इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां [मत्स्याद्यर्चनफलकथनं नाम] एकविंशो ऽध्यायः ॥ द्वाविंशो ऽध्यायः विष्वक्सेनः--- अथातः संप्रवक्ष्यामि स्नपनस्य विधिं परम् । प्रासादाग्रे मुनिश्रेष्ठ मण्डपं कारयेत् क्रमात्
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ [matsyādyarcanaphalakathanaṃ nāma] ekaviṃśo 'dhyāyaḥ || dvāviṃśo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ--- athātaḥ saṃpravakṣyāmi snapanasya vidhiṃ param / prāsādāgre muniśreṣṭha maṇḍapaṃ kārayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशद्धस्तायतं ब्रह्मन् तदर्धं विस्तृतं भवेत् । एवं ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ मण्डपं तु शुभं परम्
triṃśaddhastāyataṃ brahman tadardhaṃ vistṛtaṃ bhavet / evaṃ jñātvā muniśreṣṭha maṇḍapaṃ tu śubhaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिल्पशास्त्रानुसारेण शेषमस्मिन् समाचरेत् । यथासंभवतो वापि चाग्रे मण्डपमाचरेत्
śilpaśāstrānusāreṇa śeṣamasmin samācaret / yathāsaṃbhavato vāpi cāgre maṇḍapamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डपं तु त्रिधा कृत्वा तन्मध्ये कलशान् न्यसेत् । पश्चिमस्यां तृतीये तु भागे तु स्नानवेदिकाम्
maṇḍapaṃ tu tridhā kṛtvā tanmadhye kalaśān nyaset / paścimasyāṃ tṛtīye tu bhāge tu snānavedikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेच्छास्त्रदृष्टेन (-दृष्ट्या तु?) तत्क्रमं चाधुना शृणु । द्विहस्तमेकहस्तं वा संज्ञात्वा मानमत्र तु
kārayecchāstradṛṣṭena (-dṛṣṭyā tu?) tatkramaṃ cādhunā śṛṇu / dvihastamekahastaṃ vā saṃjñātvā mānamatra tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेद्वेदिकां पूर्वं विस्तारायामतादृशम् । हस्तोद्धृतं तदर्धं वा वेदिकालक्षणं मुने
kārayedvedikāṃ pūrvaṃ vistārāyāmatādṛśam / hastoddhṛtaṃ tadardhaṃ vā vedikālakṣaṇaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरङ्गुलमुत्सेधं घनं तादृशमुच्यते । वेदिकायां तदूर्ध्वे तु मेखलां परितो न्यसेत्
caturaṅgulamutsedhaṃ ghanaṃ tādṛśamucyate / vedikāyāṃ tadūrdhve tu mekhalāṃ parito nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णिकासहितं मध्ये चाष्टपत्रकमुत्तमम् । कारयेदुत्तरे तस्य स्नानकुल्यं यथाक्रमम्
karṇikāsahitaṃ madhye cāṣṭapatrakamuttamam / kārayeduttare tasya snānakulyaṃ yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालमानेन कर्तव्यं स्नानकुल्यं समेखलम् । पूर्ववन्मेखलां कुर्यात् मध्ये धारां समाचरेत्
tālamānena kartavyaṃ snānakulyaṃ samekhalam / pūrvavanmekhalāṃ kuryāt madhye dhārāṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरे वेदिकायां तु स्नानश्वभ्रं तु कारेयत् । शिलाभिरिष्टकाभिर्वा मृदा वा वेदिमाचरेत्
uttare vedikāyāṃ tu snānaśvabhraṃ tu kāreyat / śilābhiriṣṭakābhirvā mṛdā vā vedimācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं विशेषं कथयामि ते । नित्ये नैमित्तिके चैव सर्वसंपत्सुखावहम्
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ viśeṣaṃ kathayāmi te / nitye naimittike caiva sarvasaṃpatsukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णं राजतं वापि ताम्रं वा रीतिकां तथा । मिश्रलोहमयं वापि संगृह्यास्त्रेण नारद
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ vā rītikāṃ tathā / miśralohamayaṃ vāpi saṃgṛhyāstreṇa nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेद्वेदिकां तत्र चतुर्गात्रसमन्विताम् । कारयेच्छिल्पिभिः सम्यक् आचार्यानुज्ञया मुने
kārayedvedikāṃ tatra caturgātrasamanvitām / kārayecchilpibhiḥ samyak ācāryānujñayā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेवौक्तेन विधानेन काष्ठैर्वा वेदिमाचरेत् । एवं संक्षेपतः प्रोक्तं सूत्रपातविधिं शृणु
