मार्गाणां सुकुमारादीनामेतत्त्रितयं कैरपि महाकविभिरेव, न सामान्यैः, प्राप्तव्यपर्युत्सुकैः प्राप्योत्कण्ठितैरसकृत् बहुवारमभ्यासेन क्षुण्णं परिगमितम् । यत्र यस्मिन् मार्गत्रये कामपि भुवं प्राप्य प्रसिद्धिं गताः लोकोत्तरां भूमिमासाद्य प्रतीतिं प्राप्ताः । इदानीं सर्वे कवयस्तस्मिन्मार्गत्रितये येन यास्यन्ति गमिष्यन्ति स्वैरविहारहारि स्वेच्छाविहरणरमणीयं स को ऽपि अलौकिकः साधुशोभनं कृत्वा सुन्दरपदन्यासक्रमः कथ्यते सुभगसुप्तिङन्तसमर्पणपरिपाटीविन्यासो वर्ण्यते । मार्ग-स्वैरविहार-पद-प्रभृतयः शब्दाः श्लेषच्छायाविशिष्टत्वेन व्याख्येयाः । इति श्रीराजानककुन्तकविरचिते वक्रोक्तिजीविते काव्यालङ्कारे प्रथम उन्मेषः । ==================================================================== वक्रोक्तिजीवितम् द्वितीयोन्मेषः सर्वत्रैव सामान्यलक्षणे विहिते विशेषलक्षणं विधातव्यमिति काव्यस्य "शब्दार्थौ सहितौ" इत्यादि (१ ।७) सामान्यलक्षणं विधाय तदवयवभूतयोः शब्दार्थयोः साहित्यस्य प्रथमोन्मेष एव विशेषलक्षणं विहितम् । इदानीं प्रथमोद्दिष्टस्य वर्णविन्यासवक्रत्वस्य विशेषलक्षणमुपक्रमते--- एको द्वौ बहवो वर्णा बध्यमानाः पुनः पुनः । स्वल्पान्तरास्त्रिधा सोक्ता वर्णविन्यासवक्रता
mārgāṇāṃ sukumārādīnāmetattritayaṃ kairapi mahākavibhireva, na sāmānyaiḥ, prāptavyaparyutsukaiḥ prāpyotkaṇṭhitairasakṛt bahuvāramabhyāsena kṣuṇṇaṃ parigamitam / yatra yasmin mārgatraye kāmapi bhuvaṃ prāpya prasiddhiṃ gatāḥ lokottarāṃ bhūmimāsādya pratītiṃ prāptāḥ / idānīṃ sarve kavayastasminmārgatritaye yena yāsyanti gamiṣyanti svairavihārahāri svecchāviharaṇaramaṇīyaṃ sa ko 'pi alaukikaḥ sādhuśobhanaṃ kṛtvā sundarapadanyāsakramaḥ kathyate subhagasuptiṅantasamarpaṇaparipāṭīvinyāso varṇyate / mārga-svairavihāra-pada-prabhṛtayaḥ śabdāḥ śleṣacchāyāviśiṣṭatvena vyākhyeyāḥ / iti śrīrājānakakuntakaviracite vakroktijīvite kāvyālaṅkāre prathama unmeṣaḥ / ==================================================================== vakroktijīvitam dvitīyonmeṣaḥ sarvatraiva sāmānyalakṣaṇe vihite viśeṣalakṣaṇaṃ vidhātavyamiti kāvyasya "śabdārthau sahitau" ityādi (1 /7) sāmānyalakṣaṇaṃ vidhāya tadavayavabhūtayoḥ śabdārthayoḥ sāhityasya prathamonmeṣa eva viśeṣalakṣaṇaṃ vihitam / idānīṃ prathamoddiṣṭasya varṇavinyāsavakratvasya viśeṣalakṣaṇamupakramate--- eko dvau bahavo varṇā badhyamānāḥ punaḥ punaḥ / svalpāntarāstridhā soktā varṇavinyāsavakratā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.