इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां पीठचलनादिनिमित्त- प्रोक्षणविधिर्नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः ॥ एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः विष्वक्सेनः--- अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तविधिं परम् । पूजनादिषु सर्वासु क्रियासु मुनिसत्तम
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ pīṭhacalanādinimitta- prokṣaṇavidhirnāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ || ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ--- ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prāyaścittavidhiṃ param / pūjanādiṣu sarvāsu kriyāsu munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातः सन्ध्यार्चनाहीने मध्याह्ने द्विगुणं चरेत् । प्रातर्मध्याह्नयोर्हीने सायाह्ने त्रिगुणं चरेत्
prātaḥ sandhyārcanāhīne madhyāhne dviguṇaṃ caret / prātarmadhyāhnayorhīne sāyāhne triguṇaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाहमर्चनाहीने उपवासव्रतं चरेत् । कलशैर्नवभिः स्नाप्य पूर्वोक्तेन विधानतः
ekāhamarcanāhīne upavāsavrataṃ caret / kalaśairnavabhiḥ snāpya pūrvoktena vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्याहं वाचयेत्तत्र भोज्या वै ब्राह्मणास्त्रयः । अर्चयित्वा यथान्यायं पूर्वोक्तेन विधानतः
puṇyāhaṃ vācayettatra bhojyā vai brāhmaṇāstrayaḥ / arcayitvā yathānyāyaṃ pūrvoktena vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये द्विगुणं चैव तृतीये त्रिगुणं चरेत् । एवमेव तु कर्तव्यं द्वादशाहान्तमेव च
dvitīye dviguṇaṃ caiva tṛtīye triguṇaṃ caret / evameva tu kartavyaṃ dvādaśāhāntameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षहीनं भवेत्तस्मिन् स्नापयेदधमोत्तमम् । ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र विप्रान् द्वादशं पायसैः
pakṣahīnaṃ bhavettasmin snāpayedadhamottamam / brāhmaṇān bhojayettatra viprān dvādaśaṃ pāyasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासहीनं भवेत्तत्र वास्तुहोमेन संयुतम् । अधमोत्तममार्गेण स्नपनं कारयेद्धरेः
māsahīnaṃ bhavettatra vāstuhomena saṃyutam / adhamottamamārgeṇa snapanaṃ kārayeddhareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्याहं वाचयेत्तत्र पूजयेत् पूर्ववत् क्रमात् । ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र शिष्टान् पञ्चदशाधिकान्
puṇyāhaṃ vācayettatra pūjayet pūrvavat kramāt / brāhmaṇān bhojayettatra śiṣṭān pañcadaśādhikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् क्रमेण कृत्वा तु त्रिमासान्तं विशेषतः । त्रिमासादीनि षण्मासादर्वाक् पूजाविलोपने
etat krameṇa kṛtvā tu trimāsāntaṃ viśeṣataḥ / trimāsādīni ṣaṇmāsādarvāk pūjāvilopane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमार्ज्यान्तर्बहिर्गेहं प्रक्षाल्य विधिवत्तदा । धूपयित्वागरुधूपेन पुण्याहं तत्र कारयेत्
saṃmārjyāntarbahirgehaṃ prakṣālya vidhivattadā / dhūpayitvāgarudhūpena puṇyāhaṃ tatra kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमोत्तममार्गं वा ह्येकाशीतिक्रमेण वा । स्नापयेद्देवदेवेशं यथावित्तानुसारतः(!)
