अत्र रसवदलङ्कार (वत्) वाच्यवाचकयोः संगतिरेव नास्ति । तथा च उपमा च रूपकं चेति विग्रहे द्वन्द्वो वा विवक्षितः स्यात्, विशेषणसमासो वा । तत्र द्वन्द्वपक्षे क्वचिद्वाक्यैकदेशे रूपकं क्वचिदुपमेति (द्वितिय) प्रणिबन्धनं न किञ्चिदेकस्मिन् । तत्रापि प्रत्येकं परिस्पन्दतया स्वस्थाने समं विभातीति परस्परापेक्षां विना समुदायात्मकस्य विशेष्यस्यासंभवात् द्वन्द्वपक्षो ऽनुपपन्नः । विशेषणसमासे ऽपि सर्वस्मिन् वाक्ये, एकदेशे वा द्वितयमपीति द्वयोरेकस्मिन् वस्तुनि युगपत् परस्परविरुद्धयोश्छायातपयोरिव समावेशानुपपत्तिः । एकतरपक्षावलम्बिन्या वाचा प्रत्येकं वाच्यवाचकस्वरूपनिश्चितावपरस्यावकाशभङ्गो ऽपि न सम्भवतीति परस्परापेक्षां विना समुदायात्मकविशेषणसमासो ऽप्यकिचित्करः । कथञ्चित्तत्रैकतरनिश्चये प्रमाणाभावादन्यतरकल्पनेन दोषायोगात्संकरव्यवहारः । प्रस्तुते पुनरेवंविधस्वरूपनिष्पत्तावपि संसिद्धिविवक्षया यस्यात्मसिद्धआवपि सन्देहदोलाधिरूढिस्तत्राप्यसम्भूताद्वस्तुतो ऽव्यवस्थितैव कदाचिदस्तीति यत्किञ्चिदेव वाक्यसामर्थ्यादवसेयः । प्रतीयमानप्रकारात्तृतीयं रमणीयमलङ्करणकलापमिति वाक्यवक्रतासर्वस्वं समाख्येयम् । समुदायात्मकवाक्यवक्रतास्वरूपमासूत्रयति--- लावण्यादिगुणोज्ज्वला प्रतिपदन्यासैर्विलासाञ्चिता विच्छित्त्या रचितैर्विभूषणभरैरल्पैनोहारिणी । अत्यर्थं रसवत्तयार्द्रहृदया (शक्नोत्युदाराभिधा वाग्वक्रा सुकवेस्तथैव च) मनो हर्तुं यथा नायिका
atra rasavadalaṅkāra (vat) vācyavācakayoḥ saṃgatireva nāsti / tathā ca upamā ca rūpakaṃ ceti vigrahe dvandvo vā vivakṣitaḥ syāt, viśeṣaṇasamāso vā / tatra dvandvapakṣe kvacidvākyaikadeśe rūpakaṃ kvacidupameti (dvitiya) praṇibandhanaṃ na kiñcidekasmin / tatrāpi pratyekaṃ parispandatayā svasthāne samaṃ vibhātīti parasparāpekṣāṃ vinā samudāyātmakasya viśeṣyasyāsaṃbhavāt dvandvapakṣo 'nupapannaḥ / viśeṣaṇasamāse 'pi sarvasmin vākye, ekadeśe vā dvitayamapīti dvayorekasmin vastuni yugapat parasparaviruddhayośchāyātapayoriva samāveśānupapattiḥ / ekatarapakṣāvalambinyā vācā pratyekaṃ vācyavācakasvarūpaniścitāvaparasyāvakāśabhaṅgo 'pi na sambhavatīti parasparāpekṣāṃ vinā samudāyātmakaviśeṣaṇasamāso 'pyakicitkaraḥ / kathañcittatraikataraniścaye pramāṇābhāvādanyatarakalpanena doṣāyogātsaṃkaravyavahāraḥ / prastute punarevaṃvidhasvarūpaniṣpattāvapi saṃsiddhivivakṣayā yasyātmasiddhaāvapi sandehadolādhirūḍhistatrāpyasambhūtādvastuto 'vyavasthitaiva kadācidastīti yatkiñcideva vākyasāmarthyādavaseyaḥ / pratīyamānaprakārāttṛtīyaṃ ramaṇīyamalaṅkaraṇakalāpamiti vākyavakratāsarvasvaṃ samākhyeyam / samudāyātmakavākyavakratāsvarūpamāsūtrayati--- lāvaṇyādiguṇojjvalā pratipadanyāsairvilāsāñcitā vicchittyā racitairvibhūṣaṇabharairalpainohāriṇī / atyarthaṃ rasavattayārdrahṛdayā (śaknotyudārābhidhā vāgvakrā sukavestathaiva ca) mano hartuṃ yathā nāyikā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.