अत्र क्रियापदानां दीपकत्वं प्रकाशकत्वम्, यस्यमात् क्रियापदैरेव प्रकाश्यन्ते स्वसंबन्धितया ख्याप्यन्ते । तदेवं सर्वस्य कस्यचिद्दीपकव्यतिरेकिणो ऽपि क्रियापदस्यैकरूपत्वात् दीपकाद्वैतं प्रसज्यते । किं च शोभातिशयकारित्वस्य युक्तशून्यत्वे अलङ्करणत्वानुपपत्तिः । अन्यच्चास्तां तावत्क्रिया । एवं यस्य कस्यचिद्वाक्यवर्तिनः कदस्य संबन्धितया पदान्तरद्योतनं स्वभाव एव । परस्परान्वयसंबन्धनिबन्धनत्वात् वाक्यार्थस्वरूपस्येति पुनरपि दीपकवैश्वरूप्यमायातम् । आदौ मध्ये चान्ते वा व्यवस्थितं क्रियापदमतिशयमासादयति येनालङ्कारतां प्रतिपद्यते (इति चेत्) तेषां च वाक्यादीनां परस्परं तथाविधः कः स्वरूपातिरेकः (विशेषः) संभवति क्रियापदप्रकारभेदनिबन्धनं वाक्यस्य यदादिमध्यान्तं तदेतदर्थकवाक्यादिष्वपि संभवतीत्येवमपि दीपकप्रकारानन्त्यप्रसङ्गः । दीपकालङ्कारविहितवाक्यान्तर्वर्तिनः क्रियापदस्य भ्वादिव्यतिरिक्तत्वमेव काव्यत्वव्यपदेशः । यदि वा समानविभक्तीनां बहूनां कारकाणामेकं क्रियापदं प्रकाशकं दीपकमित्युच्यते, तत्रापि काव्यच्छायातिशयकारितायाः किं निबन्धनमिति वक्तव्यमेव । प्रस्तुताप्रस्तुतविषयसामर्थ्यसंप्राप्तप्रतीयमानवृत्तिसाम्यमेव नान्यत्किञ्चिदित्यभियुक्ततरैः प्रतिपादितमेव । यथा आदिमध्यान्तविषयाः प्राधान्येतरयोगिनः । अन्तर्गतोपमाधर्मा यत्र तद्दीपकं विदुः
atra kriyāpadānāṃ dīpakatvaṃ prakāśakatvam, yasyamāt kriyāpadaireva prakāśyante svasaṃbandhitayā khyāpyante / tadevaṃ sarvasya kasyaciddīpakavyatirekiṇo 'pi kriyāpadasyaikarūpatvāt dīpakādvaitaṃ prasajyate / kiṃ ca śobhātiśayakāritvasya yuktaśūnyatve alaṅkaraṇatvānupapattiḥ / anyaccāstāṃ tāvatkriyā / evaṃ yasya kasyacidvākyavartinaḥ kadasya saṃbandhitayā padāntaradyotanaṃ svabhāva eva / parasparānvayasaṃbandhanibandhanatvāt vākyārthasvarūpasyeti punarapi dīpakavaiśvarūpyamāyātam / ādau madhye cānte vā vyavasthitaṃ kriyāpadamatiśayamāsādayati yenālaṅkāratāṃ pratipadyate (iti cet) teṣāṃ ca vākyādīnāṃ parasparaṃ tathāvidhaḥ kaḥ svarūpātirekaḥ (viśeṣaḥ) saṃbhavati kriyāpadaprakārabhedanibandhanaṃ vākyasya yadādimadhyāntaṃ tadetadarthakavākyādiṣvapi saṃbhavatītyevamapi dīpakaprakārānantyaprasaṅgaḥ / dīpakālaṅkāravihitavākyāntarvartinaḥ kriyāpadasya bhvādivyatiriktatvameva kāvyatvavyapadeśaḥ / yadi vā samānavibhaktīnāṃ bahūnāṃ kārakāṇāmekaṃ kriyāpadaṃ prakāśakaṃ dīpakamityucyate, tatrāpi kāvyacchāyātiśayakāritāyāḥ kiṃ nibandhanamiti vaktavyameva / prastutāprastutaviṣayasāmarthyasaṃprāptapratīyamānavṛttisāmyameva nānyatkiñcidityabhiyuktataraiḥ pratipāditameva / yathā ādimadhyāntaviṣayāḥ prādhānyetarayoginaḥ / antargatopamādharmā yatra taddīpakaṃ viduḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.