pevauktena vidhānena kāṣṭhairvā vedimācaret / evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ sūtrapātavidhiṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक्प्रत्यग्ब्रह्मसूत्रं तु कारयेत् प्रथमं मुने । मध्यभागं समाश्रित्य तत्सूत्रं ब्रह्मवृद्धिदम्
prākpratyagbrahmasūtraṃ tu kārayet prathamaṃ mune / madhyabhāgaṃ samāśritya tatsūtraṃ brahmavṛddhidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियस्य जयार्थ तत् वैश्यस्य सुखवृद्धिदम् । शूद्रः सद्गतिमाप्नोति तस्मात्तत्सूत्रमाचरेत्
kṣatriyasya jayārtha tat vaiśyasya sukhavṛddhidam / śūdraḥ sadgatimāpnoti tasmāttatsūtramācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागग्रानुदगग्रान् भास्करसूत्रान् सुशालिपिष्टाक्तान् । पद्मातो तमिस्राषः (?) पार्श्वस्थाःसर्वतस्त्यक्त्वा
prāgagrānudagagrān bhāskarasūtrān suśālipiṣṭāktān / padmāto tamisrāṣaḥ (?) pārśvasthāḥsarvatastyaktvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतस्रोली (?) वीथ्यर्थं प्रमृज्य पङ्क्त्यापि पार्श्वयोः । सूत्रं व्यूहानां तव नवपदकाङ्गुलायामान्
catasrolī (?) vīthyarthaṃ pramṛjya paṅktyāpi pārśvayoḥ / sūtraṃ vyūhānāṃ tava navapadakāṅgulāyāmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा विभजेत् पश्चात् प्रणवेनाभ्युक्ष्य पदशुद्ध्यै । प्रत्येकं प्रस्थेनापूर्य कलशानि शालीनाम्
kṛtvā vibhajet paścāt praṇavenābhyukṣya padaśuddhyai / pratyekaṃ prasthenāpūrya kalaśāni śālīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्थाप्य कूर्चयुक्तान्यथ सर्वद्रव्याणि सापिधानम् । शुद्धान्याढकपूर्णापूर्णान्यथ गन्धाद्यर्च्यदिवसान्तम्
prasthāpya kūrcayuktānyatha sarvadravyāṇi sāpidhānam / śuddhānyāḍhakapūrṇāpūrṇānyatha gandhādyarcyadivasāntam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतियूपं नववस्त्रैरावेष्ट्य पुनस्तु पाद्यादि यवोदकम् । ॥॥॥रामं कुर्यात् स्नपनं शास्त्रार्थतत्त्वज्ञः
pratiyūpaṃ navavastrairāveṣṭya punastu pādyādi yavodakam / ......rāmaṃ kuryāt snapanaṃ śāstrārthatattvajñaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतल्लक्षणहीनान् देवान् मानुषाद्वापि विरोधात् । तत्स्थानस्यानुपपत्या सूत्रपाते ऽप्यकौशल्यात्
etallakṣaṇahīnān devān mānuṣādvāpi virodhāt / tatsthānasyānupapatyā sūtrapāte 'pyakauśalyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदः--- प्रत्यासन्ने स्नपने किं कर्तव्यं त्रिभिर्हरेर्भक्तैः । स्नपनं प्रश्नमिमं लोकहितार्थ ब्रवीतु भगवान्
nāradaḥ--- pratyāsanne snapane kiṃ kartavyaṃ tribhirharerbhaktaiḥ / snapanaṃ praśnamimaṃ lokahitārtha bravītu bhagavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- वक्ष्याम्युत्तरमस्य शृणु भक्तानां हिताय तव साधो । ॥॥॥॥॥॥तत्स्थाने व्रीहिर्नास्ति यत्र तत्रापि
viṣvaksenaḥ--- vakṣyāmyuttaramasya śṛṇu bhaktānāṃ hitāya tava sādho / ............tatsthāne vrīhirnāsti yatra tatrāpi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रीहिस्थाने विलिखेत् विष्णुबीजं सबिन्दुनामिकया । प्रणवं जपन् प्रसन्नस्तदुपरि संस्थाप्य कलशानि
vrīhisthāne vilikhet viṣṇubījaṃ sabindunāmikayā / praṇavaṃ japan prasannastadupari saṃsthāpya kalaśāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाक्षरेण कुर्यात् स्नपनं सर्वार्थसाधको भवति । इत्युक्तं मम गुरुणा स्नपनमिदं सारतस्तवोद्दिष्टम्
aṣṭākṣareṇa kuryāt snapanaṃ sarvārthasādhako bhavati / ityuktaṃ mama guruṇā snapanamidaṃ sāratastavoddiṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याणां परिमाणं द्रव्याख्यानामाढकं (?) कथितम् । तदलाभेर्ऽधं वापि नि त्रिदशमुने त्रीणि रणानाम्
dravyāṇāṃ parimāṇaṃ dravyākhyānāmāḍhakaṃ (?) kathitam / tadalābher'dhaṃ vāpi ni tridaśamune trīṇi raṇānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥। इध्मानां शुष्कानामेतत्त्रिगुणं तथात्राणाम् (?) । सुस्निग्धं तनुसूत्रपञ्चरत्न्यायतं नवं वस्त्रम् (?)
