परमात्मादिमूर्तीनां लक्षणं चाधुना शृणु ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां बालस्थानविधिर्नाम नवमो ऽध्यायः ॥ दशमो ऽध्यायः दशमो ऽध्यायः नारदः--- प्रतिमालक्षण किं वा मूर्तिभेदस्य लक्षणम् कथं वा । सूर्यविन्यासो (?) वद मे वदतां वर
paramātmādimūrtīnāṃ lakṣaṇaṃ cādhunā śṛṇu // iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ bālasthānavidhirnāma navamo 'dhyāyaḥ || daśamo 'dhyāyaḥ daśamo 'dhyāyaḥ nāradaḥ--- pratimālakṣaṇa kiṃ vā mūrtibhedasya lakṣaṇam kathaṃ vā / sūryavinyāso (?) vada me vadatāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- साधु साधु महाप्राज्ञ प्रश्नमेतज्जगद्धितम् (?) । आदरात् प्रतिमां यत्नात् शृणुष्वावहितो भवा
viṣvaksenaḥ--- sādhu sādhu mahāprājña praśnametajjagaddhitam (?) / ādarāt pratimāṃ yatnāt śṛṇuṣvāvahito bhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमात्मा भवेदादौ (द्यः?) द्वितीये (यो?) वासुदेवकः । संकर्षणस्तृतीयः स्यात् प्रद्युम्नस्तु चतुर्थकः
paramātmā bhavedādau (dyaḥ?) dvitīye (yo?) vāsudevakaḥ / saṃkarṣaṇastṛtīyaḥ syāt pradyumnastu caturthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमस्त्वनिरुद्धस्तु एताश्चैवादिमूर्तयः । चतूर्मूर्तिक्रमाच्चोक्ताः दशमूर्तिक्रमं शृणु
pañcamastvaniruddhastu etāścaivādimūrtayaḥ / catūrmūrtikramāccoktāḥ daśamūrtikramaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहो ऽथ वामनः । जामदग्न्यश्च रामश्च बलः कृष्णः सुरार्चितः
matsyaḥ kūrmo varāhaśca nārasiṃho 'tha vāmanaḥ / jāmadagnyaśca rāmaśca balaḥ kṛṣṇaḥ surārcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्किर्वि (ल्की वि?) ष्णुरिति प्रोक्तः दशमूर्तिक्रमस्तव । भेदं द्वादशमूर्तीनां कथयामि तवानघ
kalkirvi (lkī vi?) ṣṇuriti proktaḥ daśamūrtikramastava / bhedaṃ dvādaśamūrtīnāṃ kathayāmi tavānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशवः प्रथमस्तेषां मुने नारायणः परम् । माधवो ऽन्यो ऽथ गोविन्दो विष्णुः स्यान्मधुसूदनः
keśavaḥ prathamasteṣāṃ mune nārāyaṇaḥ param / mādhavo 'nyo 'tha govindo viṣṇuḥ syānmadhusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविक्रमो भवेन्नाम्ना वामनः श्रीधरस्तथा । हृषीकेशो भवेदन्यः पद्मनाभस्ततः परम्
trivikramo bhavennāmnā vāmanaḥ śrīdharastathā / hṛṣīkeśo bhavedanyaḥ padmanābhastataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः स्मृतं(परं?) भवेद्ब्रह्ममूर्तिरस्मिन् महामुने । दामोदर इमं तत्वं श्रीमूर्तिं वदतः शृणु
ataḥ smṛtaṃ(paraṃ?) bhavedbrahmamūrtirasmin mahāmune / dāmodara imaṃ tatvaṃ śrīmūrtiṃ vadataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वरूपो भवेदेको यज्ञमूर्तिर्द्वितीयकः । तृतीयो वेदमूर्तिः स्यादिति मूर्तित्रयं भवेत्
viśvarūpo bhavedeko yajñamūrtirdvitīyakaḥ / tṛtīyo vedamūrtiḥ syāditi mūrtitrayaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रियादिमूर्तिभेदं ते वक्ष्यामि मुनिसत्तम । श्रीमूर्तिः प्रथमोद्दिष्टा पुष्टिमूर्तिस्ततः परम्
śriyādimūrtibhedaṃ te vakṣyāmi munisattama / śrīmūrtiḥ prathamoddiṣṭā puṣṭimūrtistataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेधासरस्वतीदुर्गाविघ्नेशाश्च श्रियादिषट् । श्रियादिभेदमेवं स्याद्वक्ष्याम्यङ्गुलिमानतः
medhāsarasvatīdurgāvighneśāśca śriyādiṣaṭ / śriyādibhedamevaṃ syādvakṣyāmyaṅgulimānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलाष्टकं यवः प्रोक्तो यवाष्टावङ्गुली स्मृता । व्रीहित्रयोच्छ्रितं वापि यवाष्टौ तिर्यगेव वा
tilāṣṭakaṃ yavaḥ prokto yavāṣṭāvaṅgulī smṛtā / vrīhitrayocchritaṃ vāpi yavāṣṭau tiryageva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवाङ्गुलिमानं तु शृणु मत्तस्तपोधन । देशिकाङ्गुलिमध्यस्य मध्यरेखासमा मुने
