Library·Kuntaka: Vakroktijivita·3·3.48

Kuntaka: Vakroktijivita 3.48

VjivC 3.48

तथापि को दोषः स्यादिति चेत्तदपि न सम्यक्, तैरेव तथानभ्युपगमात् । अन्यच्च लैङ्किकमलङ्कार्यालङ्करणव्यवहारं पर्यालोच्य तथाविधत्वसामान्यमात्रं समाश्रित्य पूर्वसूरयः काव्ये प्रवर्तिततद्व्यवहाराः संवृत्ताः । लोके त्रिभुवनान्तरवर्तिपदार्थजातमनन्तं सिद्धविद्याधराद्यलङ्कार्यम्, अलङ्करणानि कटककेयूरादीनि कतिचिदेव, तदेवमेव काव्ये वर्णनाविषयस्य वस्तुनः शरीरमपर्यवसितमलङ्कार्यम्, तथैवालङ्करणान्युपमादीनि कतिचिदेव । वर्णनीयस्य प्रयेः प्रभृतेरलङ्कारत्वे वर्ण्यमानादन्यालङ्करणानामानन्त्यप्रसङ्गः । ततः परिसमाप्त्यभावे संभावनावदभिधादीनामनारम्भः । तस्माल्लौकिकव्यवहारान्यूनानतिरिक्तमेवालङ्कार्यालङ्कारव्यवहारः काव्यविषये ऽपि वाच्यतामर्हति । अत्रैव दूषणान्तरमुपन्यस्यति---"अलङ्कारान्तरे" इति । संसृष्टिसंकरौ स्याताम् । प्रथमः (मं) प्रियतराख्यानमात्रसाधनस्य वर्ण्यमानत्वादलङ्कार्यस्याप्यलङ्करणत्वे सति, अलङ्कारान्तरं रूपकादि यदा विधीयते तदा तस्मिन् विधीयमाने प्रेयसः संसर्गसंकीर्णतानिबन्धने संसृष्टिसङ्करावलङ्कारविशेषौ स्याताम् भवेताम् । प्रेयोभणितयुक्तेषु वाक्येषु तज्ज्ञैर्न संसृष्टिसकरव्यवहारः कदाचिदपि प्रवर्तितपूर्वः तथा प्रतिभासाभावात् । यथा इन्दोर्लक्ष्म स्मरविजयिनः काण्ठमूलं मुरारिः दिङ्नागानां मदजलमषीभाञ्जि गण्डस्थलानि । अद्याप्युर्वोवलयतिलक श्यामलिम्नानु(वि) लिप्ता० न्याभासन्ते वद धवलितं किं यशोभिस्त्वदीयैः

tathāpi ko doṣaḥ syāditi cettadapi na samyak, taireva tathānabhyupagamāt / anyacca laiṅkikamalaṅkāryālaṅkaraṇavyavahāraṃ paryālocya tathāvidhatvasāmānyamātraṃ samāśritya pūrvasūrayaḥ kāvye pravartitatadvyavahārāḥ saṃvṛttāḥ / loke tribhuvanāntaravartipadārthajātamanantaṃ siddhavidyādharādyalaṅkāryam, alaṅkaraṇāni kaṭakakeyūrādīni katicideva, tadevameva kāvye varṇanāviṣayasya vastunaḥ śarīramaparyavasitamalaṅkāryam, tathaivālaṅkaraṇānyupamādīni katicideva / varṇanīyasya prayeḥ prabhṛteralaṅkāratve varṇyamānādanyālaṅkaraṇānāmānantyaprasaṅgaḥ / tataḥ parisamāptyabhāve saṃbhāvanāvadabhidhādīnāmanārambhaḥ / tasmāllaukikavyavahārānyūnānatiriktamevālaṅkāryālaṅkāravyavahāraḥ kāvyaviṣaye 'pi vācyatāmarhati / atraiva dūṣaṇāntaramupanyasyati---"alaṅkārāntare" iti / saṃsṛṣṭisaṃkarau syātām / prathamaḥ (maṃ) priyatarākhyānamātrasādhanasya varṇyamānatvādalaṅkāryasyāpyalaṅkaraṇatve sati, alaṅkārāntaraṃ rūpakādi yadā vidhīyate tadā tasmin vidhīyamāne preyasaḥ saṃsargasaṃkīrṇatānibandhane saṃsṛṣṭisaṅkarāvalaṅkāraviśeṣau syātām bhavetām / preyobhaṇitayukteṣu vākyeṣu tajjñairna saṃsṛṣṭisakaravyavahāraḥ kadācidapi pravartitapūrvaḥ tathā pratibhāsābhāvāt / yathā indorlakṣma smaravijayinaḥ kāṇṭhamūlaṃ murāriḥ diṅnāgānāṃ madajalamaṣībhāñji gaṇḍasthalāni / adyāpyurvovalayatilaka śyāmalimnānu(vi) liptā0 nyābhāsante vada dhavalitaṃ kiṃ yaśobhistvadīyaiḥ

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/VjivC/3.48

Cite as: Kuntaka: Vakroktijivita 3.48, in HREEM (hreem.cc/library/VjivC/3.48), after GRETIL, Kuntaka: Vakroktijivita with Kuntaka's own commentary Input by members of the Sansknet project….

Edition, numbering and licence

GRETIL 5_poetry/1_alam/kunvjivu.htm — Kuntaka: Vakroktijivita with Kuntaka's own commentary Input by members of the Sansknet project (www.sansknet.org) This GRETIL version has been converted from a custom Devanagari encoding. Therefore, word boundaries are usually not marked by blanks. These and o

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text