इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां महापीठ- प्रतिष्ठाविधिर्नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः ॥ षट्त्रिंशो ऽध्यायः विष्वक्सेनः-- ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। ॥। पुण्याहं वाचयेत्तत्र ब्राह्मणैः सह मन्त्रवित् । पञ्चभारप्रमाणं वा तदर्धं वार्धमेव वा
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ mahāpīṭha- pratiṣṭhāvidhirnāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ || ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ-- ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... puṇyāhaṃ vācayettatra brāhmaṇaiḥ saha mantravit / pañcabhārapramāṇaṃ vā tadardhaṃ vārdhameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्न्यूनं न हि कर्तव्यं शालिसंचयमुत्तमम् । तत्रोर्ध्वे विकिरेद्विद्वान् तदर्धं तण्डुलं तथा
tannyūnaṃ na hi kartavyaṃ śālisaṃcayamuttamam / tatrordhve vikiredvidvān tadardhaṃ taṇḍulaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलोपरि विन्यस्य चाष्टपत्राब्जमुत्तमम् । तत्र मध्ये लिखेद्बीजं दले चाष्टाक्षरं न्यसेत्
taṇḍulopari vinyasya cāṣṭapatrābjamuttamam / tatra madhye likhedbījaṃ dale cāṣṭākṣaraṃ nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमे नवकुम्भं तु स्थापयेत् साधकोत्तमः । सूत्रवस्त्रसमायुक्तं रत्नमाल्येरलंकृतम्
madhyame navakumbhaṃ tu sthāpayet sādhakottamaḥ / sūtravastrasamāyuktaṃ ratnamālyeralaṃkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धोदकेन संपूर्णं वस्त्रग्युग्मेन वेष्टितम् । पूर्वादि चाष्टकुम्भस्य वस्त्रमेकैकमेव वा
gandhodakena saṃpūrṇaṃ vastragyugmena veṣṭitam / pūrvādi cāṣṭakumbhasya vastramekaikameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिङ्मूर्त्यादीनि चाष्टानामेकवस्त्रमथापि वा । कर्णिकायां न्यसेत् कुम्भं दलेष्वष्टघटान् न्यसेत्
diṅmūrtyādīni cāṣṭānāmekavastramathāpi vā / karṇikāyāṃ nyaset kumbhaṃ daleṣvaṣṭaghaṭān nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिसप्तपञ्चदर्भैर्वा कृत्वा कूर्चं विनिक्षिपेत् । तस्मिन् पूर्णघटे मध्ये देवागारं तु चिन्तयेत्
trisaptapañcadarbhairvā kṛtvā kūrcaṃ vinikṣipet / tasmin pūrṇaghaṭe madhye devāgāraṃ tu cintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षाः सहस्रपात्(?) । सहस्रकुन्तलोपेतं सहुस्रमकुटान्वितम्
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣāḥ sahasrapāt(?) / sahasrakuntalopetaṃ sahusramakuṭānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रादित्यसंकाशं सहस्रेन्दुनिभाननम् । सहस्रवाहनैर्युक्तं सर्वदिङ्नासिकान्वितम्
sahasrādityasaṃkāśaṃ sahasrendunibhānanam / sahasravāhanairyuktaṃ sarvadiṅnāsikānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खचक्रगदापाणिं सर्वप्रहरणान्वितम् । प्रासादरूपमित्याहुः पूर्वरात्रे ऽधिवासयेत्
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ sarvapraharaṇānvitam / prāsādarūpamityāhuḥ pūrvarātre 'dhivāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्ध्यानेनैव देवर्षे सम्यक् स्नानमवाप्नुयात्(?) । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तस्माद्ध्यानं विशिष्यते
taddhyānenaiva devarṣe samyak snānamavāpnuyāt(?) / mokṣārthī mokṣamāpnoti tasmāddhyānaṃ viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डपादिषु सर्वेषु ध्यानमेवं प्रकीर्तितम् । तस्मिन् मध्ये नयेद्विद्वान् स्मरन् तत् परमेष्ठिना
maṇḍapādiṣu sarveṣu dhyānamevaṃ prakīrtitam / tasmin madhye nayedvidvān smaran tat parameṣṭhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वादि चोत्तरान्ते तु तन्मूर्तिं तु विचिन्तयेत् । आग्नेयादिषु कोणेषु वैनतेयादिकान् न्यसेत्