athavāṅgulimānaṃ tu śṛṇu mattastapodhana / deśikāṅgulimadhyasya madhyarekhāsamā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यं मध्यकरस्याथ करमध्याङ्गुलेस्ततः । मध्यपर्वसमावृत्तिर्मुने मात्राङ्गुलं च तत्
madhyaṃ madhyakarasyātha karamadhyāṅgulestataḥ / madhyaparvasamāvṛttirmune mātrāṅgulaṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति त्रिधा (?)ङ्गुलिः प्रोक्ता तास्विष्टाङ्गुलिना मुने । विमानस्यापि बेरस्य मानं कार्यं तथाधुना
iti tridhā (?)ṅguliḥ proktā tāsviṣṭāṅgulinā mune / vimānasyāpi berasya mānaṃ kāryaṃ tathādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाष्टमङ्ग्रलानां च स्रुक्स्रुवयोस्तोरणस्य वा । वेद्यामण्डपकुण्डस्य विधाने समिधश्च वै
athāṣṭamaṅgralānāṃ ca sruksruvayostoraṇasya vā / vedyāmaṇḍapakuṇḍasya vidhāne samidhaśca vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनस्य चैवमादैतान् विधौ देशिकः सुपरि(?) । शुद्धमात्राङ्गुलप्रमाणैर्मेधा विधिना प्रयत्नतो मतिमान् (?)
snapanasya caivamādaitān vidhau deśikaḥ supari(?) / śuddhamātrāṅgulapramāṇairmedhā vidhinā prayatnato matimān (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा वै हि देवर्षे मानमार्गविधानतः । अष्टमङ्गलकादीनां मानार्थं वदतो मुने(?)
athavā vai hi devarṣe mānamārgavidhānataḥ / aṣṭamaṅgalakādīnāṃ mānārthaṃ vadato mune(?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यहस्तस्य कनिष्ठिकाद्यैः चतुर्भिरेवाङ्गुलिभिर्महर्षे । मध्यमाङ्गुलेर्मध्यमपर्वभागे तिर्यग्विसर्पद्भिरिहेव मेयम्
ācāryahastasya kaniṣṭhikādyaiḥ caturbhirevāṅgulibhirmaharṣe / madhyamāṅgulermadhyamaparvabhāge tiryagvisarpadbhiriheva meyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाङ्गुलमानं हि तालमित्यभिधीयते । तालद्वयं भवेद्धस्तमिति मानविदो विदुः
dvādaśāṅgulamānaṃ hi tālamityabhidhīyate / tāladvayaṃ bhaveddhastamiti mānavido viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तं त्रिविधं मानमङ्गुलीनां प्रभेदतः । प्रतिमालक्षणं वक्ष्ये शृणुष्वावहितः सदा
ityuktaṃ trividhaṃ mānamaṅgulīnāṃ prabhedataḥ / pratimālakṣaṇaṃ vakṣye śṛṇuṣvāvahitaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बेरमानं विमानाद्वा द्वारमानेन वा पुनः । गर्भमानेन वा ज्ञेयं मूलबेरप्रमाणतः
beramānaṃ vimānādvā dvāramānena vā punaḥ / garbhamānena vā jñeyaṃ mūlaberapramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलप्रासादविस्तारं यद्बाह्येषु प्रमाणतः । तस्यार्धं श्रेष्ठमित्युक्तं तदर्धं मध्यमं स्मृतम्
mūlaprāsādavistāraṃ yadbāhyeṣu pramāṇataḥ / tasyārdhaṃ śreṣṭhamityuktaṃ tadardhaṃ madhyamaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्धमधमं प्राहुः प्रतिमोत्सेधमत्र वै । एवं प्रासादमानं तु द्वारमानमतः शृणु
tadardhamadhamaṃ prāhuḥ pratimotsedhamatra vai / evaṃ prāsādamānaṃ tu dvāramānamataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारात् पादाधिकं श्रेष्ठं द्वारमानं तु मध्यमम् । द्वारस्य पादहीनं यदधमं प्रतिमोच्छ्रयम्
dvārāt pādādhikaṃ śreṣṭhaṃ dvāramānaṃ tu madhyamam / dvārasya pādahīnaṃ yadadhamaṃ pratimocchrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भमानं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः । त्रिपादद्वयदीर्घर्ं (घा?)वा प्रतिमा सोत्तमा स्मृता
garbhamānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada tattvataḥ / tripādadvayadīrgharṃ (ghā?)vā pratimā sottamā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभागसमोत्तुङ्गं(ङ्गा?) प्रतिमा मध्यमा तु सा । गर्भगेहार्धतुङ्गा या सावरा प्रतिमोच्छ्रया
pañcabhāgasamottuṅgaṃ(ṅgā?) pratimā madhyamā tu sā / garbhagehārdhatuṅgā yā sāvarā pratimocchrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भमानमिति प्रोक्तं चित्रं चाप्यर्धचित्रकम् । चित्राभासविधिश्चेति शृणु नारद सांप्रतम्