... idhmānāṃ śuṣkānāmetattriguṇaṃ tathātrāṇām (?) / susnigdhaṃ tanusūtrapañcaratnyāyataṃ navaṃ vastram (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनान्ते पूर्वोक्तं पङ्कजमालिख्य तत्र हरिबीजम् । कूर्चस्योपरि कुर्यात् रजनीचूर्णमाढकपूर्णम्
snapanānte pūrvoktaṃ paṅkajamālikhya tatra haribījam / kūrcasyopari kuryāt rajanīcūrṇamāḍhakapūrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रोक्ष्य प्रागुक्ताभावेर्ऽधाढकं वापि । प्रणवं जपन् मथित्वा कूर्चेनाधोमुखं तदेवात्र
saṃprokṣya prāguktābhāver'dhāḍhakaṃ vāpi / praṇavaṃ japan mathitvā kūrcenādhomukhaṃ tadevātra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षिप्य सापिधानं पूज्य यथापूर्वमभिषेकम् । कृत्वार्धस्नपनं वालुकवृक्षाम्रकशुक्लोदैः
prakṣipya sāpidhānaṃ pūjya yathāpūrvamabhiṣekam / kṛtvārdhasnapanaṃ vālukavṛkṣāmrakaśuklodaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आच्छाद्यांशुकमुख्यैरर्घ्याद्यभ्यर्च्य दीपान्तम् । निवेद्य हविर्महता त्रिदशमुने साधकः सिद्धः (?)
ācchādyāṃśukamukhyairarghyādyabhyarcya dīpāntam / nivedya havirmahatā tridaśamune sādhakaḥ siddhaḥ (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याणां देवतानां च लक्षणं कथयामि ते । संक्षेपेण मुनिश्रेष्ठ स्नपने ऽस्मिन् यथाक्रमम्
dravyāṇāṃ devatānāṃ ca lakṣaṇaṃ kathayāmi te / saṃkṣepeṇa muniśreṣṭha snapane 'smin yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढकेन तु संपूर्णं कपिलाज्यमनुत्तमम् । संगृह्य मुनिशार्दूल देवेशमभिषेचयेत्
āḍhakena tu saṃpūrṇaṃ kapilājyamanuttamam / saṃgṛhya muniśārdūla deveśamabhiṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धतोयं तु संगृह्य क्षीरवृक्षोद्भवेन्धनैः । सिद्धं देवगृहे सम्यक् उष्णोदकमनुत्तमम्
śuddhatoyaṃ tu saṃgṛhya kṣīravṛkṣodbhavendhanaiḥ / siddhaṃ devagṛhe samyak uṣṇodakamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रं च मौक्तिकं चैव मणिवैडूर्यमेव च । प्रवालं स्फटिकं चैव कदलीफलमेव च
vajraṃ ca mauktikaṃ caiva maṇivaiḍūryameva ca / pravālaṃ sphaṭikaṃ caiva kadalīphalameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वमामलकं चैव कदलीफलमेव च । नारिकेलं च हव्यं च तथा वै बीजपूरकम्
bilvamāmalakaṃ caiva kadalīphalameva ca / nārikelaṃ ca havyaṃ ca tathā vai bījapūrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पनसाम्रं तथाष्टाङ्गं फलाम्भः परिकीर्तितम् । सुवर्णं रजतं ताम्रं रीतिमायसमेव च
panasāmraṃ tathāṣṭāṅgaṃ phalāmbhaḥ parikīrtitam / suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ rītimāyasameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रपुकं लोहतोयस्य चाङ्गानि परिपठ्यते । रजनी सहदेवी च शिरीषं सूर्यवर्तनी
trapukaṃ lohatoyasya cāṅgāni paripaṭhyate / rajanī sahadevī ca śirīṣaṃ sūryavartanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशाग्राणि सदद्राभ (सदाभद्रं?) मार्जनद्रव्यमुच्यते । कुङ्कुमं चागरुं चैव चन्दनोशीरमेव च
kuśāgrāṇi sadadrābha (sadābhadraṃ?) mārjanadravyamucyate / kuṅkumaṃ cāgaruṃ caiva candanośīrameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिबेरं (ह्रीबेरं च?) मुरं चैव कोष्ठं मांसीते पठ्यते । गन्धद्रव्यमिति प्रोक्तमक्षतोदकमुच्यते
hariberaṃ (hrīberaṃ ca?) muraṃ caiva koṣṭhaṃ māṃsīte paṭhyate / gandhadravyamiti proktamakṣatodakamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षालितं शुद्धतोयेन पञ्चमन्त्रैः क्रमान्मुने । प्रस्थस्यार्धाक्षतं चैव कलशे निक्षिपेद्बुधः
kṣālitaṃ śuddhatoyena pañcamantraiḥ kramānmune / prasthasyārdhākṣataṃ caiva kalaśe nikṣipedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चविंशतिभिर्वापि तस्यार्धं वार्धमेव वा । यवं गृह्य मुनिश्रेष्ठ तोयमध्ये विनिक्षिपेत्