pūrvādi cottarānte tu tanmūrtiṃ tu vicintayet / āgneyādiṣu koṇeṣu vainateyādikān nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतगस्याधिपतिं सिंहं वैनतेयांशकं न्यसेत् । तस्मिन् पूर्णघटे मध्ये पौरुषं सूक्तमभ्यसेत्
mṛtagasyādhipatiṃ siṃhaṃ vainateyāṃśakaṃ nyaset / tasmin pūrṇaghaṭe madhye pauruṣaṃ sūktamabhyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिग्देवादिषु कुम्भेषु तत्तन्मूर्तिं जपेत् क्रमात् । ऋगादीनां तु वेदानां सारमुद्धृत्य नारद
digdevādiṣu kumbheṣu tattanmūrtiṃ japet kramāt / ṛgādīnāṃ tu vedānāṃ sāramuddhṛtya nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वादिसोमपर्यन्तमुच्चरेत् सुस्वरेण तु । ततः पूर्णघटादीनि चार्चयेत्तेन मन्त्रतः
pūrvādisomaparyantamuccaret susvareṇa tu / tataḥ pūrṇaghaṭādīni cārcayettena mantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविर्निवेदयेत् पश्चात् मन्त्रेण परमेष्ठिना । मुखवासं ततो दद्यात् रक्षां कृत्वाष्टदिक्क्रामत्
havirnivedayet paścāt mantreṇa parameṣṭhinā / mukhavāsaṃ tato dadyāt rakṣāṃ kṛtvāṣṭadikkrāmat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घण्टाध्वनिसमायुक्तं गन्धपुष्पादिभिः सह । हविषा बलिदानं तु कारयेदष्टदिक्षु च
ghaṇṭādhvanisamāyuktaṃ gandhapuṣpādibhiḥ saha / haviṣā balidānaṃ tu kārayedaṣṭadikṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुदादीनि सर्वाणि गृह्णन्ति बलिमुत्तमम् । शङ्क्षदुन्दुभिनिर्घोषं कृत्वास्मिन् मुनिसत्तम
kumudādīni sarvāṇi gṛhṇanti balimuttamam / śaṅkṣadundubhinirghoṣaṃ kṛtvāsmin munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुष्पाञ्जलिं कृत्वा साधकः परमार्थवित् । नमस्कृत्याखिलान् सर्वान् मङ्गलानुच्चरेत्क्रमात्
tataḥ puṣpāñjaliṃ kṛtvā sādhakaḥ paramārthavit / namaskṛtyākhilān sarvān maṅgalānuccaretkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभातायां तु शर्वर्यामाचार्यः स्नानमाचरेत् । सूक्तेन पुरुषेणैव मन्त्रं वा परमेष्ठिना
prabhātāyāṃ tu śarvaryāmācāryaḥ snānamācaret / sūktena puruṣeṇaiva mantraṃ vā parameṣṭhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भस्थितेन देवेशं पूजयेत् पुरुषोत्तमम् । गन्धादि दीपपर्यन्तं तत्तन्मन्त्रेण साधकः
kumbhasthitena deveśaṃ pūjayet puruṣottamam / gandhādi dīpaparyantaṃ tattanmantreṇa sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वादीशानपर्यन्तमर्चयेदष्टदिग्घटान् । महामुम्भादि संगृह्य प्रासादं तु परिभ्रमेत्
pūrvādīśānaparyantamarcayedaṣṭadigghaṭān / mahāmumbhādi saṃgṛhya prāsādaṃ tu paribhramet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खभेर्यादिनादैस्तु नृत्तगीतसमन्वितम् । स्वस्तिवाचनसंयुक्तं गर्भागारं प्रवेशयेत्
śaṅkhabheryādinādaistu nṛttagītasamanvitam / svastivācanasaṃyuktaṃ garbhāgāraṃ praveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्याग्रे तु संस्थाप्य तण्डुलोपरि नारद । महाकुम्भस्थदेवेशं विधिनाधिपतिं परम्
devasyāgre tu saṃsthāpya taṇḍulopari nārada / mahākumbhasthadeveśaṃ vidhinādhipatiṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पूर्वपार्श्वे संस्थाप्य तण्डुलेषु घटान् क्रमात् । अर्घ्यपाद्यादिनाभ्यर्च्य मुखवासावसानकम्
tatpūrvapārśve saṃsthāpya taṇḍuleṣu ghaṭān kramāt / arghyapādyādinābhyarcya mukhavāsāvasānakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमभ्यर्च्य मतिमान् क्षम्यतामिति चोच्चरन् । मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं जनार्दन
evamabhyarcya matimān kṣamyatāmiti coccaran / mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ janārdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षन्तुमर्हसि देवेश परिपूर्णं तदस्तु मे । एवं कृत्वा तु मन्त्रज्ञो मङ्गलानि समीरयेत्