garbhamānamiti proktaṃ citraṃ cāpyardhacitrakam / citrābhāsavidhiśceti śṛṇu nārada sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालयोगप्रमाणेन कर्तव्या प्रतिमा शुभा । चित्रं चाप्यर्धचित्रं च चित्राभासं तथैव च
kālayogapramāṇena kartavyā pratimā śubhā / citraṃ cāpyardhacitraṃ ca citrābhāsaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधं प्रतिमाकर्म शास्त्रज्ञाः संप्रचक्षते । दृश्यते ऽवयवा यत्र प्रतिमायां समन्ततः
trividhaṃ pratimākarma śāstrajñāḥ saṃpracakṣate / dṛśyate 'vayavā yatra pratimāyāṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानोन्मानप्रमाणाभिः(द्यैः?)तच्चित्रमिति पठ्यते । शिलागताया यस्यास्तु पृष्ठभागो न दृश्यते
mānonmānapramāṇābhiḥ(dyaiḥ?)taccitramiti paṭhyate / śilāgatāyā yasyāstu pṛṣṭhabhāgo na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानप्रमाणसंयुक्ता सार्धचित्रमिति स्मृता । या स्थितालेख्यरूपेण लिखितापि(चैव?)शिल्पिभिः
mānapramāṇasaṃyuktā sārdhacitramiti smṛtā / yā sthitālekhyarūpeṇa likhitāpi(caiva?)śilpibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानप्रमाणसंयुक्ता सा चित्राभास उच्यते । उत्तमं तु फलं चित्रं मध्यमं चार्धचित्रकम्
mānapramāṇasaṃyuktā sā citrābhāsa ucyate / uttamaṃ tu phalaṃ citraṃ madhyamaṃ cārdhacitrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलेख्यमधमं प्रोक्तं प्रतिष्ठा(मा?)कर्मणि क्रमात् । इत्युक्तं प्रतिमाकर्म शृणु पीठविधिं मुने
ālekhyamadhamaṃ proktaṃ pratiṣṭhā(mā?)karmaṇi kramāt / ityuktaṃ pratimākarma śṛṇu pīṭhavidhiṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बेरोच्छ्रायं त्रिधा कृत्वा भागैकं पीठिकोच्छ्रयम् । चतुर्भागैकभागं तु चासने स्थानकोच्छ्रयम्
berocchrāyaṃ tridhā kṛtvā bhāgaikaṃ pīṭhikocchrayam / caturbhāgaikabhāgaṃ tu cāsane sthānakocchrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा पीठमेवं वा शृणु नारद सांप्रतम् । पादपद्मं भवेत्फुल्लमष्टपत्रं सकर्णिकम्
athavā pīṭhamevaṃ vā śṛṇu nārada sāṃpratam / pādapadmaṃ bhavetphullamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारात् पादांशविस्तारं तावदुत्सेधसंयुतम् । तस्य नालं भवेद्वृत्तं चतुरश्रं तु वा पुनः
dvārāt pādāṃśavistāraṃ tāvadutsedhasaṃyutam / tasya nālaṃ bhavedvṛttaṃ caturaśraṃ tu vā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तं शिव इति प्रोक्तं चतुरश्रं पितामहः । हस्तमात्रं तदायामं तन्मानं नाह उच्यते
vṛttaṃ śiva iti proktaṃ caturaśraṃ pitāmahaḥ / hastamātraṃ tadāyāmaṃ tanmānaṃ nāha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानकस्येदमाख्यातमासनस्याधुनोच्यते । गर्भद्वारयुगांशं तु पादपद्मोच्छ्रयं भवेत्
sthānakasyedamākhyātamāsanasyādhunocyate / garbhadvārayugāṃśaṃ tu pādapadmocchrayaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदायामविस्तारः पूर्ववच्छेषमुच्यते । एतद्याने न शयने कार्यं नैव कदाचन
tāvadāyāmavistāraḥ pūrvavaccheṣamucyate / etadyāne na śayane kāryaṃ naiva kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तं मूलबेरादिबिम्बानां लक्षणं मुने । लक्षणं चासनस्यापि तवेदानीं प्रदर्शितम्
ityuktaṃ mūlaberādibimbānāṃ lakṣaṇaṃ mune / lakṣaṇaṃ cāsanasyāpi tavedānīṃ pradarśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कर्मार्चायास्तु लक्षणम् । मूलबेरस्य दीर्घस्य त्रिभागैकं तु कौतुकम्
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi karmārcāyāstu lakṣaṇam / mūlaberasya dīrghasya tribhāgaikaṃ tu kautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदभागैकभागं वा भूतभागैकभागकम् । श्रेष्ठमध्यमहीनं तु त्रिविधं कौतुकं भवेत् वेदभागैकभागं वा भूतभागैकभागकम् । श्रेष्ठमध्यमहीनं तु त्रिविधं कौतुकं भवेत्
