ vāsakakeśātakīpaṭolanimbasaptapatrapatrāṇi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पुष्पानि वासकनिम्बधातकीनागानां पद्मकेसरञ् च ।
/ puṣpāni vāsakanimbadhātakīnāgānāṃ padmakesarañ ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। हरितक्यामलकं बिभीतकं मरीचं पिप्यली ।
/ haritakyāmalakaṃ bibhītakaṃ marīcaṃ pipyalī /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। जतु ।
/ jatu /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्यथा हिङ्गुसर्जरसः ।
/ tadyathā hiṅgusarjarasaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्तपः [५०ब्३] स्तपकर्णी स्तपाकरः ।
/ stapaḥ [50b3] stapakarṇī stapākaraḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। क्षारः ।
/ kṣāraḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्यथा तिलपलाशस्वर्जिकायवशूकवासकानाम् ।
/ tadyathā tilapalāśasvarjikāyavaśūkavāsakānām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। क्षारक्षारश् च ।
/ kṣārakṣāraś ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। लवणम् ।
/ lavaṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्यथा सैन्धवं सौवर्चलं विटं सामुद्रं रोमकम् ।
/ tadyathā saindhavaṃ sauvarcalaṃ viṭaṃ sāmudraṃ romakam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। कषायः ।
/ kaṣāyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्यथाम्रनिम्बकोषाम्बशिरीषजम्बूनाम् ।
/ tadyathāmranimbakoṣāmbaśirīṣajambūnām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। यावद् आप्तं दानं स्नात्वा पुनरसं स्पर्षं सकृत् स्नानम् इति कषायदानम् ।
/ yāvad āptaṃ dānaṃ snātvā punarasaṃ sparṣaṃ sakṛt snānam iti kaṣāyadānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। न विकृतभोजनस्य भैषज्यग्र[५०ब्४]हणेनान्तता ।
/ na vikṛtabhojanasya bhaiṣajyagra[50b4]haṇenāntatā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। यावज् जीविकत्वम् अस्य ।
/ yāvaj jīvikatvam asya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तदाख्यं पुनर् उच्चारप्रस्रावौ स्तन्ययानयायिनां वत्सकानां विषे ताव् उपकारौ ।
/ tadākhyaṃ punar uccāraprasrāvau stanyayānayāyināṃ vatsakānāṃ viṣe tāv upakārau /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। छाविका ।
/ chāvikā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। काञ्चनपीतशालाश्वत्थोदुम्बरन्यग्रोधानां सा ।
/ kāñcanapītaśālāśvatthodumbaranyagrodhānāṃ sā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। मृच्चतुरङ्गुलादधोभूमेः साध्वी ।
/ mṛccaturaṅgulādadhobhūmeḥ sādhvī /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्राद्धाद् अस्यादानम् उपासकात् ।
/ srāddhād asyādānam upāsakāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तेन प्रतिग्रहणम् ।
/ tena pratigrahaṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। मांसभैषज्यस्य चामस्य ।
/ māṃsabhaiṣajyasya cāmasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। ग्रहणं [५०ब्५] वस्तूनातः सर्वस्य ।
/ grahaṇaṃ [50b5] vastūnātaḥ sarvasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। कार्यत्वम् अस्य ।
/ kāryatvam asya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। जरकुचोच्चारयवाश्चेदकालोपयोज्यतायां याचकृतभैषज्यस्य तदर्थं स्फरेयुः नान्यात् परिभुञ्जीत् ।
/ jarakucoccārayavāścedakālopayojyatāyāṃ yācakṛtabhaiṣajyasya tadarthaṃ sphareyuḥ nānyāt paribhuñjīt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पट्टपरिश्रुता च दबक्षारी नान्यत् ।
/ paṭṭapariśrutā ca dabakṣārī nānyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। कोकोच्चारसांसंचेन्मांसभैषज्यस्य नान्यत ।
/ kokoccārasāṃsaṃcenmāṃsabhaiṣajyasya nānyata /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पट्टपरिश्रुतेश् चेद्रसको नान्यत् ।
/ paṭṭapariśruteś cedrasako nānyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सान्ये पि सद्भावस् तदद्याचारस्य तस्माद् पूर्वकल्पेन तत्साह्ये प्रवृत्तिः ।