kṣantumarhasi deveśa paripūrṇaṃ tadastu me / evaṃ kṛtvā tu mantrajño maṅgalāni samīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यः पुष्पमादाय नमस्कृत्य हरिं प्रभुम् । कुम्भस्थितेन देवेशे मूलबेरे नियोजयेत्
ācāryaḥ puṣpamādāya namaskṛtya hariṃ prabhum / kumbhasthitena deveśe mūlabere niyojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवाष्टघटाच्छक्तिं तद्देहे विनिवेशयेत् । परमेष्ठ्या न्यसेत् पूर्वं दिङ्मूर्त्यादीन् स्वविद्यया
tathaivāṣṭaghaṭācchaktiṃ taddehe viniveśayet / parameṣṭhyā nyaset pūrvaṃ diṅmūrtyādīn svavidyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलबेरस्य मूर्ध्नेव सेचयेत्तांस्त्रिबिन्दुना । देवपादे तु हस्ताभ्यां पुष्पं दत्वा पुनः पुनः
mūlaberasya mūrdhneva secayettāṃstribindunā / devapāde tu hastābhyāṃ puṣpaṃ datvā punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुरुषसूक्तं तु ब्राह्मणैः सह संजपेत् । तस्मिन् काले महाप्राज्ञ आचार्यं पूजयेद्धनैः
tataḥ puruṣasūktaṃ tu brāhmaṇaiḥ saha saṃjapet / tasmin kāle mahāprājña ācāryaṃ pūjayeddhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नववस्त्राङ्गुलीयैस्तु कटकादिविभूषणैः । कुम्भस्थितेन तोयेन प्रोक्षयेद्गेहमुत्तमम्
navavastrāṅgulīyaistu kaṭakādivibhūṣaṇaiḥ / kumbhasthitena toyena prokṣayedgehamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रोपयुक्तं यद्द्रव्यं देवतालंकृतं (-तिः?) विना । आचार्याय प्रदातव्यं वस्त्रं व्रीह्यादिभिः सह
atropayuktaṃ yaddravyaṃ devatālaṃkṛtaṃ (-tiḥ?) vinā / ācāryāya pradātavyaṃ vastraṃ vrīhyādibhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदितं तु तत्सर्वं सात्त्वतेभ्यो निवेदयेत् । शिल्पिनं पूजयेत्तत्र दैवज्ञमनुपूजयेत्
niveditaṃ tu tatsarvaṃ sāttvatebhyo nivedayet / śilpinaṃ pūjayettatra daivajñamanupūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र वैष्णवान् वेदपारगान् । क्रियावसाने मतिमान् चित्रकर्म च कारयेत्
brāhmaṇān bhojayettatra vaiṣṇavān vedapāragān / kriyāvasāne matimān citrakarma ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हवनं मण्डपाद्येषु एवमेव समाचरेत् । एवमुक्तप्रकारेण कारयेदधिवासनम्
havanaṃ maṇḍapādyeṣu evameva samācaret / evamuktaprakāreṇa kārayedadhivāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासाधिवासनं चैव प्रासादप्रोक्षणे मुने । अङ्कुरार्पणकार्ये तु होममत्र न विद्यते
vāsādhivāsanaṃ caiva prāsādaprokṣaṇe mune / aṅkurārpaṇakārye tu homamatra na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालगेहं तु देवर्षे कल्पयेत् पूर्ववत् क्रमात् । जगती कुमुदादीनि वर्जयेत्तरुणालये
bālagehaṃ tu devarṣe kalpayet pūrvavat kramāt / jagatī kumudādīni varjayettaruṇālaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालालयप्रतिष्ठायां स्थण्डिले होममाचरेत् । अधिवासादिकर्माणि वासवादीनि(?) कारयेत्
bālālayapratiṣṭhāyāṃ sthaṇḍile homamācaret / adhivāsādikarmāṇi vāsavādīni(?) kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तप्रकारेण शक्तिमुद्वास्य नारद । जीर्णोद्धारं ततः कुर्यात् शिल्पिना कुशलेन तु
evamuktaprakāreṇa śaktimudvāsya nārada / jīrṇoddhāraṃ tataḥ kuryāt śilpinā kuśalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा कुरुते मोहात् ग्रामनाशो धनक्षयः । स्थाननाशो भवेत्तत्र संभवेन्नात्र संशयः
anyathā kurute mohāt grāmanāśo dhanakṣayaḥ / sthānanāśo bhavettatra saṃbhavennātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन विमानस्थ हरिं परम् । उद्वासयेन्महाबेरे क्रमात् पूर्वं यथाविधि
tasmāt sarvaprayatnena vimānastha hariṃ param / udvāsayenmahābere kramāt pūrvaṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शक्त्युद्वासनमारभेत् । मार्गेणैकेन संयोज्य प्रासादस्याधिदैवतम्
