एतेषां च पदवाक्यप्रमाणसाहित्यानां चतुर्णामपि प्रतिवाक्यमुपयोगः । तथा चैतत्पदमेवंस्वरूपं गकारौकारविसर्जनीयात्मकमेतस्य चार्थस्य प्रतिपदिकार्थपञ्चकलक्षणस्याख्यातपदार्थषट्कलक्षणस्य वा वाचकमिति पदसंस्कारलक्षणस्य व्यापारः । पदानां च परस्परान्वयलक्षणसंबन्धनिबन्धनमेतद्वाक्यार्थतात्पर्यम् इति वाक्यविचारलक्षणस्योपयोगः । प्रमाणेन प्रत्यक्षादिनैतदुपपन्नमिति युक्तियुक्तत्वं नाम प्रमाणलक्षणस्य प्रयोजनम् । इदमेव परिस्पन्दमाहात्म्यात्सहृदयहारितां प्रतिपन्नमिति साहित्यस्योपयुज्यमानता । एतेषां यद्यपि प्रत्येकं स्वविषये प्राधान्यमन्येषां गुणीभावस्तथापि सकलवाक्य परिस्पन्दजीवितायमानस्यास्य साहित्यलक्षणस्यैव कविव्यापारस्य वस्तुतः सर्वा तिशायित्वम् । यस्मादेतदमुख्यतयापि यत्र वाक्यसन्दर्भान्तरे स्वपरिमलमात्रेणैव संस्कारमारभवे तस्यैतदधिवासनाशून्य तामात्रेणैव रामणीयकविरहः पर्यवस्यति । तस्मादुपादेयतायाः परिहाणिरुत्पद्यते । तथा च स्वप्रवृत्तिवैयर्थ्यप्रसङ्गः । शास्त्रातिरिक्तप्रयोजनत्वं शास्त्राभिधेयचतुर्वर्गाधिकफलत्वं चास्य पूर्वमेव प्रतिपादितम् (१ ।३,५) । अपर्यालेचिते ऽप्यर्थे बन्धसौन्दर्यसम्पदा । गीतवद्धृदयाह्लादं तद्विदां विदधाति यत्
eteṣāṃ ca padavākyapramāṇasāhityānāṃ caturṇāmapi prativākyamupayogaḥ / tathā caitatpadamevaṃsvarūpaṃ gakāraukāravisarjanīyātmakametasya cārthasya pratipadikārthapañcakalakṣaṇasyākhyātapadārthaṣaṭkalakṣaṇasya vā vācakamiti padasaṃskāralakṣaṇasya vyāpāraḥ / padānāṃ ca parasparānvayalakṣaṇasaṃbandhanibandhanametadvākyārthatātparyam iti vākyavicāralakṣaṇasyopayogaḥ / pramāṇena pratyakṣādinaitadupapannamiti yuktiyuktatvaṃ nāma pramāṇalakṣaṇasya prayojanam / idameva parispandamāhātmyātsahṛdayahāritāṃ pratipannamiti sāhityasyopayujyamānatā / eteṣāṃ yadyapi pratyekaṃ svaviṣaye prādhānyamanyeṣāṃ guṇībhāvastathāpi sakalavākya parispandajīvitāyamānasyāsya sāhityalakṣaṇasyaiva kavivyāpārasya vastutaḥ sarvā tiśāyitvam / yasmādetadamukhyatayāpi yatra vākyasandarbhāntare svaparimalamātreṇaiva saṃskāramārabhave tasyaitadadhivāsanāśūnya tāmātreṇaiva rāmaṇīyakavirahaḥ paryavasyati / tasmādupādeyatāyāḥ parihāṇirutpadyate / tathā ca svapravṛttivaiyarthyaprasaṅgaḥ / śāstrātiriktaprayojanatvaṃ śāstrābhidheyacaturvargādhikaphalatvaṃ cāsya pūrvameva pratipāditam (1 /3,5) / aparyālecite 'pyarthe bandhasaundaryasampadā / gītavaddhṛdayāhlādaṃ tadvidāṃ vidadhāti yat
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.