uttamottamamārgaṃ vā hyekāśītikrameṇa vā / snāpayeddevadeveśaṃ yathāvittānusārataḥ(!)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजपेत्तत्र पूर्ववद्धोममाचरेत् । महाहविर्निवेद्याथ पूजयेत् पुरुषोत्तमम्
brāhmaṇān bhojapettatra pūrvavaddhomamācaret / mahāhavirnivedyātha pūjayet puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परं त्रिवर्षात् प्राक् स्नपंन चोत्तमोत्तमम् । स्नापयेन्मुनिशार्दूल पूर्वोक्तेन विधानतः
tataḥ paraṃ trivarṣāt prāk snapaṃna cottamottamam / snāpayenmuniśārdūla pūrvoktena vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र यथावित्तानुसारतः(!) । तदूर्ध्वं द्वादशादर्वाक् प्रायश्चित्तं विधीयते
brāhmaṇān bhojayettatra yathāvittānusārataḥ(!) / tadūrdhvaṃ dvādaśādarvāk prāyaścittaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवेन निरीक्ष्याथ गर्भगेहं तु साधकः । पञ्चगव्यं क्रमात् कृत्वा गर्भागारं विधोधयेत्
praṇavena nirīkṣyātha garbhagehaṃ tu sādhakaḥ / pañcagavyaṃ kramāt kṛtvā garbhāgāraṃ vidhodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमोत्तममार्गं वाप्यथवा मध्यमं तु वा । स्नापयेद्देवदेवेशं यथाविभवविस्तरम्
uttamottamamārgaṃ vāpyathavā madhyamaṃ tu vā / snāpayeddevadeveśaṃ yathāvibhavavistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र यथावित्तानुसारतः(!) । शान्तिहोमं क्रामत् कृत्वा पूर्ववत् पूजयेतद्धरिम्
brāhmaṇān bhojayettatra yathāvittānusārataḥ(!) / śāntihomaṃ krāmat kṛtvā pūrvavat pūjayetaddharim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं मुनिश्रेष्ठ प्रायश्चितं विधीयते । जलसंप्रोक्षणं कुर्यात् पुण्याहोक्तिपुरःसरम्
ata ūrdhvaṃ muniśreṣṭha prāyaścitaṃ vidhīyate / jalasaṃprokṣaṇaṃ kuryāt puṇyāhoktipuraḥsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र तेन शान्तिर्भविष्यति । पूजाङ्गद्रव्यहीनं चेत् अर्घ्यादिहविरन्तकम्
brāhmaṇān bhojayettatra tena śāntirbhaviṣyati / pūjāṅgadravyahīnaṃ cet arghyādihavirantakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनैर्द्रव्यैस्तु देवेशमर्चयेद्द्विगुणं पुनः । अष्टाक्षरेण मन्त्रेण देवाग्रे तु शतं जपेत्
hīnairdravyaistu deveśamarcayeddviguṇaṃ punaḥ / aṣṭākṣareṇa mantreṇa devāgre tu śataṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दोषपरिहारार्थं प्रायश्चित्तमिदं भवेत् । प्रायश्चित्तं क्रमात् कुर्यात् तद्द्रव्येण दिने दिने
taddoṣaparihārārthaṃ prāyaścittamidaṃ bhavet / prāyaścittaṃ kramāt kuryāt taddravyeṇa dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् संक्षेपतः प्रोक्तं पूजालोपे तु नारद । आलये पतिते तत्र बालस्थानं तु कारयेत्
etat saṃkṣepataḥ proktaṃ pūjālope tu nārada / ālaye patite tatra bālasthānaṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवेशं विधिवत् स्थाप्य पूजयेत्तु दिने दिने । आलयं पूर्ववत् कृत्वा प्रोक्षणं कारयेत्ततः
deveśaṃ vidhivat sthāpya pūjayettu dine dine / ālayaṃ pūrvavat kṛtvā prokṣaṇaṃ kārayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नालये तु तत्स्थाने शैलं वा दारु योजयेत् । इष्टकासुधयायुक्तं नवकर्माणि कारयेत्
bhinnālaye tu tatsthāne śailaṃ vā dāru yojayet / iṣṭakāsudhayāyuktaṃ navakarmāṇi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्राभासालये तत्र चित्रकर्म समाचरेत् । स्नपनं तत्र कुर्वीत मूर्तिहोमं च कारयेत्
citrābhāsālaye tatra citrakarma samācaret / snapanaṃ tatra kurvīta mūrtihomaṃ ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् विष्णुभक्ताश्चं भोजनं कारयेत्ततः । महाहविर्निवेद्याथ पूजयेत् पुरुषोत्तमम्
brāhmaṇān viṣṇubhaktāścaṃ bhojanaṃ kārayettataḥ / mahāhavirnivedyātha pūjayet puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दहने तु प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तविधिक्रमम् । प्रासादं मण्डपं वाथ प्राकारं गोपुरं तथा