tasmāt sarvaprayatnena śaktyudvāsanamārabhet / mārgeṇaikena saṃyojya prāsādasyādhidaivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनोदमण्डपं चैव वप्रप्राकारके तथा । परिवारालयाद्येषु बहिः प्राकारके तथा
vinodamaṇḍapaṃ caiva vapraprākārake tathā / parivārālayādyeṣu bahiḥ prākārake tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तप्रकारेण कारयेदधिवासनम् । एवं संक्षेपतः प्रोक्तं जीर्णोद्धारमथारभेत्
evamuktaprakāreṇa kārayedadhivāsanam / evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ jīrṇoddhāramathārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं प्रवक्ष्यामि जीर्णोद्धारविधिं परम् । आचार्यं यजमानं च तक्षाचार्यं महामुने
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi jīrṇoddhāravidhiṃ param / ācāryaṃ yajamānaṃ ca takṣācāryaṃ mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृण्मयप्रतिमाजीर्णे शूलमृत्पटरज्जवः । पुनस्तु मृण्मयाः कार्या शिलया वापि कारयेत्
mṛṇmayapratimājīrṇe śūlamṛtpaṭarajjavaḥ / punastu mṛṇmayāḥ kāryā śilayā vāpi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलजप्रतिमाजीर्णे लोहजाः शैलजास्तथा । रत्नजप्रतिमाजीर्णे सौवर्णं वापि राजतम्
śailajapratimājīrṇe lohajāḥ śailajāstathā / ratnajapratimājīrṇe sauvarṇaṃ vāpi rājatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारुमृच्छैललोहाद्या रुक्मरत्नादिकाः क्रमात् । उत्तमा इति विज्ञेया उत्तरोत्तरमग्रतः
dārumṛcchailalohādyā rukmaratnādikāḥ kramāt / uttamā iti vijñeyā uttarottaramagrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्मं रत्नं समानं च केचिदाहुर्मनीषिणः । शिलालोहं च सदृशं देवर्षे इति केचन
rukmaṃ ratnaṃ samānaṃ ca kecidāhurmanīṣiṇaḥ / śilālohaṃ ca sadṛśaṃ devarṣe iti kecana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाटकं रजतं ताम्रं समानमिति नारद । लोहशब्देन संज्ञात्वा कारयेदुत्सवादिकम्
hāṭakaṃ rajataṃ tāmraṃ samānamiti nārada / lohaśabdena saṃjñātvā kārayedutsavādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानस्य वाञ्छा चेत् यथावित्तानुसारतः(!) । अस्मिन् मुनिवरश्रेष्ठ त्रपुकं चायसं विना
yajamānasya vāñchā cet yathāvittānusārataḥ(!) / asmin munivaraśreṣṭha trapukaṃ cāyasaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थे च परार्थे च प्रतिमाकरणे मुने । अधमद्रव्यसंपन्नं परकार्यमनुत्तमम्(?)
ātmārthe ca parārthe ca pratimākaraṇe mune / adhamadravyasaṃpannaṃ parakāryamanuttamam(?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदृशने तु यत्कार्यं मध्यमं प्रोच्यते बुधैः । नोत्तमं त्वधमैः कार्यं कुर्वन् मोहात् प्रणश्यति
sadṛśane tu yatkāryaṃ madhyamaṃ procyate budhaiḥ / nottamaṃ tvadhamaiḥ kāryaṃ kurvan mohāt praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजराष्ट्रं च सकलं इति शास्त्रस्य निश्चयः । द्रव्य एव विसंवादो मानोन्मानप्रमाणकैः
rājarāṣṭraṃ ca sakalaṃ iti śāstrasya niścayaḥ / dravya eva visaṃvādo mānonmānapramāṇakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न न्यूनमतिरिक्तं च यदि चेत्सिद्धिमात्मनः । मूलबेरादिबेराणं जीर्णोद्धारविधौ मुने
na nyūnamatiriktaṃ ca yadi cetsiddhimātmanaḥ / mūlaberādiberāṇaṃ jīrṇoddhāravidhau mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थे वा परार्थे वा तुल्यमेतद्द्विजोत्तम । आत्मार्थे वंशनाशः स्यात् परार्थे राष्ट्रनाशनम्
ātmārthe vā parārthe vā tulyametaddvijottama / ātmārthe vaṃśanāśaḥ syāt parārthe rāṣṭranāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कारयेद्विधिचोदितम् । विमानं प्रतिमां वापि प्राकारं गोपुरं तथा
tasmāt sarvaprayatnena kārayedvidhicoditam / vimānaṃ pratimāṃ vāpi prākāraṃ gopuraṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डपं पूर्ववत् कुर्यात् नवकर्मानुलेपने । नष्टालयं चेत्तद्भूमौ पुराणोक्तं चार्षं तु वा
