अत्र पर्यायाः सहजसौन्दर्यसंपदुपेतस्यापि चन्द्रमसः सहृदयहृदयाह्लादकारणं कमप्यतिशयमूल्लासयन्तः पदपूर्वार्धवक्रतां पूष्णन्ति । तथा च रामेण रावणं निहत्य पुष्पकेन गच्छता सीतायाः सविस्त्रम्भं स्वैरकथास्वेतदभिधीयते यच्चन्द्रः सुन्दरि दृश्यतामिति, रामणीयकमनोहारिणि सकललोकलोचनोत्सवश्चन्द्रमा विचार्यतामिति । यस्मात्तथाविधानामेव तादृशः समुचितो विचारगोचरः । संबन्धी रघुभूभुजामित्यनेन चास्माकं नापूर्वो बन्धुरयमित्यवलोकनेन संमान्यतामिति प्रकारान्तरेणापि तद्विषयो बहुमानः प्रतीयते । शिष्टाश्च तदतिशयाधानप्रवणत्वमेवात्मनःप्रथयन्ति । तत एव च प्रस्तुतमर्थं प्रति प्रत्येकं पृथक्त्वेनोत्कर्षप्रकटनात्पर्यायाणां बहूनामप्यपौनरुक्त्यम् । तृतीये पादे विशेषणवक्रता विद्यते, न पर्यायवक्रत्वम् । अयमपरः पर्यायप्रकारः पदपूर्वार्धवक्रतानिबन्धनः---यस्तदलङ्कर्त्तुमीश्वरः । तदभिधेयलक्षणं वस्तु विभूषयितुं यः प्रभवतीत्यर्थः । कस्मात्---रम्यच्छायान्तरस्पर्शात् । रम्यं रमणीयं यच्छायान्तरं विच्छित्त्यन्तरं श्लिष्टत्वादि तस्य स्पर्शात्,शोभान्तरप्रतीतेरित्यर्थः । कथम्---स्वयं विशेषणेनापि । स्वयमात्मनैव, स्वविशेषणभूतेन पदान्तरेण वा । तत्र स्वयं यथा इत्थं जडे जगति को नु बृहत्प्रमाण- कर्णः करी ननु भवेद् ध्वनितस्य पात्रम् । इत्यागतं झटिति यो ऽलिनमुन्ममाथ मातङ्ग एव किमतः परमुच्यते ऽसौ
atra paryāyāḥ sahajasaundaryasaṃpadupetasyāpi candramasaḥ sahṛdayahṛdayāhlādakāraṇaṃ kamapyatiśayamūllāsayantaḥ padapūrvārdhavakratāṃ pūṣṇanti / tathā ca rāmeṇa rāvaṇaṃ nihatya puṣpakena gacchatā sītāyāḥ savistrambhaṃ svairakathāsvetadabhidhīyate yaccandraḥ sundari dṛśyatāmiti, rāmaṇīyakamanohāriṇi sakalalokalocanotsavaścandramā vicāryatāmiti / yasmāttathāvidhānāmeva tādṛśaḥ samucito vicāragocaraḥ / saṃbandhī raghubhūbhujāmityanena cāsmākaṃ nāpūrvo bandhurayamityavalokanena saṃmānyatāmiti prakārāntareṇāpi tadviṣayo bahumānaḥ pratīyate / śiṣṭāśca tadatiśayādhānapravaṇatvamevātmanaḥprathayanti / tata eva ca prastutamarthaṃ prati pratyekaṃ pṛthaktvenotkarṣaprakaṭanātparyāyāṇāṃ bahūnāmapyapaunaruktyam / tṛtīye pāde viśeṣaṇavakratā vidyate, na paryāyavakratvam / ayamaparaḥ paryāyaprakāraḥ padapūrvārdhavakratānibandhanaḥ---yastadalaṅkarttumīśvaraḥ / tadabhidheyalakṣaṇaṃ vastu vibhūṣayituṃ yaḥ prabhavatītyarthaḥ / kasmāt---ramyacchāyāntarasparśāt / ramyaṃ ramaṇīyaṃ yacchāyāntaraṃ vicchittyantaraṃ śliṣṭatvādi tasya sparśāt,śobhāntarapratīterityarthaḥ / katham---svayaṃ viśeṣaṇenāpi / svayamātmanaiva, svaviśeṣaṇabhūtena padāntareṇa vā / tatra svayaṃ yathā itthaṃ jaḍe jagati ko nu bṛhatpramāṇa- karṇaḥ karī nanu bhaved dhvanitasya pātram / ityāgataṃ jhaṭiti yo 'linamunmamātha mātaṅga eva kimataḥ paramucyate 'sau
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.