dahane tu pravakṣyāmi prāyaścittavidhikramam / prāsādaṃ maṇḍapaṃ vātha prākāraṃ gopuraṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादाभ्यन्तरं वापि पचनालयमेव वा । विनोदमण्डपं चैव यागमण्डपमेव वा
prāsādābhyantaraṃ vāpi pacanālayameva vā / vinodamaṇḍapaṃ caiva yāgamaṇḍapameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पस्थाने जलस्थाने चान्यस्मिन्नितरेषु च । प्रमादादग्निदग्धं चेत् सम्यगुत्पाद्य पूर्ववत्
puṣpasthāne jalasthāne cānyasminnitareṣu ca / pramādādagnidagdhaṃ cet samyagutpādya pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनं तु त्रिरात्रात् प्राक् कारयेदधमोत्तमम् । ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र पुण्याहं चैव कारयेत्
snapanaṃ tu trirātrāt prāk kārayedadhamottamam / brāhmaṇān bhojayettatra puṇyāhaṃ caiva kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणोपनिषदं पठेत्तन्त्रोत्तरक्रमात्(?) । अष्टाक्षरेण जुहुयादाज्येन शतमाहुतीः
nārāyaṇopaniṣadaṃ paṭhettantrottarakramāt(?) / aṣṭākṣareṇa juhuyādājyena śatamāhutīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि दग्धं विमानं चेत् केवलं(-ला?)प्रतिमा पुनः । दग्धस्य चैकदेशं चेत् सम्यगुत्पाद्य पूर्ववत्
yadi dagdhaṃ vimānaṃ cet kevalaṃ(-lā?)pratimā punaḥ / dagdhasya caikadeśaṃ cet samyagutpādya pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनं चोत्तमं कुर्यात् अधमोत्तममेव वा । स्नापयेद्देवदेवेशं पूजयेत् पूर्ववत् क्रमात्
snapanaṃ cottamaṃ kuryāt adhamottamameva vā / snāpayeddevadeveśaṃ pūjayet pūrvavat kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानं बहुदग्धं चेत् बालस्थानं प्रकल्पयेत् । नवगेहं क्रमात् कृत्वा शेषकर्माणि कारयेत्
vimānaṃ bahudagdhaṃ cet bālasthānaṃ prakalpayet / navagehaṃ kramāt kṛtvā śeṣakarmāṇi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदः--- उक्तो मे भवता दोषः स्थानस्य तु विशेषतः । अत्यद्भुतानां सर्वेषां दोषान्मे ब्रूह्यशेषतः
nāradaḥ--- ukto me bhavatā doṣaḥ sthānasya tu viśeṣataḥ / atyadbhutānāṃ sarveṣāṃ doṣānme brūhyaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलये देवदेवस्य ये दोषाः प्रभवन्ति वै । हविषां चैव ये दोषाः तथोपकरणेषु च
ālaye devadevasya ye doṣāḥ prabhavanti vai / haviṣāṃ caiva ye doṣāḥ tathopakaraṇeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- साधु पृष्टं त्वया देव वक्तव्यं च मयाधुना । आलये देवदेवस्य ये दोषास्तान् ब्रवीमि ते
viṣvaksenaḥ--- sādhu pṛṣṭaṃ tvayā deva vaktavyaṃ ca mayādhunā / ālaye devadevasya ye doṣāstān bravīmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्मीकदर्शने चैव तथा सर्पस्य दर्शने । अन्येषां चैव जन्तूनां सविषाणां मुनीश्वर
valmīkadarśane caiva tathā sarpasya darśane / anyeṣāṃ caiva jantūnāṃ saviṣāṇāṃ munīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुप्रलम्बने चैव बुद्धिपूर्वाग्निपातने । वैद्युदशनिपाते च उल्कापाते तथैव च
madhupralambane caiva buddhipūrvāgnipātane / vaidyudaśanipāte ca ulkāpāte tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमादात् प्रतिमा वापि द्विधा चैव भेवद्यदि । उलूकवासने चैव वृक्षाणां च समुद्भवे
pramādāt pratimā vāpi dvidhā caiva bhevadyadi / ulūkavāsane caiva vṛkṣāṇāṃ ca samudbhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानस्य च भेदे च सर्वेषां च विनाशकृत्(?) । केशकीटादिपाते च जलजानां निपातने
vimānasya ca bhede ca sarveṣāṃ ca vināśakṛt(?) / keśakīṭādipāte ca jalajānāṃ nipātane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषां चैव जन्तूनां विनिपाते हविःषु च । गर्भागारे तथा विष्णोः उपहारे तथैव च
anyeṣāṃ caiva jantūnāṃ vinipāte haviḥṣu ca / garbhāgāre tathā viṣṇoḥ upahāre tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डपे देवदेवस्य प्रथमावरणे ऽथवा । द्वितीये वा तृतीये वा बलिपीठेषु सर्वशः