maṇḍapaṃ pūrvavat kuryāt navakarmānulepane / naṣṭālayaṃ cettadbhūmau purāṇoktaṃ cārṣaṃ tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैविकं मानुषं वापि यथाकामं तु कारयेत् । उत्तमालयमत्रैव उत्तमोत्तममेव वा
daivikaṃ mānuṣaṃ vāpi yathākāmaṃ tu kārayet / uttamālayamatraiva uttamottamameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमोत्तमं वा विप्रेन्द्र जीर्णं चेन्मुनिसत्तम । मध्यमेनाधमेनैव कारयेदालयं पुनः
adhamottamaṃ vā viprendra jīrṇaṃ cenmunisattama / madhyamenādhamenaiva kārayedālayaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानस्य वाञ्छा चेन्मध्यमे ऽप्येवमेव तु । अधमालयं भवेत्तस्मिन् अधमोत्तममेव वा
yajamānasya vāñchā cenmadhyame 'pyevameva tu / adhamālayaṃ bhavettasmin adhamottamameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमाधममेवाथ जीर्णोद्धारणकर्मणि । उपपीठसमायुक्तं द्वितलं त्रितलं तु वा
adhamādhamamevātha jīrṇoddhāraṇakarmaṇi / upapīṭhasamāyuktaṃ dvitalaṃ tritalaṃ tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावित्तानुसारेण(!) कुर्यादेकतलं तु वा । उत्तमादिक्रमं ज्ञात्वा यथाकामं तु वर्धयेत्
yathāvittānusāreṇa(!) kuryādekatalaṃ tu vā / uttamādikramaṃ jñātvā yathākāmaṃ tu vardhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धनाच्छ्रियमाप्नोति राज्ञो राष्ट्रस्य नारद । तथैव नगरादीनामालयस्य विशेषतः
vardhanācchriyamāpnoti rājño rāṣṭrasya nārada / tathaiva nagarādīnāmālayasya viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवनं गोपुराकारं शालकूटादिकं मुने । जीर्णं चेदिह लोके तु कारयेद्वा प्रपाकृतिम्
bhavanaṃ gopurākāraṃ śālakūṭādikaṃ mune / jīrṇaṃ cediha loke tu kārayedvā prapākṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरादीनि संज्ञात्वा ग्रामराजानुकूलतः । यथावित्तानुसारेण(!) कुर्याद्वेश्म यथापरुचि
nagarādīni saṃjñātvā grāmarājānukūlataḥ / yathāvittānusāreṇa(!) kuryādveśma yathāparuci
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामानुकूलतो वापि धाम कुर्यादनुत्तमम । प्रतिमां पुनरत्रैव कुर्यात् प्रासादमात्रतः
grāmānukūlato vāpi dhāma kuryādanuttamama / pratimāṃ punaratraiva kuryāt prāsādamātrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारमानेन वा चास्मिन् गर्भमानेन वा मुने । उत्तमाधममध्येन नष्टोद्धारणकर्मणि
dvāramānena vā cāsmin garbhamānena vā mune / uttamādhamamadhyena naṣṭoddhāraṇakarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गेहात् पश्चिमे याम्ये निर्गमाकृति नेष्यते । पूर्ववत् कारयेज्जीर्णस्योद्धारे मुनिसत्तम
tadgehāt paścime yāmye nirgamākṛti neṣyate / pūrvavat kārayejjīrṇasyoddhāre munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमोहात् पश्चिये याम्ये निर्गमं कारयेद्यदि । ग्रामस्य कलहं कुर्यात् धर्ममार्गर्ं(-गो?)विनश्यति
saṃmohāt paściye yāmye nirgamaṃ kārayedyadi / grāmasya kalahaṃ kuryāt dharmamārgarṃ(-go?)vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्राष्ट्रं यजमानश्च नश्यत्येव न संशयः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेने न कुर्यान्निर्गमाकृतिम्
tadrāṣṭraṃ yajamānaśca naśyatyeva na saṃśayaḥ / tasmāt sarvaprayatnene na kuryānnirgamākṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वद्वारस्य गेहस्य मण्डपादि यथाक्रमम् । यजमानस्य वाञ्छा चेद्यथाकामं तु वर्धयेत्
pūrvadvārasya gehasya maṇḍapādi yathākramam / yajamānasya vāñchā cedyathākāmaṃ tu vardhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशः प्रतिदिक्ष्वादि पश्चिमं नेष्यते मुने । पूर्वद्वारस्य गेहस्य मण्डपादि यथाक्रमम्