/ sānye pi sadbhāvas tadadyācārasya tasmād pūrvakalpena tatsāhye pravṛttiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। [५०ब्६] नानापन्नस्य रूपान्तरम् अपूर्वरूपत्वं तस्मान् न विसंपच्चितस्य परतः स्वकल्पेनाकल्पनम् ।
/ [50b6] nānāpannasya rūpāntaram apūrvarūpatvaṃ tasmān na visaṃpaccitasya parataḥ svakalpenākalpanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सम्पद्यते प्रक्षालनेन शक्ततण्डुलेषु प्रवृत्तावस्थानस्य स्वमात्रसंख्यता गुडस्य ।
/ sampadyate prakṣālanena śaktataṇḍuleṣu pravṛttāvasthānasya svamātrasaṃkhyatā guḍasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। गुडत्वे गुडवत्त्वे प्रतिपत्तिः ।
/ guḍatve guḍavattve pratipattiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अनुत्थानम् अधितिष्ठते सान्निहित्यस्याधितिष्ठेत् ग्लान्यनिमित्तपरिभोगार्थम् ।
/ anutthānam adhitiṣṭhate sānnihityasyādhitiṣṭhet glānyanimittaparibhogārtham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। आश्वकालपर्यन्तात् ।
/ āśvakālaparyantāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पूर्वभक्ते ।
/ pūrvabhakte /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। [५१अ१] । । प्रतिग्राहितम् ।
/ [51a1] / / pratigrāhitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। रक्ष्यो ऽप्रतिग्राहितसन्निहितसम्पर्कस् तस्मान् निर्माद्य हस्तौ ।
/ rakṣyo 'pratigrāhitasannihitasamparkas tasmān nirmādya hastau /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नोद्गृहीतसन्निहिताप्रतिग्राहितान्तरुषितपक्वभिक्षुपक्वेष्व् अधिष्ठानस्य रूढिः ।
/ nodgṛhītasannihitāpratigrāhitāntaruṣitapakvabhikṣupakveṣv adhiṣṭhānasya rūḍhiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सन्निहितत्वं रसाच्छता परिवृत्तौ ।
/ sannihitatvaṃ rasācchatā parivṛttau /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नाधरेण सार्धम् अधिष्ठितं परिभुञ्जीत् ।
/ nādhareṇa sārdham adhiṣṭhitaṃ paribhuñjīt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। निदर्शनं भैषज्यानु(क्)क्रमः ।
/ nidarśanaṃ bhaiṣajyānu(k)kramaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। प्रतिसेवतांजनम् ।
/ pratisevatāṃjanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नाभैषज्यार्थम् ।
/ nābhaiṣajyārtham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। योग्यम् अस्य भाजनम् ।
/ yogyam asya bhājanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। रसाञ्जनस्य [५१अ२] समुद्गकः ।
/ rasāñjanasya [51a2] samudgakaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। गोणिकागुडिकांजनस्य ।
/ goṇikāguḍikāṃjanasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पुष्पकल्कं चूर्णांजनानां नाडिका ।
/ puṣpakalkaṃ cūrṇāṃjanānāṃ nāḍikā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। धारयेच् छलाकाम् ।
/ dhārayec chalākām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। ताम्रलोहयोस् साध्वी मणिभूतयोः ।
/ tāmralohayos sādhvī maṇibhūtayoḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। धारयेद् आवाधिकः कच्छपुटं भैषज्यनिधानाय ।
/ dhārayed āvādhikaḥ kacchapuṭaṃ bhaiṣajyanidhānāya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्वसंभवतां तत्र भारीकृत्य सूतं वा निधानम् ।
/ svasaṃbhavatāṃ tatra bhārīkṛtya sūtaṃ vā nidhānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। शोषणतः कालेन कालं निहितस्य पौत्यानुपगतिः ।
/ śoṣaṇataḥ kālena kālaṃ nihitasya pautyānupagatiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। छायातपे ।
/ chāyātape /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। वीर्यस्य शोषे हानिः ।
/ vīryasya śoṣe hāniḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। [५१अ३] अनयनेत स्वयम् उपयात्रे विनाशहेतोर् अभावे नुसंपन्नस्य ।
/ [51a3] anayaneta svayam upayātre vināśahetor abhāve nusaṃpannasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। धारयेद् भैषज्यसरावकम् ।
/ dhārayed bhaiṣajyasarāvakam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। भैषज्यकटछुकम् ।
/ bhaiṣajyakaṭachukam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। विषीदनके चानुपानपट्टकम् ।
