लावण्यादीत्यादि । आसामेवंविधवाक्यस्वरूपायत्तावगमनोदाहरणं प्रवक्ष्यति । तत्समुदायात्मकस्य (वाक्यस्य) रसवत्तया (मनः चेतः) हर्तुं च सक्नोति यता नायिका तथा । कीदृशी---"लावण्यादिगुणोज्ज्वला" (लावण्यादिभिः) लावण्यप्रभृतिभिः "गुणैः" प्रथमोल्लेखलक्षणैर्गुणैः "उज्ज्वला" भ्राजिष्णुः "प्रतिपदन्यासैः" "प्रतिपदन्यासः" प्रतिसुप्तिङन्तोपनिबन्धानानि, तैः "विलासाञ्चिता" शोभातिशयेनाभ्यञ्चिता "विच्छित्त्या" वैदग्ध्यभङ्ग्या कयाचित् "रचितैः" उपनिबद्धैः "अल्पैः" परिमितैः (विभूषणभरैः) अलङ्करणैरुपमादिभिः, "मनोहारिणी" हृयपरञ्जिका वाक् विच्छित्तिविहितपरिमितालङ्कारणविन्मयासा शोभातिशयनिधानतां प्रतिपद्यते । कीदृशी वाक्---"उदाराभिधा" औदार्यगुणयुक्ताभिहिता । "अत्यर्थं रसवत्तया" रागादिमत्त्वेन "आर्द्रहृदया" सरसाभिप्राया कान्तापि तथाविधविलासाञ्चिता भवति । नायिकापक्षे लावण्यादयः सौन्दर्यप्रभृतयः, पदन्यासः पादविक्षेपः, विलासः चेष्टाविशेषः (वाक्पक्षे) विच्छित्तिः वैदग्ध्यम्, वाक् वाक्यम्, भूषणानि अलङ्काराः, कव्यभिधा वचनम् । प्रबन्धसामर्थ्यमिति । इति श्रीराजानककुन्तकविरिचिते वक्रोक्तिजीविते काव्यालङ्कारे तृतीय उन्मेषः । ==================================================================== वक्रोक्तिजीवितम् चतुर्थोन्मेषः एवं सकलसाहित्यसर्वस्वकल्पवाक्यवक्रताप्रकाशनानन्तरमवसरप्राप्तां प्रकरणवक्रतामवतारयति--- यत्र निर्यन्त्रणोत्साहपरिस्पन्दोपशोभिनी । वृत्तिर्व्यवहर्तॄणां स्वाशयोल्लेखशालिनी
lāvaṇyādītyādi / āsāmevaṃvidhavākyasvarūpāyattāvagamanodāharaṇaṃ pravakṣyati / tatsamudāyātmakasya (vākyasya) rasavattayā (manaḥ cetaḥ) hartuṃ ca saknoti yatā nāyikā tathā / kīdṛśī---"lāvaṇyādiguṇojjvalā" (lāvaṇyādibhiḥ) lāvaṇyaprabhṛtibhiḥ "guṇaiḥ" prathamollekhalakṣaṇairguṇaiḥ "ujjvalā" bhrājiṣṇuḥ "pratipadanyāsaiḥ" "pratipadanyāsaḥ" pratisuptiṅantopanibandhānāni, taiḥ "vilāsāñcitā" śobhātiśayenābhyañcitā "vicchittyā" vaidagdhyabhaṅgyā kayācit "racitaiḥ" upanibaddhaiḥ "alpaiḥ" parimitaiḥ (vibhūṣaṇabharaiḥ) alaṅkaraṇairupamādibhiḥ, "manohāriṇī" hṛyaparañjikā vāk vicchittivihitaparimitālaṅkāraṇavinmayāsā śobhātiśayanidhānatāṃ pratipadyate / kīdṛśī vāk---"udārābhidhā" audāryaguṇayuktābhihitā / "atyarthaṃ rasavattayā" rāgādimattvena "ārdrahṛdayā" sarasābhiprāyā kāntāpi tathāvidhavilāsāñcitā bhavati / nāyikāpakṣe lāvaṇyādayaḥ saundaryaprabhṛtayaḥ, padanyāsaḥ pādavikṣepaḥ, vilāsaḥ ceṣṭāviśeṣaḥ (vākpakṣe) vicchittiḥ vaidagdhyam, vāk vākyam, bhūṣaṇāni alaṅkārāḥ, kavyabhidhā vacanam / prabandhasāmarthyamiti / iti śrīrājānakakuntakaviricite vakroktijīvite kāvyālaṅkāre tṛtīya unmeṣaḥ / ==================================================================== vakroktijīvitam caturthonmeṣaḥ evaṃ sakalasāhityasarvasvakalpavākyavakratāprakāśanānantaramavasaraprāptāṃ prakaraṇavakratāmavatārayati--- yatra niryantraṇotsāhaparispandopaśobhinī / vṛttirvyavahartṝṇāṃ svāśayollekhaśālinī
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.