sarvaśaḥ pratidikṣvādi paścimaṃ neṣyate mune / pūrvadvārasya gehasya maṇḍapādi yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णोद्धारे मुनिश्रेष्ठ सर्वं पूर्ववदाचरेत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन यथाकामं तु वर्धयेत्
jīrṇoddhāre muniśreṣṭha sarvaṃ pūrvavadācaret / tasmāt sarvaprayatnena yathākāmaṃ tu vardhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धनाच्छ्रियमाप्नोति तद्गेहस्य दिने दिने । प्राकारादिषु भूषाणां भेदो वा दोषकारणम्
vardhanācchriyamāpnoti tadgehasya dine dine / prākārādiṣu bhūṣāṇāṃ bhedo vā doṣakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भवेदिति भाषन्ते मुनयो नारदादयः । गोपुरे ऽधिकभावं च प्राकारे ऽपि विशेषतः
na bhavediti bhāṣante munayo nāradādayaḥ / gopure 'dhikabhāvaṃ ca prākāre 'pi viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं परीक्ष्य मतिमान् नवकर्मानुलेपने । नष्टोद्धारे च वै चास्मिन् जीर्णोद्धारादिषु क्रमात्
evaṃ parīkṣya matimān navakarmānulepane / naṣṭoddhāre ca vai cāsmin jīrṇoddhārādiṣu kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेत् साधकः पश्चात् शिल्पाचार्यसमन्वितः । मूलबेरे मुनिश्रेष्ठ भिन्नं छेद्यं भवेद्यदि
kārayet sādhakaḥ paścāt śilpācāryasamanvitaḥ / mūlabere muniśreṣṭha bhinnaṃ chedyaṃ bhavedyadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फुटितं चेत्तु तद्बेरं त्यक्त्वा पश्चान्महामुने । शक्तिमुद्वासयेद्बेरात् क्षिप्रं शान्तिं समाचरेत्
sphuṭitaṃ cettu tadberaṃ tyaktvā paścānmahāmune / śaktimudvāsayedberāt kṣipraṃ śāntiṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याग्रे विधिवत् कुम्भे संस्थाप्य हरिमव्ययम् । तत्कुम्भमध्ये मूलेन मूलबेरान्नयेद्धरिम्
tasyāgre vidhivat kumbhe saṃsthāpya harimavyayam / tatkumbhamadhye mūlena mūlaberānnayeddharim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिहोमं ततः कृत्वा चक्रमन्त्रेण मन्त्रवित् । सुदर्शनमहामन्त्रं सर्वशन्तिकरं भवेत्
śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā cakramantreṇa mantravit / sudarśanamahāmantraṃ sarvaśantikaraṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवाहनविसर्गं तु कुम्भात् पूर्ववदाचरेत् । बालस्थानं क्रमात् कल्प्य स्थापयेद्विधिचोदितम्
āvāhanavisargaṃ tu kumbhāt pūrvavadācaret / bālasthānaṃ kramāt kalpya sthāpayedvidhicoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलाधिवासनं तस्य नेष्यते मुनिसत्तम । सद्यो ऽधिवासनेनैव स्थापयेद्धरिमव्ययम्
jalādhivāsanaṃ tasya neṣyate munisattama / sadyo 'dhivāsanenaiva sthāpayeddharimavyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णोद्धारे मुनिश्रेष्ठ कालवेलादि नेष्यते । निरीक्ष्य बहुधा दोषान् पूजाकाले दिने दिने
jīrṇoddhāre muniśreṣṭha kālavelādi neṣyate / nirīkṣya bahudhā doṣān pūjākāle dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात् संपूजयेद्देवं दोषहीनं भवेद्यदि । एवं दोषसमायुक्तं मोहाल्लोभाद्यजेद्धरिम्
paścāt saṃpūjayeddevaṃ doṣahīnaṃ bhavedyadi / evaṃ doṣasamāyuktaṃ mohāllobhādyajeddharim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पूजा निष्फला याति कर्ता भर्ता च नश्यति । तद्ग्रामं निधनं याति रोगवृद्धिर्भविष्यति
tatpūjā niṣphalā yāti kartā bhartā ca naśyati / tadgrāmaṃ nidhanaṃ yāti rogavṛddhirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन जीर्णोद्धारणमाचरेत् । ध्वजे वारोहिते पश्चात् वैगुण्यं यदि दृश्यते
tasmāt sarvaprayatnena jīrṇoddhāraṇamācaret / dhvaje vārohite paścāt vaiguṇyaṃ yadi dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवं च मुनिश्रेष्ठ शान्तिहोमसमन्वितम् । बालस्थाने समासाद्य उत्सवं तत्र कारयेत्