pañcaviṃśatibhirvāpi tasyārdhaṃ vārdhameva vā / yavaṃ gṛhya muniśreṣṭha toyamadhye vinikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामाकं विष्णुपर्णी च दूर्वा चाम्बुजमेव च । पाद्यद्रव्यमिति प्रोक्तं समासेन महामते
śyāmākaṃ viṣṇuparṇī ca dūrvā cāmbujameva ca / pādyadravyamiti proktaṃ samāsena mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतवद्दधि संगृह्य मन्त्रेणाद्येन मन्त्रवित् । पूरयेत् कलशे मध्ये चार्घ्यद्रव्यमिहोच्यते
ghṛtavaddadhi saṃgṛhya mantreṇādyena mantravit / pūrayet kalaśe madhye cārghyadravyamihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गन्धं फलं पुष्पं सिद्धार्थाक्षतमेव च । कुशाग्राणि तिलं चैव अष्टाङ्गं चार्घ्यमुच्यते
evaṃ gandhaṃ phalaṃ puṣpaṃ siddhārthākṣatameva ca / kuśāgrāṇi tilaṃ caiva aṣṭāṅgaṃ cārghyamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरमाज्येन संयुक्तं मध्यमे कलशे न्यसेत् । अक्षतं जातिकक्कोलं लवङ्गं तिलमेव च
kṣīramājyena saṃyuktaṃ madhyame kalaśe nyaset / akṣataṃ jātikakkolaṃ lavaṅgaṃ tilameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याण्याचमनीयार्थपात्रतोये विनिक्षिपेत् । वृक्षोद्भवं नवं गृह्य मधु चाढकमेव च
dravyāṇyācamanīyārthapātratoye vinikṣipet / vṛkṣodbhavaṃ navaṃ gṛhya madhu cāḍhakameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यालाभे तु सर्पिः स्यात् इत्थं लक्षणमुच्यते । प्रस्थपादं घृतं चैव दधि तद्द्विगुणं भवेत्
tasyālābhe tu sarpiḥ syāt itthaṃ lakṣaṇamucyate / prasthapādaṃ ghṛtaṃ caiva dadhi taddviguṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगुणं क्षीरसंयुक्तं गोमयं तु चतुर्गुणम् । षड्गुणं चैव गोमूत्रं पञ्चगव्यस्य लक्षणम्
triguṇaṃ kṣīrasaṃyuktaṃ gomayaṃ tu caturguṇam / ṣaḍguṇaṃ caiva gomūtraṃ pañcagavyasya lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाशखदिराश्वत्थबिल्वमौदुम्बरं तथा । वैकङ्कतशमीजालां (-जम्बू?)कषायाङ्गमिति स्मृतम्
palāśakhadirāśvatthabilvamaudumbaraṃ tathā / vaikaṅkataśamījālāṃ (-jambū?)kaṣāyāṅgamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपिलाज्यस्याभावे तु चान्यद् गोघृतमुच्यते । उष्णोदकस्याभावे तु पुष्पतोयं प्रशस्यते
kapilājyasyābhāve tu cānyad goghṛtamucyate / uṣṇodakasyābhāve tu puṣpatoyaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नानामप्यलाभे तु मुक्तमेकं (?) प्रशस्यते । फलानामप्यलाभे तु कदलीफलमुत्तमम्
ratnānāmapyalābhe tu muktamekaṃ (?) praśasyate / phalānāmapyalābhe tu kadalīphalamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहानामप्यलाभे तु सुवर्णं शस्यते परम् । मार्जने सहदेवी च शेषालाभे प्रशस्यते
lohānāmapyalābhe tu suvarṇaṃ śasyate param / mārjane sahadevī ca śeṣālābhe praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धद्रव्ये तथोशीरं शेषालाभे प्रशस्यते । अभावे चाक्षतस्यैव यथासंभवमाचरेत्
gandhadravye tathośīraṃ śeṣālābhe praśasyate / abhāve cākṣatasyaiva yathāsaṃbhavamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवाभावे तु शाली (-लि?) स्यात् वेणुबीजमथापि वा । द्रव्याणामप्यलाभे तु पाद्ये दूर्वा प्रशस्यते
yavābhāve tu śālī (-li?) syāt veṇubījamathāpi vā / dravyāṇāmapyalābhe tu pādye dūrvā praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषामप्यलाभे तु अर्घ्ये सिद्धार्थकं परम् । शेषालाभे तु कक्कोलं शस्तमाचमनीयके
eteṣāmapyalābhe tu arghye siddhārthakaṃ param / śeṣālābhe tu kakkolaṃ śastamācamanīyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावे पञ्चगव्यस्य गोमयाद्यं प्रशस्यते । दधिगोमयदुग्धाज्यं यथालाभं प्रशस्यते
abhāve pañcagavyasya gomayādyaṃ praśasyate / dadhigomayadugdhājyaṃ yathālābhaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वत्थं च प्रशस्तं स्यात् शेषालाभे कषायके । द्रव्याणामप्यलाभे तु पुष्पैरेव प्रकल्पयेत्