maṇḍape devadevasya prathamāvaraṇe 'thavā / dvitīye vā tṛtīye vā balipīṭheṣu sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निस्थाने जलस्थाने पुष्पस्थाने तथैव च । आस्थानमण्डपे चैव तथालंकारमण्डपे
agnisthāne jalasthāne puṣpasthāne tathaiva ca / āsthānamaṇḍape caiva tathālaṃkāramaṇḍape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलास्थानेषु चान्येषु गवां स्थाने तथैव च । शिथिलीनां समुद्भावे दोषान् वक्ष्ये मुनीश्वर
līlāsthāneṣu cānyeṣu gavāṃ sthāne tathaiva ca / śithilīnāṃ samudbhāve doṣān vakṣye munīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्मीकदर्शने व्याधिः मृत्युः सर्पस्य दर्शने । अनावृष्टिर्मधोश्चैव दुर्भिक्षमितरेष्वपि
valmīkadarśane vyādhiḥ mṛtyuḥ sarpasya darśane / anāvṛṣṭirmadhoścaiva durbhikṣamitareṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिथिली(शिलीन्ध्र?) दर्शने चैव प्रतिमायां हरेर्यदि । राजा मृत्युमवाप्नोति राज्यभ्रंशमथापि वा
śithilī(śilīndhra?) darśane caiva pratimāyāṃ hareryadi / rājā mṛtyumavāpnoti rājyabhraṃśamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधिं वा महादाप्नोति शत्रुभिर्वा पराभवम् । पुत्रदारवियोगं वा लभते नात्र संशयः
vyādhiṃ vā mahādāpnoti śatrubhirvā parābhavam / putradāraviyogaṃ vā labhate nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामाणां नगराणां च देशस्य च बलस्य च । विनाशमाप्नुयात् सम्यक् सद्यो वा स्यादुपल्पवः
grāmāṇāṃ nagarāṇāṃ ca deśasya ca balasya ca / vināśamāpnuyāt samyak sadyo vā syādupalpavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीठे गर्भगृहे चैव उपहारे तथैव च । अमात्यमन्त्रिणां दोषाः प्रकृतीनां तथैव च
pīṭhe garbhagṛhe caiva upahāre tathaiva ca / amātyamantriṇāṃ doṣāḥ prakṛtīnāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानान्तरेषु सर्वत्र शिथिलीनां तु दर्शने । राष्ट्रे दोषा भविष्यन्ति दुभिक्षव्याधिसंभवाः
sthānāntareṣu sarvatra śithilīnāṃ tu darśane / rāṣṭre doṣā bhaviṣyanti dubhikṣavyādhisaṃbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुनै(श्वभिर्?)वा वानरैर्वापि गृध्रैश्च कृमिकीटकैः । पिङ्गलैर्वायसैश्चैव पक्षिभिः कुक्कुटादिभिः
śunai(śvabhir?)vā vānarairvāpi gṛdhraiśca kṛmikīṭakaiḥ / piṅgalairvāyasaiścaiva pakṣibhiḥ kukkuṭādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्यैस्तादृशैर्भूतैः प्रतिमा स्पृश्यते यदि । स्थाननाशमवाप्नोति ग्रामस्यानर्थमेव च
tathānyaistādṛśairbhūtaiḥ pratimā spṛśyate yadi / sthānanāśamavāpnoti grāmasyānarthameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि वल्मीकादेश्च दर्शने । तदपि प्रतिमायां चेद्यात्रां कृत्वा यथाविधि
prāyaścittaṃ pravakṣyāmi valmīkādeśca darśane / tadapi pratimāyāṃ cedyātrāṃ kṛtvā yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्देशं शोधयित्वा तु यावत्सम्यग्भवेद्दृढम् । पूर्ववत् कल्पयित्वा तु पुनःसंस्थापयेत् क्रमात्
taddeśaṃ śodhayitvā tu yāvatsamyagbhaveddṛḍham / pūrvavat kalpayitvā tu punaḥsaṃsthāpayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलसंप्रोक्षणं वापि कुर्यान्मन्त्रीं विचक्षणः । दूषितं चेतरद्बिम्बं जन्तुभिः स्पर्शने सति
jalasaṃprokṣaṇaṃ vāpi kuryānmantrīṃ vicakṣaṇaḥ / dūṣitaṃ cetaradbimbaṃ jantubhiḥ sparśane sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्जयित्वा कुशैर्दर्भैः पुण्याहं तत्र कारयेत् । स्नपनं कारयेत् पश्चात् कर्मार्चायां यथाविधि
mārjayitvā kuśairdarbhaiḥ puṇyāhaṃ tatra kārayet / snapanaṃ kārayet paścāt karmārcāyāṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुहुयात् पञ्चमन्त्रैस्तु प्रत्येकं शतमाहुतीः । ततश्च शिथिलीजाते पीठे गर्भगृहेपि वा
juhuyāt pañcamantraistu pratyekaṃ śatamāhutīḥ / tataśca śithilījāte pīṭhe garbhagṛhepi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधयित्वा तु तं देशं दृढीकृत्य प्रयत्नतः । स्नपनं विधिवत् कृत्वा चैकाशीतिक्रमेण तु
