अत्र सर्वाण्यपि पदानि यथास्वमाक्षिप्तपरिवर्तनीयपदार्थान्तराण्युपनिबद्धानि, ततः प्रतीयमानत्वात्तद्विदाह्लादकारित्वमपि ( न च) संवादिनी परिवृत्तिः कथम् अमुपपद्यमानत्वात् अन्यथा ? (सत्यं) युक्तमेतत् । न परिवृत्तेरत्यन्ताभावो ऽस्माभिरभिधीयते, वर्णनीयत्वादलङ्कृतिर्न भवतीत्यस्माकमभिप्रायः । न च प्रतीयमानतामात्रमलङ्करणसाधनम्, अलङ्कार्यवस्तुमात्रे ऽपि तस्याः संभवात् । तथाचैतदेवोदाहरणम् । न च यत्प्रतीयमानं तदलङ्करणं तद्विदाह्लादकारित्वात् इति युज्यते वक्तुम् । अलङ्कार्ये ऽपि तद्विदाह्लादकारित्वस्य दर्शनात् । वस्तुमात्रमलङ्कारो रसादयश्चेति भेदत्रितयानुपपत्तेश्च । किं च परिवृत्तेरलङ्कारत्वे तदुपशोभायै भूषणान्तरं नोपयुज्यते, "किमित्यपास्याभरणानि" इत्यादौ । यदि वा "वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारका विभावरी यद्यरुणाय कल्पते" इति । यदि वा भूषणे ऽपि विभूषणान्तरमसन्तोषादुपनिबध्नन्तीत्यभिधीयते, तदपि न युक्तियुक्तम् । यस्मादन्यस्मिन् विभूष्ये संभवति यत्र भूषणोपनिबन्धः, तत्र भूषणान्तरमसन्तोषादुपपद्यते, न पुनरन्यस्मिन् । नेयं पूर्वोक्तया नीत्या प्रत्येकमेव परस्परं द्वयोरपि भूषणभावे प्रत्यारखाते परिवृत्तेर्विभूषा संभवति, यत्र भूषणत्वमेवावशिष्यते । तस्मादुपशोभार्थमुपमाख्यमलङ्करणमुपनिबद्धम् । तथा चायमत्र वाक्यार्थः---यौवनोद्भेदसमयसमुचिताभरणापसारणपूर्वकं वार्धकोपपन्नचीरपरिधानग्रहणं प्रकटशशाङ्कतारकया (विभावर्या प्रदोषे ऽरुणसमागमकल्पमिति) किमपि काव्यस्फुरितभूतं तद्विदाह्लादकारित्वमुन्मीलयति । तदयमत्र परमार्थः---लक्षणोल्लिखितरेखया विभूषणविन्यासो विधातव्यः । प्रतिभाप्रतिभासमानभणितिवक्रताप्रकारवैचित्र्येणापि यथा--- सिविणविव्खेण॥।(?)
atra sarvāṇyapi padāni yathāsvamākṣiptaparivartanīyapadārthāntarāṇyupanibaddhāni, tataḥ pratīyamānatvāttadvidāhlādakāritvamapi ( na ca) saṃvādinī parivṛttiḥ katham amupapadyamānatvāt anyathā ? (satyaṃ) yuktametat / na parivṛtteratyantābhāvo 'smābhirabhidhīyate, varṇanīyatvādalaṅkṛtirna bhavatītyasmākamabhiprāyaḥ / na ca pratīyamānatāmātramalaṅkaraṇasādhanam, alaṅkāryavastumātre 'pi tasyāḥ saṃbhavāt / tathācaitadevodāharaṇam / na ca yatpratīyamānaṃ tadalaṅkaraṇaṃ tadvidāhlādakāritvāt iti yujyate vaktum / alaṅkārye 'pi tadvidāhlādakāritvasya darśanāt / vastumātramalaṅkāro rasādayaśceti bhedatritayānupapatteśca / kiṃ ca parivṛtteralaṅkāratve tadupaśobhāyai bhūṣaṇāntaraṃ nopayujyate, "kimityapāsyābharaṇāni" ityādau / yadi vā "vada pradoṣe sphuṭacandratārakā vibhāvarī yadyaruṇāya kalpate" iti / yadi vā bhūṣaṇe 'pi vibhūṣaṇāntaramasantoṣādupanibadhnantītyabhidhīyate, tadapi na yuktiyuktam / yasmādanyasmin vibhūṣye saṃbhavati yatra bhūṣaṇopanibandhaḥ, tatra bhūṣaṇāntaramasantoṣādupapadyate, na punaranyasmin / neyaṃ pūrvoktayā nītyā pratyekameva parasparaṃ dvayorapi bhūṣaṇabhāve pratyārakhāte parivṛttervibhūṣā saṃbhavati, yatra bhūṣaṇatvamevāvaśiṣyate / tasmādupaśobhārthamupamākhyamalaṅkaraṇamupanibaddham / tathā cāyamatra vākyārthaḥ---yauvanodbhedasamayasamucitābharaṇāpasāraṇapūrvakaṃ vārdhakopapannacīraparidhānagrahaṇaṃ prakaṭaśaśāṅkatārakayā (vibhāvaryā pradoṣe 'ruṇasamāgamakalpamiti) kimapi kāvyasphuritabhūtaṃ tadvidāhlādakāritvamunmīlayati / tadayamatra paramārthaḥ---lakṣaṇollikhitarekhayā vibhūṣaṇavinyāso vidhātavyaḥ / pratibhāpratibhāsamānabhaṇitivakratāprakāravaicitryeṇāpi yathā--- siviṇavivkheṇa...(?)
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.