utsavaṃ ca muniśreṣṭha śāntihomasamanvitam / bālasthāne samāsādya utsavaṃ tatra kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा चेन्महादोषो राज्ञश्चैव विनाशकृत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शेषकर्म समाचरेत्
anyathā cenmahādoṣo rājñaścaiva vināśakṛt / tasmāt sarvaprayatnena śeṣakarma samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्योत्सवादि कर्माणि बालस्थाने ऽपि नारद । पूर्ववत् कारयेद्धीमान् इति शास्त्रस्य निश्चयः
nityotsavādi karmāṇi bālasthāne 'pi nārada / pūrvavat kārayeddhīmān iti śāstrasya niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रज्ञो वंशसंपन्नो कुलीनः शास्त्रपारगः । तन्त्रज्ञो वेदपाठी च स्थापनादिक्रियापरः
mantrajño vaṃśasaṃpanno kulīnaḥ śāstrapāragaḥ / tantrajño vedapāṭhī ca sthāpanādikriyāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वावयवसंपूर्णः सर्वरोगविवर्जितः । सुशान्तः कुशलो दान्तो यदृच्छालाभतोषकः
sarvāvayavasaṃpūrṇaḥ sarvarogavivarjitaḥ / suśāntaḥ kuśalo dānto yadṛcchālābhatoṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमत्सरी जितक्रोधः धूद्रसंकरवर्जितः । वर्ज्यावर्ज्यः कृतज्ञश्च पूर्वकारी च भक्तिमान्
amatsarī jitakrodhaḥ dhūdrasaṃkaravarjitaḥ / varjyāvarjyaḥ kṛtajñaśca pūrvakārī ca bhaktimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वंश्यो वापि शिष्यो वा प्रशिष्यस्तन्त्रपारगः । तन्त्रवान् दीक्षितो वापि गुणवान् गुणवित्तमः
tadvaṃśyo vāpi śiṣyo vā praśiṣyastantrapāragaḥ / tantravān dīkṣito vāpi guṇavān guṇavittamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजयक्ष्मा(?)च कुष्ठी च गुल्मी च शिबि(पि?) विष्टकः । खल्वाटः चातिवृद्धश्च बालो वृषणरोगवान्
rājayakṣmā(?)ca kuṣṭhī ca gulmī ca śibi(pi?) viṣṭakaḥ / khalvāṭaḥ cātivṛddhaśca bālo vṛṣaṇarogavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रस्वाकारो ऽतिदीर्घश्च कृशचिबुक एव च । बधिरो विकलाङ्गश्च विप्रो रदनदोषयुक्
hrasvākāro 'tidīrghaśca kṛśacibuka eva ca / badhiro vikalāṅgaśca vipro radanadoṣayuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जयेद्देवकार्येषु कुनखी च विशेषतः । स्थापकाचार्ययोश्चैव लक्षणं विद्धि नारद
varjayeddevakāryeṣu kunakhī ca viśeṣataḥ / sthāpakācāryayoścaiva lakṣaṇaṃ viddhi nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संग्रहेल्लक्षणोपेतमाचार्यं स्थापकं तथा । एवं परीक्ष्य मतिमान् प्रतिष्ठाराधनादिषु
saṃgrahellakṣaṇopetamācāryaṃ sthāpakaṃ tathā / evaṃ parīkṣya matimān pratiṣṭhārādhanādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णोद्धारे विशेषेण लक्षयेल्लक्षणान् क्रामत् । सुमुहूर्ते सुलग्ने च स्थापकस्तक्षकान्वितः
jīrṇoddhāre viśeṣeṇa lakṣayellakṣaṇān krāmat / sumuhūrte sulagne ca sthāpakastakṣakānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्त्रेणैकेन कर्तव्यं कर्षणादिषु नारद । यत्तन्त्रेण समारब्धं तत्तन्त्रेण समाचरेत्
tantreṇaikena kartavyaṃ karṣaṇādiṣu nārada / yattantreṇa samārabdhaṃ tattantreṇa samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्तं चान्यतन्त्रेषु निरीक्ष्यात्र प्रयोजयेत् । विशेषांश्च मुनिश्रेष्ठ चान्यथा राष्ट्रनाशकृत्
anuktaṃ cānyatantreṣu nirīkṣyātra prayojayet / viśeṣāṃśca muniśreṣṭha cānyathā rāṣṭranāśakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चातुर्वर्ण्यसमोपेतः(?)सदाचारपरायणः । सद्वंश्यः सर्वशास्त्रज्ञो लोकज्ञः सर्वधर्मवित्
cāturvarṇyasamopetaḥ(?)sadācāraparāyaṇaḥ / sadvaṃśyaḥ sarvaśāstrajño lokajñaḥ sarvadharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तिमान् धनवान् वाग्मी सर्वसंकल्पवृद्धियुक् । सुशीलश्च सुरूपश्च श्रद्धालुः शुद्धमानसः
bhaktimān dhanavān vāgmī sarvasaṃkalpavṛddhiyuk / suśīlaśca surūpaśca śraddhāluḥ śuddhamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यः तक्षकश्चैव वंशगः सुमुखोत्तमः । शास्त्रप्रामाण्यकश्चैव दीनः सुबहुभृत्यवान्