śodhayitvā tu taṃ deśaṃ dṛḍhīkṛtya prayatnataḥ / snapanaṃ vidhivat kṛtvā caikāśītikrameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिहोमं ततः कृत्वा पुण्याहेनैव शुद्ध्यति । विमाने मधुनोत्पन्ने प्राकारे ऽभ्यन्तरे ऽपि वा
śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā puṇyāhenaiva śuddhyati / vimāne madhunotpanne prākāre 'bhyantare 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षाल्य पञ्चगव्येन बहिरन्तः समन्ततः । स्नपनं चापि कृत्वा तु पुण्याहेनैव शुद्ध्यति
prakṣālya pañcagavyena bahirantaḥ samantataḥ / snapanaṃ cāpi kṛtvā tu puṇyāhenaiva śuddhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुक्तानां तु सर्वेषां प्रायश्चितं विधीयते । उत्तमं मध्यमं वापि अधमोत्तममेव वा
anuktānāṃ tu sarveṣāṃ prāyaścitaṃ vidhīyate / uttamaṃ madhyamaṃ vāpi adhamottamameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नापयेद्देवदेवेशं पूजयेद्विधिपूर्वकम् । शान्तिहोमं ततः कृत्वा पुण्याहेनैव शुद्ध्यति
snāpayeddevadeveśaṃ pūjayedvidhipūrvakam / śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā puṇyāhenaiva śuddhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्तगीतं च वाद्यं च कारयेद्देवसन्निधौ । तदन्ते पूजयित्वा तु जपेन्मूर्तिं यथाक्रमम्
nṛttagītaṃ ca vādyaṃ ca kārayeddevasannidhau / tadante pūjayitvā tu japenmūrtiṃ yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान भोजयित्वा तु वैष्णवांश्च विशेषतः । अलंकारविधिं कृत्वा नैवेद्यं च महाहविः
brāhmaṇāna bhojayitvā tu vaiṣṇavāṃśca viśeṣataḥ / alaṃkāravidhiṃ kṛtvā naivedyaṃ ca mahāhaviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यदीपविनाशे तु प्रायश्चित्तं विधीयते । कपिलाज्यं शरावे तु स्थापयित्वास्त्रमन्त्रतः
nityadīpavināśe tu prāyaścittaṃ vidhīyate / kapilājyaṃ śarāve tu sthāpayitvāstramantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपयित्वा मुनिश्रेष्ठ दीपमुद्रां प्रदर्शयेत् । नित्याग्नौ समिदाज्येन चरुणा हूयते पृथक्
dīpayitvā muniśreṣṭha dīpamudrāṃ pradarśayet / nityāgnau samidājyena caruṇā hūyate pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतं वापि तदर्धं वा तस्यार्धं वाहुतीः क्रमात् । कारयेन्मूर्तिमन्त्रेण प्रत्येकं जुहुयात् क्रमात्
śataṃ vāpi tadardhaṃ vā tasyārdhaṃ vāhutīḥ kramāt / kārayenmūrtimantreṇa pratyekaṃ juhuyāt kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविराद्येष सर्वेषु केशकीटादिपातने । एवमेव तु कर्तव्यं प्रायश्चित्तं तु नारद
havirādyeṣa sarveṣu keśakīṭādipātane / evameva tu kartavyaṃ prāyaścittaṃ tu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धस्नानं पुरा कृत्वा तद्बिम्बं परमेष्ठिना । अधमोत्तममार्गेण स्नपनं कारयेत् क्रमात्
śuddhasnānaṃ purā kṛtvā tadbimbaṃ parameṣṭhinā / adhamottamamārgeṇa snapanaṃ kārayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चोपनिषदैर्मन्त्रैः प्रत्येकं शतमाहुतीः । पुण्याहं वाचयित्वा तु तेन शान्तिर्भविष्यति
pañcopaniṣadairmantraiḥ pratyekaṃ śatamāhutīḥ / puṇyāhaṃ vācayitvā tu tena śāntirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवेशं पूजयेत् पश्चात् पूर्वोक्तेन विधानतः । आचार्यं पूजयेत् पश्चात् यथा तुष्टो भविष्यति
deveśaṃ pūjayet paścāt pūrvoktena vidhānataḥ / ācāryaṃ pūjayet paścāt yathā tuṣṭo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहोपयुक्तद्रव्याणि आचार्याय निवेदयेत् । प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मरणे देवतालये
ihopayuktadravyāṇi ācāryāya nivedayet / prāyaścittaṃ pravakṣyāmi maraṇe devatālaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डालपतितादीनां मरणे वर्तिते सति । गर्भागारे ऽथवा चार्धमण्डपे वा मुनीश्वर