vedabhāgaikabhāgaṃ vā bhūtabhāgaikabhāgakam / śreṣṭhamadhyamahīnaṃ tu trividhaṃ kautukaṃ bhavet vedabhāgaikabhāgaṃ vā bhūtabhāgaikabhāgakam / śreṣṭhamadhyamahīnaṃ tu trividhaṃ kautukaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा कुरु कर्मार्चां मूलबेरस्य सांप्रतम् । मूलबेरायतार्धे तु भूतभागैकभागकम्
athavā kuru karmārcāṃ mūlaberasya sāṃpratam / mūlaberāyatārdhe tu bhūtabhāgaikabhāgakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवप्रतिमायामं स्नपनस्य तथा भवेत् । तद्गुणांशैकभागं तु बलिबेरोच्छ्रयं भवेत्
utsavapratimāyāmaṃ snapanasya tathā bhavet / tadguṇāṃśaikabhāgaṃ tu baliberocchrayaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मार्चायाः प्रमाणं वा कुर्याद्वा लक्षणं भवेत् । उक्तैर्लोहैः कृता पुण्यानुक्तैर्लोहैः कृताशुभा
karmārcāyāḥ pramāṇaṃ vā kuryādvā lakṣaṇaṃ bhavet / uktairlohaiḥ kṛtā puṇyānuktairlohaiḥ kṛtāśubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगुणाष्टाङ्गुलोत्सेधमथवाष्टदशाङ्गुलम् । षोडशाङ्गुलकं वापि द्वादशाङ्गुलमेव वा
triguṇāṣṭāṅgulotsedhamathavāṣṭadaśāṅgulam / ṣoḍaśāṅgulakaṃ vāpi dvādaśāṅgulameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवाष्टाङ्गुलोत्सेधं बलिबिम्बमथोच्यते । पादाधिकदशैकं तु (?) [द्विरट ष्टाङ्गुलिना मुने
athavāṣṭāṅgulotsedhaṃ balibimbamathocyate / pādādhikadaśaikaṃ tu (?) [dviraṭa ṣṭāṅgulinā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिबिम्बोच्छ्रयं कृत्वा चोत्तमं परिकीर्तितम् । एकादशाङ्गुलोत्सेधं मध्यमं बलिकौतुकम्
balibimbocchrayaṃ kṛtvā cottamaṃ parikīrtitam / ekādaśāṅgulotsedhaṃ madhyamaṃ balikautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गुलं वा कुर्वीत बलिबिम्बाधमं स्मृतम् । तीर्थबिम्बं तथैव स्यादिति शास्त्रस्य निश्चयः
aṣṭāṅgulaṃ vā kurvīta balibimbādhamaṃ smṛtam / tīrthabimbaṃ tathaiva syāditi śāstrasya niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनमानं न कर्तव्यं मूलबिम्बात् कदाचन । षडङ्गुलायता चैव नैव कार्या विजानता
hīnamānaṃ na kartavyaṃ mūlabimbāt kadācana / ṣaḍaṅgulāyatā caiva naiva kāryā vijānatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलबेरत्रिभागैकमुत्सवप्रतिमा भेवत् । उत्सवप्रतिमायामां स्नपनार्चां तु कारयेत्
mūlaberatribhāgaikamutsavapratimā bhevat / utsavapratimāyāmāṃ snapanārcāṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कर्मार्चनादीनां विविधि मानमीरितम् । विध्याचारविधानेन यथायोगं समाचरेत्
iti karmārcanādīnāṃ vividhi mānamīritam / vidhyācāravidhānena yathāyogaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि स्वार्थार्चायास्तु लक्षणम् । लोहजा मणिजा वापि राजता ताम्रनिर्मिता
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi svārthārcāyāstu lakṣaṇam / lohajā maṇijā vāpi rājatā tāmranirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताः प्रशस्ता विप्राणां क्षत्रियस्य सुवर्णजा । राजता वापि वैश्यस्य राजता ताम्रका शुभा
etāḥ praśastā viprāṇāṃ kṣatriyasya suvarṇajā / rājatā vāpi vaiśyasya rājatā tāmrakā śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रस्य ताम्रकैर्वा स्यात् सर्वेषां वापि ताम्रजा । लोहजाः प्रतिमाः प्रोक्ताः निर्देषाः समुदाहृताः
śūdrasya tāmrakairvā syāt sarveṣāṃ vāpi tāmrajā / lohajāḥ pratimāḥ proktāḥ nirdeṣāḥ samudāhṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नजास्त्रिविधाः प्रोक्ताः सौम्याग्नेयी समेति च । शशिकान्तमयी सौम्या सूर्यकान्तमयी परा
ratnajāstrividhāḥ proktāḥ saumyāgneyī sameti ca / śaśikāntamayī saumyā sūryakāntamayī parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फटिकेति समा प्रोक्ता पूर्वा पूर्वोत्तमोत्तमा । द्व्यङ्गुलं तु यदुत्सेधमथवा चतुरङ्गुलम्
sphaṭiketi samā proktā pūrvā pūrvottamottamā / dvyaṅgulaṃ tu yadutsedhamathavā caturaṅgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुलित्रयमानेन मणिबिम्बमिहोच्यते । एवमात्मार्थबिम्बानां लक्षणं विद्धि पूर्वकम्