aśvatthaṃ ca praśastaṃ syāt śeṣālābhe kaṣāyake / dravyāṇāmapyalābhe tu puṣpaireva prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नववस्त्राणि सर्वाणि सर्वद्रव्यसमं भवेत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वस्त्राभावे तु नेष्यते
navavastrāṇi sarvāṇi sarvadravyasamaṃ bhavet / tasmāt sarvaprayatnena vastrābhāve tu neṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याणां लक्षणं प्रोक्तं घृतादि मुनिसत्तम । यावद्वस्त्रावसानं हि तावद्द्रव्याणि निक्षिपित्
dravyāṇāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ ghṛtādi munisattama / yāvadvastrāvasānaṃ hi tāvaddravyāṇi nikṣipit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषास्तु कलशाःसर्वे शुद्धोदकसमन्विताः । अत्र सप्तदश प्रोक्ताः प्रधानकलशास्तु ये
śeṣāstu kalaśāḥsarve śuddhodakasamanvitāḥ / atra saptadaśa proktāḥ pradhānakalaśāstu ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् सर्वान् विष्णुगायत्र्या स्थापयेच्च पृथक्पृथक् । शेषानन्यांश्चतुष्षष्टि द्वादक्षाक्षरविद्यया
tān sarvān viṣṇugāyatryā sthāpayecca pṛthakpṛthak / śeṣānanyāṃścatuṣṣaṣṭi dvādakṣākṣaravidyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेत् कलशान् सर्वान् प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । नववस्त्राणि सर्वाणि मूर्तिमन्त्रमनुस्मरन्
sthāpayet kalaśān sarvān prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ / navavastrāṇi sarvāṇi mūrtimantramanusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलशानां तदूर्ध्वे तु प्रागग्रेण तु साधकः । तोरणान् कलशान् सर्वान् गन्धपुष्पादिनार्चयेत्
kalaśānāṃ tadūrdhve tu prāgagreṇa tu sādhakaḥ / toraṇān kalaśān sarvān gandhapuṣpādinārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चर्मरोगादिरहितं कृमिकीटविवर्जितम् । रजःस्वेन गुहाःशुक्योलूखले क्षिप्य साधकः (?)
carmarogādirahitaṃ kṛmikīṭavivarjitam / rajaḥsvena guhāḥśukyolūkhale kṣipya sādhakaḥ (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनःपुनर्मुनिश्रेष्ठ द्वादशाक्षरविद्यया । गणिकादीनलंकृत्य मङ्गलालापनैर्युतम्
punaḥpunarmuniśreṣṭha dvādaśākṣaravidyayā / gaṇikādīnalaṃkṛtya maṅgalālāpanairyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खभेर्यादिसंयुक्तं घातयेद्वैष्णवैःसह । मुसलं संग्रहेत्तत्र घातयेच्च पुनः पुनः
śaṅkhabheryādisaṃyuktaṃ ghātayedvaiṣṇavaiḥsaha / musalaṃ saṃgrahettatra ghātayecca punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परागं संगृह्य पूरयेत् कलशं क्रमात् । कलशान्ते मुनिश्रेष्ठ देवेशमभिषेचयेत्
tataḥ parāgaṃ saṃgṛhya pūrayet kalaśaṃ kramāt / kalaśānte muniśreṣṭha deveśamabhiṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्रव्याणि (द्रव्यं तु?) संप्रोक्तमुद्धारणमथो मुने । पाद्यं तु प्रथमं दद्यात् द्वितीयं चार्घ्यमुच्यते
evaṃ dravyāṇi (dravyaṃ tu?) saṃproktamuddhāraṇamatho mune / pādyaṃ tu prathamaṃ dadyāt dvitīyaṃ cārghyamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयमाचमनीयं पञ्चगव्यं चतुर्थकम् । घृतं तु पञ्चमं विद्यात् दधि षष्ठं तथैव च
tṛtīyamācamanīyaṃ pañcagavyaṃ caturthakam / ghṛtaṃ tu pañcamaṃ vidyāt dadhi ṣaṣṭhaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमं तु ततः क्षीरं मधु चैव तथाष्टमम् । कषायं नवमं चैव उष्णाम्भो दशमं स्मृतम्
saptamaṃ tu tataḥ kṣīraṃ madhu caiva tathāṣṭamam / kaṣāyaṃ navamaṃ caiva uṣṇāmbho daśamaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादश्यां(-शं?) फलाम्भस्तु द्वादश्या(-शं?)मार्जनोदकम् । त्रयोदशं च सांभोजं रत्नतोयं चतुर्दशम्
ekādaśyāṃ(-śaṃ?) phalāmbhastu dvādaśyā(-śaṃ?)mārjanodakam / trayodaśaṃ ca sāṃbhojaṃ ratnatoyaṃ caturdaśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहं पञ्चदशं ज्ञेयं षोडशं गन्धवारि च । यवोदकं सप्तदशं एवं चोद्धारणक्रमः