ācāryaḥ takṣakaścaiva vaṃśagaḥ sumukhottamaḥ / śāstraprāmāṇyakaścaiva dīnaḥ subahubhṛtyavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोक्तकारी मतिमान् कुशलः सर्वकर्मसु । पूर्वकारी च तद्वंश्यः तच्छिष्यो वा प्रशिष्यकः
yathoktakārī matimān kuśalaḥ sarvakarmasu / pūrvakārī ca tadvaṃśyaḥ tacchiṣyo vā praśiṣyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जातीयो ऽन्यजातीयः पूर्वापूर्वगुणाधिकः । पूर्वापलोभे तु गृह्णीयात् उत्तरं नान्यथा मुने
tajjātīyo 'nyajātīyaḥ pūrvāpūrvaguṇādhikaḥ / pūrvāpalobhe tu gṛhṇīyāt uttaraṃ nānyathā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहेन यदि गृह्णीयात् तस्य स्यात् कर्तृसंकरः । कर्तृसंकरदोषेण राजराष्ट्रस्य रोगकृत्
mohena yadi gṛhṇīyāt tasya syāt kartṛsaṃkaraḥ / kartṛsaṃkaradoṣeṇa rājarāṣṭrasya rogakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शास्त्रदृष्ट्या समाचरेत् । तक्षकं तक्षसूत्रज्ञं कुशलं सर्वकर्मसु
tasmāt sarvaprayatnena śāstradṛṣṭyā samācaret / takṣakaṃ takṣasūtrajñaṃ kuśalaṃ sarvakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघुहस्तं सुरूपं च सुशान्तं दैविकं तथा । वंशानुवंशसम्पन्नं कुशलं सत्परायणम्
laghuhastaṃ surūpaṃ ca suśāntaṃ daivikaṃ tathā / vaṃśānuvaṃśasampannaṃ kuśalaṃ satparāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवं सूत्रकालज्ञं क्रियाज्ञं पूर्वकारिणम् । दयालुं शान्तमनसं सतीर्थं(?)सत्समादृतम्
vaiṣṇavaṃ sūtrakālajñaṃ kriyājñaṃ pūrvakāriṇam / dayāluṃ śāntamanasaṃ satīrthaṃ(?)satsamādṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदलाभे तु तद्वंश्यान् तच्छिश्यान् वा प्रशिष्यकान् । संनिमन्त्रितमेवं तत्(?)न कुर्याज्जातिसंकरम्
tadalābhe tu tadvaṃśyān tacchiśyān vā praśiṣyakān / saṃnimantritamevaṃ tat(?)na kuryājjātisaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यजातिसमालब्धमादिकाले महामुने । अन्यजात्या कृतं मोहाद्राजराष्ट्रविनाशकृत्
anyajātisamālabdhamādikāle mahāmune / anyajātyā kṛtaṃ mohādrājarāṣṭravināśakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं लक्षणमालभ्य कर्तुरिच्छापुरःसरम् । यो मोहादन्यमार्गेण कारयेन्मुनिसत्तम
evaṃ lakṣaṇamālabhya karturicchāpuraḥsaram / yo mohādanyamārgeṇa kārayenmunisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यस्य च कर्तुश्च तक्ष्णश्चाप्यशुभं भवेत् । इति सुबहु निरीक्ष्य बुद्धिदृष्ट्या सततमनन्यमतिः स कर्तृमत्या
ācāryasya ca kartuśca takṣṇaścāpyaśubhaṃ bhavet / iti subahu nirīkṣya buddhidṛṣṭyā satatamananyamatiḥ sa kartṛmatyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थपतिमति च(?)कारयीत जीर्णोद्धरणमसौ जगतां गुरुर्गुरुर्यः । विष्वक्सेनः--- अतः परं प्रवष्यामि प्रासादस्य विशेषतः
sthapatimati ca(?)kārayīta jīrṇoddharaṇamasau jagatāṃ gururgururyaḥ / viṣvaksenaḥ--- ataḥ paraṃ pravaṣyāmi prāsādasya viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथादिशिबिकादीनां प्रोक्षणं परमं शुभम् । सर्वशान्तिकरं पुंसां सर्वतीर्थफलाप्रदम्
rathādiśibikādīnāṃ prokṣaṇaṃ paramaṃ śubham / sarvaśāntikaraṃ puṃsāṃ sarvatīrthaphalāpradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्तमण्डपे शुद्धे सर्वमङ्गलसंयुते । तन्मध्ये हस्तकां वेदिं वृत्तां वा चुतरश्रकाम्
pūrvoktamaṇḍape śuddhe sarvamaṅgalasaṃyute / tanmadhye hastakāṃ vediṃ vṛttāṃ vā cutaraśrakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेच्छास्त्रदृष्टेन तन्नाम अधुनोच्यते । वृत्तं सुशोभनं नाम चतुरश्रं सुमङ्गलम्
kārayecchāstradṛṣṭena tannāma adhunocyate / vṛttaṃ suśobhanaṃ nāma caturaśraṃ sumaṅgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.