aṅgulitrayamānena maṇibimbamihocyate / evamātmārthabimbānāṃ lakṣaṇaṃ viddhi pūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं कर्मार्चनादीनामुत्तमादित्रि(वि?) भेदतः । उक्तं हि लक्षणं तेन चात्मार्थे ऽपि भवेद्विधिः
pūrvaṃ karmārcanādīnāmuttamāditri(vi?) bhedataḥ / uktaṃ hi lakṣaṇaṃ tena cātmārthe 'pi bhavedvidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलकायां पटे कुड्ये लिखितानां तु लक्षणम् । कर्मार्चालक्षण यद्वत्तद्वदुक्तं प्रमाणकम्
phalakāyāṃ paṭe kuḍye likhitānāṃ tu lakṣaṇam / karmārcālakṣaṇa yadvattadvaduktaṃ pramāṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र किंचि(कश्चि?) द्विशेषो ऽस्ति क्रमुकाद्येन वा पुनः । पालाशेन तु बिल्वेन खादिरेण तु वा पुनः
atra kiṃci(kaści?) dviśeṣo 'sti kramukādyena vā punaḥ / pālāśena tu bilvena khādireṇa tu vā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदुम्बरेण वा पश्चात् वकुलेन महामुने । पनसेन द्रुमेष्वेषु लब्धेन तु विशेषतः
udumbareṇa vā paścāt vakulena mahāmune / panasena drumeṣveṣu labdhena tu viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्व्यङ्गुलं तु घनं चैव चतुरङ्गुलमायतम् । चतुरश्रं तु वा वृत्तं मेखलात्रयसंवृ(यु?) तम्
dvyaṅgulaṃ tu ghanaṃ caiva caturaṅgulamāyatam / caturaśraṃ tu vā vṛttaṃ mekhalātrayasaṃvṛ(yu?) tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यो(?)परि लिखेदब्जमष्टपत्रं तु वा पुनः । दलैर्द्वादशभिर्युक्तं सर्वशोभासमन्वितम्
tasyo(?)pari likhedabjamaṣṭapatraṃ tu vā punaḥ / dalairdvādaśabhiryuktaṃ sarvaśobhāsamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णिकायां न्यसेत् तस्य नवरत्नं विशेषतः । तस्मिन् वा कर्णिकाग्रे वा फलकादिषु कर्णिकाम्
karṇikāyāṃ nyaset tasya navaratnaṃ viśeṣataḥ / tasmin vā karṇikāgre vā phalakādiṣu karṇikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादस्य तु गर्भांशे सप्तभागं गी?) कृते मुने । पुटा(पदा?) न्येकोनपञ्चाशत्तन्मध्यं ब्राह्ममुच्यते
prāsādasya tu garbhāṃśe saptabhāgaṃ gī?) kṛte mune / puṭā(padā?) nyekonapañcāśattanmadhyaṃ brāhmamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बाह्ये देवभागः स्यात् (दैवतं स्थानं?) तद्बाह्ये मानुषं भवेत् । पैशाचं तद्बहिर्ज्ञेयं स्थानभेदमुदीरितम्
tadbāhye devabhāgaḥ syāt (daivataṃ sthānaṃ?) tadbāhye mānuṣaṃ bhavet / paiśācaṃ tadbahirjñeyaṃ sthānabhedamudīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मे स्यादर्चनं पीठमिति बेरं (मेकबेरे?) तथा मुने । बहुबेरप्रतिष्ठा च (ष्ठायां?) पीठिका चामरांशके
brāhme syādarcanaṃ pīṭhamiti beraṃ (mekabere?) tathā mune / bahuberapratiṣṭhā ca (ṣṭhāyāṃ?) pīṭhikā cāmarāṃśake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषे परिवाराश्च पैशाचे हेतयः स्मृताः । आसने यदि कर्तव्ये मानुषे (षं?) किंचिदाश्रयेत्
mānuṣe parivārāśca paiśāce hetayaḥ smṛtāḥ / āsane yadi kartavye mānuṣe (ṣaṃ?) kiṃcidāśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवे च मानुषे चैव कुर्वीत शयनक्रियाम् । उक्तस्थानं विना तत्र यदि कुर्यात् प्रमादतः
daive ca mānuṣe caiva kurvīta śayanakriyām / uktasthānaṃ vinā tatra yadi kuryāt pramādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलेशस्य राज्ञश्च स्थापकश्च (स्य) विपद्ध्रुवम् । न फलन्ति क्रियास्तत्र नात्र कार्या विचारणा
maṇḍaleśasya rājñaśca sthāpakaśca (sya) vipaddhruvam / na phalanti kriyāstatra nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानस्य पुत्रो वा म्रियते नात्र संशयः । दुर्भिक्षं जायते घोरं सर्वं राष्ट्रं विनश्यति
yajamānasya putro vā mriyate nātra saṃśayaḥ / durbhikṣaṃ jāyate ghoraṃ sarvaṃ rāṣṭraṃ vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन स्थापयेत् प्रतिमादिकम् । नित्योत्सवादिबिम्बानां स्थानं नारद कथ्यते
