अत्र सास्त्रनेत्रोत्पलादिशब्दग्म्यवैक्लव्यस्य शाम्भवशराग्निदह्यमानासुरसुन्दरीणां, त्रिपुररिपुप्रभावप्रख्यापनपरस्य प्रयोजकत्वेन करुणो रसः अङ्ग, न पुनरीर्ष्याविप्रलम्भशृङ्गारः, तस्याननुभूयमानत्वात् । तदयमत्र परमार्थः---कविप्रतिभापरिपोषितप्रकर्षगम्यमान-करुणरसोपबृंहित-सौन्दर्यधाराधिरूढो भगवत्प्रभावातिशयः कामपि सहृदयहृदयहारितां प्रतिपद्यते । न च शब्दवाच्यत्वं नाम समानं कामिशराग्नितेजसोः संभवतीति तावतैव तयोस्तथाविधविरुद्धधर्माध्यासादिवरुद्धस्वभावचोरैक्यं कथञ्चिदपि व्यवस्थापयितुं पार्यते, परमेश्वरप्रयत्नेनापि स्वबावस्यान्यथाकर्तुमशक्यत्वात् । न च तथाविधशब्दावाच्यतामात्रादेवं तद्विदां तदनुभवप्रतीतिरस्तिः गुडखण्डादिशब्दाभिधानादपि प्रीतिविषादादेस्तदास्वादप्रसङ्गात् । तदनुभवप्रतीतौ सत्यां रसद्वयसमावेशदोषो ऽप्यनिवार्यतामाचरति । रसद्वयसमावेशादोषो ऽप्यत्र गुणप्रधानभावस्य प्र(योजक इति वक्तुं न पार्यते) । यदि वा भगवत्प्रभावस्य मुख्यत्वे द्वयोरप्येतयोरङ्गत्वाद् भूषणत्वमित्युच्यते तदपि (न) समञ्जसम् । यस्मात् करुणस्य वास्तवत्वादेक एव स्यात् निर्मूलत्वादेव तयोर्भावाभावयोरिव न कथञ्चिदपि साम्योपपत्तिरित्यलमनुचितचर्वणचातुर्यचापलेन । यदि वा निदर्शने ऽस्मिन्ननाश्वसन्तः समाम्नातलक्षणोदाहरणसङ्गतिं सम्यक् समीहमानाः सविमर्षणा उदाहरणान्तरं रसवदलङ्कारस्य व्याचक्षते, यथा किं हास्येन न मे प्रयास्यसि पुनः प्राप्तश्चिराद्दर्शनं केयं निष्करुण प्रवासरुचिता केनासि दूरीकृतः । स्वप्नान्तेष्विति ते वदन् प्रियतमव्यासक्तकण्ठग्रहो बुद्ध्वा रोदिति रिक्तबाहुवलयस्तारं रिपुस्त्रीजनः
atra sāstranetrotpalādiśabdagmyavaiklavyasya śāmbhavaśarāgnidahyamānāsurasundarīṇāṃ, tripuraripuprabhāvaprakhyāpanaparasya prayojakatvena karuṇo rasaḥ aṅga, na punarīrṣyāvipralambhaśṛṅgāraḥ, tasyānanubhūyamānatvāt / tadayamatra paramārthaḥ---kavipratibhāparipoṣitaprakarṣagamyamāna-karuṇarasopabṛṃhita-saundaryadhārādhirūḍho bhagavatprabhāvātiśayaḥ kāmapi sahṛdayahṛdayahāritāṃ pratipadyate / na ca śabdavācyatvaṃ nāma samānaṃ kāmiśarāgnitejasoḥ saṃbhavatīti tāvataiva tayostathāvidhaviruddhadharmādhyāsādivaruddhasvabhāvacoraikyaṃ kathañcidapi vyavasthāpayituṃ pāryate, parameśvaraprayatnenāpi svabāvasyānyathākartumaśakyatvāt / na ca tathāvidhaśabdāvācyatāmātrādevaṃ tadvidāṃ tadanubhavapratītirastiḥ guḍakhaṇḍādiśabdābhidhānādapi prītiviṣādādestadāsvādaprasaṅgāt / tadanubhavapratītau satyāṃ rasadvayasamāveśadoṣo 'pyanivāryatāmācarati / rasadvayasamāveśādoṣo 'pyatra guṇapradhānabhāvasya pra(yojaka iti vaktuṃ na pāryate) / yadi vā bhagavatprabhāvasya mukhyatve dvayorapyetayoraṅgatvād bhūṣaṇatvamityucyate tadapi (na) samañjasam / yasmāt karuṇasya vāstavatvādeka eva syāt nirmūlatvādeva tayorbhāvābhāvayoriva na kathañcidapi sāmyopapattirityalamanucitacarvaṇacāturyacāpalena / yadi vā nidarśane 'sminnanāśvasantaḥ samāmnātalakṣaṇodāharaṇasaṅgatiṃ samyak samīhamānāḥ savimarṣaṇā udāharaṇāntaraṃ rasavadalaṅkārasya vyācakṣate, yathā kiṃ hāsyena na me prayāsyasi punaḥ prāptaścirāddarśanaṃ keyaṃ niṣkaruṇa pravāsarucitā kenāsi dūrīkṛtaḥ / svapnānteṣviti te vadan priyatamavyāsaktakaṇṭhagraho buddhvā roditi riktabāhuvalayastāraṃ ripustrījanaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.