lohaṃ pañcadaśaṃ jñeyaṃ ṣoḍaśaṃ gandhavāri ca / yavodakaṃ saptadaśaṃ evaṃ coddhāraṇakramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वे स्वे च नवके चाष्टौ सह तेन समुद्धरेत् । मध्यमं नवकं मुक्त्वा ऐन्द्रादिक्रमयोगतः
sve sve ca navake cāṣṭau saha tena samuddharet / madhyamaṃ navakaṃ muktvā aindrādikramayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमान् कलशान् सर्वान् विष्णुगायत्रियोद्धरेत् । शेषमष्टाक्षरेणैव वासस्तेनैव मोचयेत्
madhyamān kalaśān sarvān viṣṇugāyatriyoddharet / śeṣamaṣṭākṣareṇaiva vāsastenaiva mocayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुरुषसूक्तेन दद्याद्वा मुनिसत्तम । देवदेवमनुस्मृत्य दद्यात् पाद्यादिकान् क्रमात्
tataḥ puruṣasūktena dadyādvā munisattama / devadevamanusmṛtya dadyāt pādyādikān kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्यादिनवकान् स्नाप्य उपस्नानं तु कारयेत् । वस्त्रं दत्वा तु पाद्यादीन् गन्धादीनपि दापयेत्
pādyādinavakān snāpya upasnānaṃ tu kārayet / vastraṃ datvā tu pādyādīn gandhādīnapi dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवकानां तथान्ते तु कुर्यादेवं विचक्षणः । मध्यमे नवकेप्येवं कलशान्[संटप्रदापयेत्
navakānāṃ tathānte tu kuryādevaṃ vicakṣaṇaḥ / madhyame navakepyevaṃ kalaśān[saṃṭapradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चोद्धारणं प्रोक्तं कथयाम्यधिदैवतम् । घृतस्य दैवतं विष्णुरुष्णाम्भस्य(?)दिवाकरः
evaṃ coddhāraṇaṃ proktaṃ kathayāmyadhidaivatam / ghṛtasya daivataṃ viṣṇuruṣṇāmbhasya(?)divākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नानां देवतं ब्रह्मा कुबेरश्च फलाम्भसः । लोहोदकस्य वसवो विश्वेदेवाश्च मार्जनम्(ने?)
ratnānāṃ devataṃ brahmā kuberaśca phalāmbhasaḥ / lohodakasya vasavo viśvedevāśca mārjanam(ne?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वा गन्धतोयस्य निरृतिश्चाक्षतस्य तु । आप्या यवोदकस्यापि पाद्यस्य पितरस्तथा
gandharvā gandhatoyasya nirṛtiścākṣatasya tu / āpyā yavodakasyāpi pādyasya pitarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरर्घ्यस्य भवेद्देवः सरस्वत्याचमनीयके । पञ्चगव्यस्य दक्षस्तु दध्नः शक्रस्तु दैवतम्
kṣīrarghyasya bhaveddevaḥ sarasvatyācamanīyake / pañcagavyasya dakṣastu dadhnaḥ śakrastu daivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयसो दैवतं सोमो महेन्द्रो मधुनस्तथा । कषायस्य यमो देवो [वराहस्तु गुलाम्भसः
payaso daivataṃ somo mahendro madhunastathā / kaṣāyasya yamo devo [varāhastu gulāmbhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चेक्षुरसस्यापि नारसिंहस्तु दैवतम् । श्रीधरो नारिकेलस्य हयास्यः शान्तिवारिणः
tathā cekṣurasasyāpi nārasiṃhastu daivatam / śrīdharo nārikelasya hayāsyaḥ śāntivāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्तयो वासुदेवाद्याश्चतस्रो मङ्गलाम्भसः] । ट शुद्धोदकानां सर्वेषां देव्यः शान्त्यादयः क्रमात्
mūrtayo vāsudevādyāścatasro maṅgalāmbhasaḥ] / ṭa śuddhodakānāṃ sarveṣāṃ devyaḥ śāntyādayaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलशानां तु सर्वेषामश्विनौ दैवतं परम् । चक्रिकाणां तु सर्वेषां दैवतं सप्तमातरः
kalaśānāṃ tu sarveṣāmaśvinau daivataṃ param / cakrikāṇāṃ tu sarveṣāṃ daivataṃ saptamātaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासवो(-सां?)देवतं विष्णुः सर्वेषां विष्णुरेव वा । मूलमन्त्रेण वा सर्वं कुर्यान्मन्त्रविचक्षणः
vāsavo(-sāṃ?)devataṃ viṣṇuḥ sarveṣāṃ viṣṇureva vā / mūlamantreṇa vā sarvaṃ kuryānmantravicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमोत्तममेतत्तु स्नपनं परिकीर्तितम् । कोणे तु कलशा ये तु द्वात्रिंशच्छुद्धवारयः