tasmāt sarvaprayatnena sthāpayet pratimādikam / nityotsavādibimbānāṃ sthānaṃ nārada kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेद्बलिबिम्बं तु कर्मार्चादक्षिणे सुधीः । स्नानबिम्बं तु यत्नेन बलिबिम्बस्य दक्षिणे
sthāpayedbalibimbaṃ tu karmārcādakṣiṇe sudhīḥ / snānabimbaṃ tu yatnena balibimbasya dakṣiṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवप्रतिमास्थानं कर्मार्चावामपार्श्वतः । उत्सवप्रतिमावामे यात्रा (तीर्थ?) बिम्बस्य चैव हि
utsavapratimāsthānaṃ karmārcāvāmapārśvataḥ / utsavapratimāvāme yātrā (tīrtha?) bimbasya caiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थापयेत् क्रमेणैव देशिकस्तन्त्रवित्तमः । अन्यथास्थापिते कर्ता महद्भयमवाप्नुयात्
saṃsthāpayet krameṇaiva deśikastantravittamaḥ / anyathāsthāpite kartā mahadbhayamavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कलहमाप्नोति ग्रामश्चापि विनश्यति । इति नित्योत्सवाद्यर्चास्थानभेदः प्रदर्शितः
rājā kalahamāpnoti grāmaścāpi vinaśyati / iti nityotsavādyarcāsthānabhedaḥ pradarśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वा मूलबेरादिबिम्बानां लक्षणं शृणु । मूलबेरं तु कर्मार्चा नित्योत्सवमतः परम्
atha vā mūlaberādibimbānāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu / mūlaberaṃ tu karmārcā nityotsavamataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महोत्सवं तु देवर्षे स्नपनार्चा तथैव च । तरुणालयमित्युक्तं प्रतिमाषट्कमीरितम्
mahotsavaṃ tu devarṣe snapanārcā tathaiva ca / taruṇālayamityuktaṃ pratimāṣaṭkamīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यमीषां प्रमाणानि शृणु नारद सांप्रतम् । षण्णवत्यङ्गुलायामो उत्तमस्योच्छ्रयो भवेत्
ityamīṣāṃ pramāṇāni śṛṇu nārada sāṃpratam / ṣaṇṇavatyaṅgulāyāmo uttamasyocchrayo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतः पक्षाङ्गुलैर्हीनो मध्यमस्योच्छ्रयो भवेत् । एकपञ्चाशदित्युक्तः अधमस्योच्छ्रयो भवेत्
itaḥ pakṣāṅgulairhīno madhyamasyocchrayo bhavet / ekapañcāśadityuktaḥ adhamasyocchrayo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तमादिबेराणामुत्सेधो त्रिविधस्त्विति । एकबेरप्रतिष्ठायामधमं बेरमुच्यते
ityuktamādiberāṇāmutsedho trividhastviti / ekaberapratiṣṭhāyāmadhamaṃ beramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मार्चा नोत्तमं मानमुक्तं तन्मानतो भवेत् (?) । इति शैलमयी यत्र स्थाप्यते प्रतिमा मुने
karmārcā nottamaṃ mānamuktaṃ tanmānato bhavet (?) / iti śailamayī yatra sthāpyate pratimā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकबेरविधानेन तत्रायं विधिरुचयते । इत्येकबहुबेराणामुक्तमुत्सेधलक्षणम्
ekaberavidhānena tatrāyaṃ vidhirucayate / ityekabahuberāṇāmuktamutsedhalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सेधस्यानुरूपेण कार्यं विस्तारकं मुने । बहुबेरप्रतिष्ठायां देवीनां लक्षणं शृणु
utsedhasyānurūpeṇa kāryaṃ vistārakaṃ mune / bahuberapratiṣṭhāyāṃ devīnāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्य बाहुमूलान्तं देवीनामिति चोच्छ्रयम् । स्तनान्तं वा मुनिश्रेष्ठ चोच्छ्रयं परिपठ्यते
devasya bāhumūlāntaṃ devīnāmiti cocchrayam / stanāntaṃ vā muniśreṣṭha cocchrayaṃ paripaṭhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीनां दक्षिणे हस्ते पद्मं मुकुलकं न्यसेत् । पद्मं तु वामहस्ते स्यात्(चेत्?) महद्भयमवाप्नुयात्
devīnāṃ dakṣiṇe haste padmaṃ mukulakaṃ nyaset / padmaṃ tu vāmahaste syāt(cet?) mahadbhayamavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कलहमाप्नोति तस्माद्यत्नेन वर्जयेत् । इत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कर्मार्चादेरथोच्छ्रयम्