caṇḍālapatitādīnāṃ maraṇe vartite sati / garbhāgāre 'thavā cārdhamaṇḍape vā munīśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रासादस्थितपीठाग्रे तथाभ्यन्तरमण्डपे । खात्वा चैव धनुर्मात्रं तं देशमशिला तु चेत्
prāsādasthitapīṭhāgre tathābhyantaramaṇḍape / khātvā caiva dhanurmātraṃ taṃ deśamaśilā tu cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूर्य सैकतैर्मृद्भिः क्षालयित्वा तु वारिणा । आलयं पञ्चगव्येन बहिरन्तश्च शोधयेत्
saṃpūrya saikatairmṛdbhiḥ kṣālayitvā tu vāriṇā / ālayaṃ pañcagavyena bahirantaśca śodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समिदाज्येन चरुणा प्रत्येकं तु सहस्रकम् । अष्टदिक्षु यथान्यायं जुहुयान्मूलमन्त्रतः
samidājyena caruṇā pratyekaṃ tu sahasrakam / aṣṭadikṣu yathānyāyaṃ juhuyānmūlamantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चात् प्रासादस्य समन्ततः । पुण्याहं वाचयेत्तत्र कारयेदधमोत्तमम्
brāhmaṇān bhojayet paścāt prāsādasya samantataḥ / puṇyāhaṃ vācayettatra kārayedadhamottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नापेयद्विधिवत् सम्यग्यथावित्तानुसारतः(!) । एतदर्धं तु शूद्रस्य मरणे कारयेद्बुधः
snāpeyadvidhivat samyagyathāvittānusārataḥ(!) / etadardhaṃ tu śūdrasya maraṇe kārayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्धं तु द्विजातीनां मरणे देवतालये । मण्डपे गोपुरे तेषां मरणे वर्तिते सति
tadardhaṃ tu dvijātīnāṃ maraṇe devatālaye / maṇḍape gopure teṣāṃ maraṇe vartite sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूशुद्धिं पूर्ववत् कृत्वा पुण्याहं चैव कारयेत् । होममेकं तु कर्तव्यमालयस्योत्तरे बुधः
bhūśuddhiṃ pūrvavat kṛtvā puṇyāhaṃ caiva kārayet / homamekaṃ tu kartavyamālayasyottare budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलामयं चेत्तद्गेहं गर्भागारादि नारद । कपिलागोमयं ग्राह्यं मूलमन्त्रेण मन्त्रवित्
śilāmayaṃ cettadgehaṃ garbhāgārādi nārada / kapilāgomayaṃ grāhyaṃ mūlamantreṇa mantravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भागारादि सर्वत्र वायुमन्त्रेण लेपयेत् । संप्रोक्ष्य पञ्चगव्येन शेष पूर्ववदाचरेत्
garbhāgārādi sarvatra vāyumantreṇa lepayet / saṃprokṣya pañcagavyena śeṣa pūrvavadācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूगुप्ते चाग्निदग्धे च जलाविष्टे निरास्पदे । मन्त्रेशं(-शे?)चिरलुप्ते च पुनः स्थापनमाचरेत्
bhūgupte cāgnidagdhe ca jalāviṣṭe nirāspade / mantreśaṃ(-śe?)ciralupte ca punaḥ sthāpanamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादूर्ध्वं तु विधिवत् बिम्बस्थापनमारभेत् । अङ्गहीनस्य बेरस्य अङ्गहीनं (?)भवेद्यदि
tasmādūrdhvaṃ tu vidhivat bimbasthāpanamārabhet / aṅgahīnasya berasya aṅgahīnaṃ (?)bhavedyadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णेन तदङ्गं तु कृत्वा सन्धापयेद्दढम् । एवं कृत्वा विधानेन पुनः स्थापनमारभेत्
suvarṇena tadaṅgaṃ tu kṛtvā sandhāpayeddaḍham / evaṃ kṛtvā vidhānena punaḥ sthāpanamārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलवासविधानेन पूर्ववच्छेषमाचरेत् । अथवात्र मुनिश्रेष्ठ जलसंप्रोक्षण तु वा
jalavāsavidhānena pūrvavaccheṣamācaret / athavātra muniśreṣṭha jalasaṃprokṣaṇa tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेद्देवदेवस्य तेन शान्तिर्भविष्यति । सन्त्याज्यं दारुजं बिम्बं सन्धेयं मृण्मयं भवेत्
kārayeddevadevasya tena śāntirbhaviṣyati / santyājyaṃ dārujaṃ bimbaṃ sandheyaṃ mṛṇmayaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्ने भिन्ने तथा वक्त्रे मूलार्चायां प्रमादतः । कल्पयित्वा तु देवेशे बालस्थानक्रमेण तु
chinne bhinne tathā vaktre mūlārcāyāṃ pramādataḥ / kalpayitvā tu deveśe bālasthānakrameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्त्या युक्तिविशेषेण शिल्पिभिः कारयेद्दृढम् । कृत्वा वर्णैरलंकारं प्रतिष्ठां पुनरारभेत्