adhamottamametattu snapanaṃ parikīrtitam / koṇe tu kalaśā ye tu dvātriṃśacchuddhavārayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर्विहीनं तु यत्स्नानं तत्स्यादधममध्यमम् । यच्छुद्धवारिकलशैर्हीनं सर्वैर्यथादिशम्
tairvihīnaṃ tu yatsnānaṃ tatsyādadhamamadhyamam / yacchuddhavārikalaśairhīnaṃ sarvairyathādiśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं सप्तदशभिः कृतं तदधमाधमम् । स्नपनादौ तु कर्तव्यं क्रमात् कौतुकबन्धनम्
kevalaṃ saptadaśabhiḥ kṛtaṃ tadadhamādhamam / snapanādau tu kartavyaṃ kramāt kautukabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्णासूत्रयुतं सूत्रं साधितं तण्डुलोपरि । सौवर्णं रजनीचूर्णमाढकं वाधिकं तु वा
ūrṇāsūtrayutaṃ sūtraṃ sādhitaṃ taṇḍulopari / sauvarṇaṃ rajanīcūrṇamāḍhakaṃ vādhikaṃ tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढकार्धं तदर्धं वा चूर्णं कृत्य (?) यथाविधि । स्नपनानां क्रमादन्ते देवमूर्ध्नि निधापयेत्
āḍhakārdhaṃ tadardhaṃ vā cūrṇaṃ kṛtya (?) yathāvidhi / snapanānāṃ kramādante devamūrdhni nidhāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धस्नानं ततः कृत्वा अलंकृत्यार्चयेद्धरिम् । पुनराचमनं दत्वा दर्पणं दर्शयेत् क्रमात्
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā alaṃkṛtyārcayeddharim / punarācamanaṃ datvā darpaṇaṃ darśayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्तगीतसमायुक्तं वेदाध्ययनसंयुतम् । छत्रचामरसंयुक्तं धूपदीपसमन्वितम्
nṛttagītasamāyuktaṃ vedādhyayanasaṃyutam / chatracāmarasaṃyuktaṃ dhūpadīpasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्य शिरसि भ्राम्य चाष्टपिण्डानि दीपयुक् । इन्द्रादीशानपर्यन्तं निक्षिपेत् पिण्डमस्त्रतः
devasya śirasi bhrāmya cāṣṭapiṇḍāni dīpayuk / indrādīśānaparyantaṃ nikṣipet piṇḍamastrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापीठे नयेद्देवं यथायोग्यं प्रवृद्धिकृत् । महाहविर्नवेद्याथ पूर्ववद्देशिकोत्तमः
mahāpīṭhe nayeddevaṃ yathāyogyaṃ pravṛddhikṛt / mahāhavirnavedyātha pūrvavaddeśikottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वे वा चोत्तरे वापि नित्याग्नौ वा तु होमयेत् । समिदाज्यचरूणां तु यथाकलशसंख्यया
pūrve vā cottare vāpi nityāgnau vā tu homayet / samidājyacarūṇāṃ tu yathākalaśasaṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यं पूजयेत् पश्चात् नववस्त्राङ्गुलीयकैः । अत्रोपयोग(-युक्त?)द्रव्याणि आचार्याय प्रदापयेत्
ācāryaṃ pūjayet paścāt navavastrāṅgulīyakaiḥ / atropayoga(-yukta?)dravyāṇi ācāryāya pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवैश्च वेणुबीजैश्च नीवारैर्गौरसर्षपैः । नीलैश्च तुलसीपत्रैः भवेद्धात्र्युदकं क्रमात्
yavaiśca veṇubījaiśca nīvārairgaurasarṣapaiḥ / nīlaiśca tulasīpatraiḥ bhaveddhātryudakaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषामप्यलाभे तु तुलसीपत्रमुत्तमम् । इन्द्रवल्यङ्कुरं चैव अश्वत्थाङ्कुरमेव च
eteṣāmapyalābhe tu tulasīpatramuttamam / indravalyaṅkuraṃ caiva aśvatthāṅkurameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकपत्रं(-द्मं?) च पद्मं च भवेद्वै मङ्गलोदकम् । एतेषामप्यलाभे तु चाश्वत्थाङ्कुरमुत्तमम्
ekapatraṃ(-dmaṃ?) ca padmaṃ ca bhavedvai maṅgalodakam / eteṣāmapyalābhe tu cāśvatthāṅkuramuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदलाभे मुनिश्रेष्ठ इन्द्रवल्यङ्कुरो भवेत् । एकपद्मं च पद्मं च यथासंभवमाचरेत्
tadalābhe muniśreṣṭha indravalyaṅkuro bhavet / ekapadmaṃ ca padmaṃ ca yathāsaṃbhavamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन् विष्णुभूतेश विष्णुपारिषदेश्वर
bhagavan viṣṇubhūteśa viṣṇupāriṣadeśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनं श्रोतुमिच्छामि कुम्भोत्तरसहस्रकम् । बहुशः स्नपनं पूर्वं श्रुतं विष्णुमुखात् प्रभो