rājā kalahamāpnoti tasmādyatnena varjayet / ita ūrdhvaṃ pravakṣyāmi karmārcāderathocchrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशतिमानं तु (-र्विंशाङ्गुलायामं?)उत्तमं विद्धि नारद । द्वादशाङ्गुलमायामं मध्यमं बेरमेव वै
caturviṃśatimānaṃ tu (-rviṃśāṅgulāyāmaṃ?)uttamaṃ viddhi nārada / dvādaśāṅgulamāyāmaṃ madhyamaṃ berameva vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गुलायतं यत्तदधमं परिकीर्तितम् । नित्योत्सवस्य बिम्बस्य द्वादशाङ्गुलमायतम्
aṣṭāṅgulāyataṃ yattadadhamaṃ parikīrtitam / nityotsavasya bimbasya dvādaśāṅgulamāyatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गुलमथो वापि चतुरङ्गुलमेव वा । एवं ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ कारयेद्बलिकोतुकम्
aṣṭāṅgulamatho vāpi caturaṅgulameva vā / evaṃ jñātvā muniśreṣṭha kārayedbalikotukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महोत्सवस्य द्वाविंशच्चै(त्ये?)कं वा दीर्ध उच्यते । अध्यर्धाङ्गुलहीनं वा अङ्गुलद्वयहीनकम्
mahotsavasya dvāviṃśaccai(tye?)kaṃ vā dīrdha ucyate / adhyardhāṅgulahīnaṃ vā aṅguladvayahīnakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयाङ्गुलवि (अङ्गुलत्रय?)हीनं वा चोत्सवस्य महामुने । इत ऊर्ध्वं तु(न?) कर्तव्यं हीनाधिक्यं तु नारद
trayāṅgulavi (aṅgulatraya?)hīnaṃ vā cotsavasya mahāmune / ita ūrdhvaṃ tu(na?) kartavyaṃ hīnādhikyaṃ tu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थार्थं स्नपनार्थं चैवो (चाप्यु?) त्सवार्थं तथैव च । मूर्त्यभावे मुनिश्रेष्ठ बिम्बेनैकेन चाप्यलम्
tīrthārthaṃ snapanārthaṃ caivo (cāpyu?) tsavārthaṃ tathaiva ca / mūrtyabhāve muniśreṣṭha bimbenaikena cāpyalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य बिम्बस्य वक्ष्यामि लक्षणं शृणु नारद । विंशत्यङ्गुलमानं यदुत्तमं परिकीर्तितम्
asya bimbasya vakṣyāmi lakṣaṇaṃ śṛṇu nārada / viṃśatyaṅgulamānaṃ yaduttamaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशाङ्गुलमानं यत् मध्यमं संप्रचक्षते । द्वादशाङ्गुलमानं यदधमं परिचक्षते
ṣoḍaśāṅgulamānaṃ yat madhyamaṃ saṃpracakṣate / dvādaśāṅgulamānaṃ yadadhamaṃ paricakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं शृणुष्वान्यत् तरुणालयमुत्तमम् (बेरकम्?) । षोडशाङ्गुलमानं यदुत्तमं बेरमुच्यते
ata ūrdhvaṃ śṛṇuṣvānyat taruṇālayamuttamam (berakam?) / ṣoḍaśāṅgulamānaṃ yaduttamaṃ beramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाङ्गुलमानं यन्मध्यमं बेरमुच्यते । अष्टसप्ताङ्गुलिर्वापि चतुरङ्गुलिरेव वा
dvādaśāṅgulamānaṃ yanmadhyamaṃ beramucyate / aṣṭasaptāṅgulirvāpi caturaṅgulireva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेल्लक्षणोपेतमधमं परिचक्षते । इत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद सांप्रतम्
kārayellakṣaṇopetamadhamaṃ paricakṣate / ita ūrdhvaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलबेरादिबिम्बानां स्वरूपं मुनिसत्तम । अष्टबाहुं चतुर्बाहुं द्विबाहुं वाथ नारद
mūlaberādibimbānāṃ svarūpaṃ munisattama / aṣṭabāhuṃ caturbāhuṃ dvibāhuṃ vātha nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानेच्छया कार्या मूलबेरादयस्त्विति । स्थानयानासनं वापि शयनं वा प्रकल्पयेत्
yajamānecchayā kāryā mūlaberādayastviti / sthānayānāsanaṃ vāpi śayanaṃ vā prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र कश्चिद्विशेषो ऽस्ति शयने मुनिसत्तम । अनिरुद्धं तथा पद्मनाभमूर्तिमथापि वा
atra kaścidviśeṣo 'sti śayane munisattama / aniruddhaṃ tathā padmanābhamūrtimathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञात्वा लक्षणोपेतं शाययेद्विधिचोदितम् । यत् कृत्वा मूलबेरं तु द्विभुजं चेद् द्विजोत्तम
saṃjñātvā lakṣaṇopetaṃ śāyayedvidhicoditam / yat kṛtvā mūlaberaṃ tu dvibhujaṃ ced dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मार्चनादिबिम्बानां लक्षणं वा च (स्याच्च?) तुर्भुजम् । मूलबेरं तु (च?) कर्मार्चा द्विभुजं चेन्मुनीश्वर