yuktyā yuktiviśeṣeṇa śilpibhiḥ kārayeddṛḍham / kṛtvā varṇairalaṃkāraṃ pratiṣṭhāṃ punarārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णप्रतिमायां तु छिन्ने भिन्ने च वक्त्रके । द्रावयित्वा सकृत् सिक्तं कृत्वा संस्थापयेत् पुनः
sauvarṇapratimāyāṃ tu chinne bhinne ca vaktrake / drāvayitvā sakṛt siktaṃ kṛtvā saṃsthāpayet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु बहुधा भिन्नं ताम्रं चाप्सु विनिक्षिपेत् । एकधा च द्विधा भिन्नं ताम्रेणैव तु योजयेत्
tatastu bahudhā bhinnaṃ tāmraṃ cāpsu vinikṣipet / ekadhā ca dvidhā bhinnaṃ tāmreṇaiva tu yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं पूर्ववत् कृत्वा बिम्बं कुर्यान्नवं शुभम् । ताम्रबिम्बं तु संस्थाप्य नित्यं पूजा प्रवर्तते
tatsarvaṃ pūrvavat kṛtvā bimbaṃ kuryānnavaṃ śubham / tāmrabimbaṃ tu saṃsthāpya nityaṃ pūjā pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिम्बं सुलक्षणोपेतं राजतं संभवेद्यदि । जलाधिवासनादीनि तस्मिन् कार्याणि सर्वशः
bimbaṃ sulakṣaṇopetaṃ rājataṃ saṃbhavedyadi / jalādhivāsanādīni tasmin kāryāṇi sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रबिम्बगतां शक्तिं राजते स्थाप्य यत्नतः । ताम्रबिम्बं परित्यज्य राजतं स्थापयेत् क्रमात्
tāmrabimbagatāṃ śaktiṃ rājate sthāpya yatnataḥ / tāmrabimbaṃ parityajya rājataṃ sthāpayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव राजतं त्यक्त्वा सौवर्णं स्थापयेत् क्रमात् । कदाचिदपि न त्याज्यं सौवर्णं भूतिमिच्छता
tathaiva rājataṃ tyaktvā sauvarṇaṃ sthāpayet kramāt / kadācidapi na tyājyaṃ sauvarṇaṃ bhūtimicchatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधर्मयुक्तजातिभ्यो दुर्वृत्ते ऽपि तथा द्विज । मुख्य एव सदा विप्र तथैवोत्तमबेरकम्
svadharmayuktajātibhyo durvṛtte 'pi tathā dvija / mukhya eva sadā vipra tathaivottamaberakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णमेव सर्वेषां मुख्यबिम्बं प्रशस्यते । संस्थाप्य स्वस्य स्थाने तु पूजयेत्तु दिने दिने
sauvarṇameva sarveṣāṃ mukhyabimbaṃ praśasyate / saṃsthāpya svasya sthāne tu pūjayettu dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मस्थाने स्थितं बिम्बं कर्मार्चां न तु चालयेत् । चलनं तु भवेत्तस्मिन् राज्यस्य चलनं भवेत्
brahmasthāne sthitaṃ bimbaṃ karmārcāṃ na tu cālayet / calanaṃ tu bhavettasmin rājyasya calanaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्थानं निधनं याति ग्रामस्य निधनं भवेत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन उक्तकाले तु चालयेत्
tatsthānaṃ nidhanaṃ yāti grāmasya nidhanaṃ bhavet / tasmāt sarvaprayatnena uktakāle tu cālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयने विषुवे चैव संक्रान्त्यां ग्रहणे तथा । प्रातःसन्ध्यार्चन(-ने?) स्नानवेलायां मुनिसत्तम
ayane viṣuve caiva saṃkrāntyāṃ grahaṇe tathā / prātaḥsandhyārcana(-ne?) snānavelāyāṃ munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानबिम्बविहीने तु चलनं तु समाचरेत् । द्वितीयावरणाद्बाह्ये कर्मार्चां न तु चालयेत्
snānabimbavihīne tu calanaṃ tu samācaret / dvitīyāvaraṇādbāhye karmārcāṃ na tu cālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमादाद्वापि मोहाद्वा चलनं चेन्मुनीश्वर । जलसंप्रोक्षणं कृत्वा सुपुण्याहपुरःसरम्
pramādādvāpi mohādvā calanaṃ cenmunīśvara / jalasaṃprokṣaṇaṃ kṛtvā supuṇyāhapuraḥsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमोत्तममार्गेण स्नापयेद्बेरमुत्तमम् । एकबेरविधाने तु प्रायश्चित्तं विधीयते
adhamottamamārgeṇa snāpayedberamuttamam / ekaberavidhāne tu prāyaścittaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनं स्थावरार्चायां कर्तव्यं विधिवत् सदा । प्रासादं तु नवं कृत्वा पञ्चगव्येन शोधयेत्