snapanaṃ śrotumicchāmi kumbhottarasahasrakam / bahuśaḥ snapanaṃ pūrvaṃ śrutaṃ viṣṇumukhāt prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया च कथितं यद्वै इममेव विधिं प्रति । तस्माद्यथा महाबाहो प्रीतिर्यद्यस्ति चेन्मयि
tvayā ca kathitaṃ yadvai imameva vidhiṃ prati / tasmādyathā mahābāho prītiryadyasti cenmayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- अथातः संप्रवक्ष्यामि कुंभोत्तरसहस्रकम् । प्रासादाग्रे तु कर्तव्यं मण्डपं च यथाविधि
viṣvaksenaḥ--- athātaḥ saṃpravakṣyāmi kuṃbhottarasahasrakam / prāsādāgre tu kartavyaṃ maṇḍapaṃ ca yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वात्रिंशद्धस्तमायामं विंशद्धस्तं तु विस्तरम् । चत्वारिंशच्च पङ्क्तोना(?)मष्टतालं पृथक्पृथक्
dvātriṃśaddhastamāyāmaṃ viṃśaddhastaṃ tu vistaram / catvāriṃśacca paṅktonā(?)maṣṭatālaṃ pṛthakpṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भागे कलशस्थाने पञ्चविंशतिपङ्क्तिके । तस्य मध्यमभागे तु द्वादशं तालसंमितम्
tadbhāge kalaśasthāne pañcaviṃśatipaṅktike / tasya madhyamabhāge tu dvādaśaṃ tālasaṃmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुस्तंभसमायुक्तमुत्सेधं तावदेव तु । परितः सप्ततालानि द्वादशस्तम्भसंयुतम्
catustaṃbhasamāyuktamutsedhaṃ tāvadeva tu / paritaḥ saptatālāni dvādaśastambhasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बहिः सप्ततालानि विंशतिस्तम्भसंयुतम् । पश्चिमे स्नानभागे तु तत्पञ्चादशभागिके
tadbahiḥ saptatālāni viṃśatistambhasaṃyutam / paścime snānabhāge tu tatpañcādaśabhāgike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मध्यमभागे तु द्वादशं तालमिष्यते । स्तंभाष्टदशसंयुक्तं स्नानवेदिं यथाविधि
tasya madhyamabhāge tu dvādaśaṃ tālamiṣyate / staṃbhāṣṭadaśasaṃyuktaṃ snānavediṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषाणामपि पङ्क्तीनां सप्ततालेन मीयते । सर्वेषामपि तालानां चतुष्षष्टिर्यथाक्रमम्
śeṣāṇāmapi paṅktīnāṃ saptatālena mīyate / sarveṣāmapi tālānāṃ catuṣṣaṣṭiryathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारिंशत् सुविस्तारं तालानां परिमीयते । चतुरुत्तरपञ्चाशत् स्तंभानां परिकीर्तितम्
catvāriṃśat suvistāraṃ tālānāṃ parimīyate / caturuttarapañcāśat staṃbhānāṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिभाग इति प्रोक्तः शेषाणां कथयामि ते । चतुस्तालेन विस्तीर्णं तदर्धायामसंयुतम्
bhūmibhāga iti proktaḥ śeṣāṇāṃ kathayāmi te / catustālena vistīrṇaṃ tadardhāyāmasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्धमुपपीठं तु उपरिष्टादुपानहम् । जगतीकुमुदं चैव पट्टिकोपरि शोभितम्
tadardhamupapīṭhaṃ tu upariṣṭādupānaham / jagatīkumudaṃ caiva paṭṭikopari śobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समं स्निग्धं प्रकुर्वीत पीठं तत्र विचक्षणः । उत्तरे वेदिकायास्तु स्नानश्वभ्रमं तु कारयेत्
samaṃ snigdhaṃ prakurvīta pīṭhaṃ tatra vicakṣaṇaḥ / uttare vedikāyāstu snānaśvabhramaṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धाराकुल्या च कर्तव्या श्वभ्रं वा वेदिकोपरि । मूलमध्याग्रपर्यन्तं नहनं तु प्रमाणतः
dhārākulyā ca kartavyā śvabhraṃ vā vedikopari / mūlamadhyāgraparyantaṃ nahanaṃ tu pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीठिकावलयं कुर्यात् पादपीठस्य चोपरि । तत् पात्रं तु ततः कुर्यात् वृत्तं वा चतुरश्रकम्
pīṭhikāvalayaṃ kuryāt pādapīṭhasya copari / tat pātraṃ tu tataḥ kuryāt vṛttaṃ vā caturaśrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरङ्गुलमुत्सेधं तावद्विस्तारसंयुतम् । कुल्या तदनुयुक्ता स्यादुदकश्वभ्रगोचरम्
caturaṅgulamutsedhaṃ tāvadvistārasaṃyutam / kulyā tadanuyuktā syādudakaśvabhragocaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.