karmārcanādibimbānāṃ lakṣaṇaṃ vā ca (syācca?) turbhujam / mūlaberaṃ tu (ca?) karmārcā dvibhujaṃ cenmunīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालादीनां तु बिम्बानां लक्षणं वा च (स्याच्च?) तुर्भुजम् । महोत्सवस्य बिम्बस्य द्विभुजं वा चतुर्भुजम्
bālādīnāṃ tu bimbānāṃ lakṣaṇaṃ vā ca (syācca?) turbhujam / mahotsavasya bimbasya dvibhujaṃ vā caturbhujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयनस्य मया प्रोक्तो विशेषो मुनिसत्तम । एवमुक्तप्रकारेण प्रतिमां कारयेत् क्रमात्
śayanasya mayā prokto viśeṣo munisattama / evamuktaprakāreṇa pratimāṃ kārayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलार्चा चाष्टबाहुश्चेत् कर्मार्चादिचतुर्भुजम् । द्विभुजं यदि चेत्तत्र सर्वसंहारकारणम्
mūlārcā cāṣṭabāhuścet karmārcādicaturbhujam / dvibhujaṃ yadi cettatra sarvasaṃhārakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्विभुजं न प्रकल्पयेत् । अष्टबाह्वोस्तु बिम्बस्य शयनं न प्रकल्पयेत्
tasmāt sarvaprayatnena dvibhujaṃ na prakalpayet / aṣṭabāhvostu bimbasya śayanaṃ na prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा मत्स्यादिमूर्तीनां शयनं तु न कारयेत् । श्रियादिविघ्नपर्यन्तमूर्तीनां च तथाविधि
tathā matsyādimūrtīnāṃ śayanaṃ tu na kārayet / śriyādivighnaparyantamūrtīnāṃ ca tathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु तव वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं मुने । यो ऽसौ नारायणः साक्षात् स हि विघ्नेश उच्यते
idaṃ tu tava vakṣyāmi guhyādguhyataraṃ mune / yo 'sau nārāyaṇaḥ sākṣāt sa hi vighneśa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसौ विघ्नेश इत्युक्तः सो हि नारायणः स्मृतः । वासुदेवमयत्वाच्च ह्यावृतत्वान्महामुने
yo 'sau vighneśa ityuktaḥ so hi nārāyaṇaḥ smṛtaḥ / vāsudevamayatvācca hyāvṛtatvānmahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव जानन्ति तद्भेदं मुनयस्तत्वदर्शिनः । इदं तु नावमं मन्ये गुह्यादेकं तु नारद
naiva jānanti tadbhedaṃ munayastatvadarśinaḥ / idaṃ tu nāvamaṃ manye guhyādekaṃ tu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवैरभिहितज्ञानं तव स्नेहात् प्रदर्शितम् । तस्मात् श्रियं च दुर्गां च वाणीं विघ्नेशमेव च
devairabhihitajñānaṃ tava snehāt pradarśitam / tasmāt śriyaṃ ca durgāṃ ca vāṇīṃ vighneśameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वातन्त्र्येणार्चयेद्धीमान् सर्वकामार्थसिद्धये । श्रियादीनां तु बोद्धव्यं लक्षणं तन्त्रवित्तमैः
svātantryeṇārcayeddhīmān sarvakāmārthasiddhaye / śriyādīnāṃ tu boddhavyaṃ lakṣaṇaṃ tantravittamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छ्रियादिमूर्तीनां स्वातन्त्र्ये तु परार्थके । उक्तमात्मार्थपूजायां पूर्ववल्लक्षणं भवेत्
tasmācchriyādimūrtīnāṃ svātantrye tu parārthake / uktamātmārthapūjāyāṃ pūrvavallakṣaṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलबेरस्य बाह्वन्त उत्सेधो लक्ष्मणस्य तु । भरतस्य तथोत्सेध इति तन्त्रे विदुर्बुधाः
mūlaberasya bāhvanta utsedho lakṣmaṇasya tu / bharatasya tathotsedha iti tantre vidurbudhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मणस्यापि बाह्वन्तः शत्रुघ्नस्योच्छ्रयो भवेत् । आत्मार्थयजनं वक्ष्ये शृणु नारद तत्वतः
lakṣmaṇasyāpi bāhvantaḥ śatrughnasyocchrayo bhavet / ātmārthayajanaṃ vakṣye śṛṇu nārada tatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशाङ्गुलमु (को?) त्सेध उत्तमं संप्रचक्षते । मध्यमं तु तदर्धं स्यात् द्व्यङ्गुलं तु कनीयसम्
ṣoḍaśāṅgulamu (ko?) tsedha uttamaṃ saṃpracakṣate / madhyamaṃ tu tadardhaṃ syāt dvyaṅgulaṃ tu kanīyasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.