snapanaṃ sthāvarārcāyāṃ kartavyaṃ vidhivat sadā / prāsādaṃ tu navaṃ kṛtvā pañcagavyena śodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधमोत्तममार्गेण स्नापयेत् पुरुषोत्तमम् । एवमेव तु कर्तव्यं षङ्विंशद्वत्सरान्तकम्
adhamottamamārgeṇa snāpayet puruṣottamam / evameva tu kartavyaṃ ṣaṅviṃśadvatsarāntakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि जलसंप्रोक्षणं क्रमात् (?) । तस्मात्तेनैव शुद्धिः स्यात् सर्वशान्तिर्भविष्यति
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi jalasaṃprokṣaṇaṃ kramāt (?) / tasmāttenaiva śuddhiḥ syāt sarvaśāntirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गहीनं भवेद्बिम्बं पुनरुत्पाद्य पूर्ववत् । संस्थाप्य विधिवत् पूर्वं पुनः स्थापनमाचरेत्
aṅgahīnaṃ bhavedbimbaṃ punarutpādya pūrvavat / saṃsthāpya vidhivat pūrvaṃ punaḥ sthāpanamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदः--- सेनापते महाप्राज्ञ स्नपनस्य प्रसीद मे । अशास्त्रीये महादोषान् सर्वान् मे ब्रूह्यशेषतः
nāradaḥ--- senāpate mahāprājña snapanasya prasīda me / aśāstrīye mahādoṣān sarvān me brūhyaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैर्देषैः स्नपनोद्भूतै राजराष्ट्रं विनश्यति । पशवश्च प्रजाश्चैव सस्यादिनिधनानि च
yairdeṣaiḥ snapanodbhūtai rājarāṣṭraṃ vinaśyati / paśavaśca prajāścaiva sasyādinidhanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- स्नपनस्य प्रवक्ष्यामि महादोषान् मुनीश्वर । शलभैर्गन्धदुष्टैस्तु दुष्टाः स्युः सर्वमानवाः
viṣvaksenaḥ--- snapanasya pravakṣyāmi mahādoṣān munīśvara / śalabhairgandhaduṣṭaistu duṣṭāḥ syuḥ sarvamānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधिते कलशे भिन्ने तद्द्रव्यैः पूरयेत् पुनः । ऊनैश्च कलशैरूनविभवाः सर्वमानवाः
sādhite kalaśe bhinne taddravyaiḥ pūrayet punaḥ / ūnaiśca kalaśairūnavibhavāḥ sarvamānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृमिकीटपतङ्गादिद्रव्येषु पतने यदि । तत्सर्वं वर्जयेन्नित्यं विष्णुयागेषु सर्वशः
kṛmikīṭapataṅgādidravyeṣu patane yadi / tatsarvaṃ varjayennityaṃ viṣṇuyāgeṣu sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जितैस्तु सदा द्रव्यैः देवेशस्यार्चनं यदि । षष्टिर्वर्षसहस्राणि नरकं प्रतिपद्यते
varjitaistu sadā dravyaiḥ deveśasyārcanaṃ yadi / ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi narakaṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशयुक्तं तु यद्द्रव्यं निपाते (निपतेद्?) विष्णुमूर्धनि । मूर्धाभिषिक्तं राजानं नाशयेन्नात्र संशयः
keśayuktaṃ tu yaddravyaṃ nipāte (nipated?) viṣṇumūrdhani / mūrdhābhiṣiktaṃ rājānaṃ nāśayennātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येष्वपि च दुष्टेषु पतितेषु महामुने । एतदेव फलं प्राह स्वयं नारायणः प्रभुः
anyeṣvapi ca duṣṭeṣu patiteṣu mahāmune / etadeva phalaṃ prāha svayaṃ nārāyaṇaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्युषितैर्न चाम्भाभिः कलशेषु प्रपूरयेत् । यदि लोभेन गृह्णीयात् काकयोनिशतं व्रजेत्
paryuṣitairna cāmbhābhiḥ kalaśeṣu prapūrayet / yadi lobhena gṛhṇīyāt kākayoniśataṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणसर्पिषा देवं स्नापयेद्यदि लोभतः । गृध्रयोनिशतं गच्छेत् तदन्ते सूकरो भवेत्
purāṇasarpiṣā devaṃ snāpayedyadi lobhataḥ / gṛdhrayoniśataṃ gacchet tadante sūkaro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महिषाज्येन देवेशं स्नापयेद्यदि मोहतः । गृध्रयोनिशतं गच्छेत् तदन्ते कुक्कुटो भवेत्
mahiṣājyena deveśaṃ snāpayedyadi mohataḥ / gṛdhrayoniśataṃ gacchet tadante kukkuṭo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नापयित्वान्यथाज्येन कृकलासशतं व्रजेत् । दधियुक्तं तु यत् क्षीरं स्नापयेद्यदि लोभतः
snāpayitvānyathājyena kṛkalāsaśataṃ vrajet / dadhiyuktaṃ tu yat kṣīraṃ snāpayedyadi lobhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.