/ viṣīdanake cānupānapaṭṭakam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। आवाधिको लवणम् ।
/ āvādhiko lavaṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नाडिकस्य साधु स्थानं साङ्गा ।
/ nāḍikasya sādhu sthānaṃ sāṅgā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। गोमयेन परिक्वाथितस्य ।
/ gomayena parikvāthitasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। विधानकस्य तद्विरहादोषाभावाय दानम् ।
/ vidhānakasya tadvirahādoṣābhāvāya dānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अतन्मयस्यैव ।
/ atanmayasyaiva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। गन्धपरिभाविनां मृदं ।
/ gandhaparibhāvināṃ mṛdaṃ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पा[५१अ४]नीयतापनार्थ(ं)मयस् पिण्डम् ।
/ pā[51a4]nīyatāpanārtha(ṃ)mayas piṇḍam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। उपयोजयेत् सर्वः ।
/ upayojayet sarvaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। सृङ्खलायास् तप्तोत्क्षेपार्थं तत्र लगनम् ।
/ sṛṅkhalāyās taptotkṣepārthaṃ tatra laganam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। आर्द्रमृत्तिकया तापनकाले तदवष्टम्भः ।
/ ārdramṛttikayā tāpanakāle tadavaṣṭambhaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नास्त्य् आमिषोपदेहस्य भावे ऽवस्थानम् ।
/ nāsty āmiṣopadehasya bhāve 'vasthānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। कल्पिकस्य पूर्वं तापनं पश्चात् परिभोगिकस्य ।
/ kalpikasya pūrvaṃ tāpanaṃ paścāt paribhogikasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। भजनं बस्तिचिकीत्सितस्य ।
/ bhajanaṃ basticikītsitasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्थूलम् अत्रान्यथाशक्यतायां व्युत्थापनस्य ।
/ sthūlam atrānyathāśakyatāyāṃ vyutthāpanasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। मणेर् लोह[५१अ५]स्य वात्र नाडीकसाध्वी नायसः ।
/ maṇer loha[51a5]sya vātra nāḍīkasādhvī nāyasaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। तद्वत् शस्त्रचिकित्सितम् ।
/ tadvat śastracikitsitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नैतद् अन्यच् चिरावेधान्मुखे भजेत् ।
/ naitad anyac cirāvedhānmukhe bhajet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नार्शसां छेदम् ।
/ nārśasāṃ chedam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अन्येनापि शस्त्रात् ।
/ anyenāpi śastrāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। मन्त्रौषधाभ्याम् एषां विचिकित्सनम् ।
/ mantrauṣadhābhyām eṣāṃ vicikitsanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। न प्रदुष्टेन चिकित्सयेत् ।
/ na praduṣṭena cikitsayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। न रात्रिर् अभ्यवहारे विचिकित्सायाम् अप्रतिरूपा ।
/ na rātrir abhyavahāre vicikitsāyām apratirūpā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अनाशंक्यम् अत्राप्रतिग्राहितसन्निहितयोर् अकल्पिकत्वम् ।
/ anāśaṃkyam atrāpratigrāhitasannihitayor akalpikatvam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। पानं विचिकित्सायै धूपवर्त्तेः [५१अ६] नेत्रिकयास्य सम्पत्तिः ।
/ pānaṃ vicikitsāyai dhūpavartteḥ [51a6] netrikayāsya sampattiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। अयोमय्याः करणम् ।
/ ayomayyāḥ karaṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। द्वादशाङ्गुला साध्वी न तीक्ष्णा पुरुषा वा ।
/ dvādaśāṅgulā sādhvī na tīkṣṇā puruṣā vā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। स्थविकायां निधानं म्रक्षयित्वा सर्पिषा तैलेन वा ।
/ sthavikāyāṃ nidhānaṃ mrakṣayitvā sarpiṣā tailena vā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। नागदन्तके चीवरवंशे वा तस्या स्थापनम् ।
/ nāgadantake cīvaravaṃśe vā tasyā sthāpanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। निर्मादनार्थम् अग्नौ प्रक्षेपः ।
/ nirmādanārtham agnau prakṣepaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.