Yasodhara: Rasaprakasasudhakara 1

शशिकलाकलितं हि शुभाननं शिवनिधानमथो ऋषिपूजितम् । जननपालनसंहरणात्मकं हरिहरं प्रथमं प्रणमाम्यहम्

śaśikalākalitaṃ hi śubhānanaṃ śivanidhānamatho ṛṣipūjitam / jananapālanasaṃharaṇātmakaṃ hariharaṃ prathamaṃ praṇamāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमुदकुन्दसिताम्बरधारिणीं विमलमौक्तिकहारसुशोभिताम् । सकलसिद्धगणैर् अपि सेविताम् अहरहः प्रणमामि च शारदाम्

kumudakundasitāmbaradhāriṇīṃ vimalamauktikahārasuśobhitām / sakalasiddhagaṇair api sevitām aharahaḥ praṇamāmi ca śāradām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदनकुंजरम् अभ्रदलद्युतिं त्रिनयनं च चतुर्भुजवामनम् । कनकरत्नसुशोभितशेखरं गणपतिं प्रथमं प्रणमाम्यहम्

vadanakuṃjaram abhradaladyutiṃ trinayanaṃ ca caturbhujavāmanam / kanakaratnasuśobhitaśekharaṃ gaṇapatiṃ prathamaṃ praṇamāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिशधाम सदा महदद्भुतं सकलरोगविघातकरं परम् । सकलसिद्धिसमूहविशारदं प्रणतपापहरं भवपारदम्

giriśadhāma sadā mahadadbhutaṃ sakalarogavighātakaraṃ param / sakalasiddhisamūhaviśāradaṃ praṇatapāpaharaṃ bhavapāradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<इन्हल्त्स्वेर्ज़ेइछ्निस्> प्रथमं पारदोत्पत्तिं कथयामि यथातथम् । ततः शोधनकं तस्य तथाष्टादश कर्म च

<Inhaltsverzeichnis> prathamaṃ pāradotpattiṃ kathayāmi yathātatham / tataḥ śodhanakaṃ tasya tathāṣṭādaśa karma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्धा बंधविज्ञानं भस्मत्वं सूतकस्य च । धातूनां शोधनं चैव मारणं गुणवर्णनम्

caturdhā baṃdhavijñānaṃ bhasmatvaṃ sūtakasya ca / dhātūnāṃ śodhanaṃ caiva māraṇaṃ guṇavarṇanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ महारसाः सम्यक् प्रोच्यन्ते ऽत्र मया खलु । तथा चोपरसानां हि गुणाः शोधनमारणम्

aṣṭau mahārasāḥ samyak procyante 'tra mayā khalu / tathā coparasānāṃ hi guṇāḥ śodhanamāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुतिपातं च सर्वेषां कथयामि सविस्तरम् । रत्नानां गुणदोषश्च तथा शोधनमारणम्

drutipātaṃ ca sarveṣāṃ kathayāmi savistaram / ratnānāṃ guṇadoṣaśca tathā śodhanamāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रामणं रंजनं चैव द्रुतिमेलानकं रसे । रसांश्च शतसंख्याकान् कथयामि सविस्तरात्

krāmaṇaṃ raṃjanaṃ caiva drutimelānakaṃ rase / rasāṃśca śatasaṃkhyākān kathayāmi savistarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औषधीनां समाख्याता भेदाश्चत्वार एव च । दिव्यौषध्यो रसौषध्यः सिद्धौषध्यस्तथा पराः

auṣadhīnāṃ samākhyātā bhedāścatvāra eva ca / divyauṣadhyo rasauṣadhyaḥ siddhauṣadhyastathā parāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महौषध्य इति प्रोक्ता यंत्राण्यथ पुटानि च । मूषाश्चैव हि धातूनां कौतुकानि समासतः

mahauṣadhya iti proktā yaṃtrāṇyatha puṭāni ca / mūṣāścaiva hi dhātūnāṃ kautukāni samāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाजीकरणयोगाश्च शुक्ररतंभकरास्त । नातिसंक्षेपविस्तारात् ग्रंथे ऽस्मिन् परिकल्पिताः

vājīkaraṇayogāśca śukrarataṃbhakarāsta / nātisaṃkṣepavistārāt graṃthe 'smin parikalpitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सूतोत्पत्ति (मिथिल्फ़े एइनेर् स्छ्ण्नेन् फ़्रौ)> हिमालयात्पश्चिमदिग्विभागे गिरीन्द्रनामा रुचिरो ऽस्ति भूधरः । तत्सन्निधाने ऽतिसुवृत्तकूपे साक्षाद्रसेंद्रो निवसत्ययं हि

<sūtotpatti (mithilfe einer schṆnen Frau)> himālayātpaścimadigvibhāge girīndranāmā ruciro 'sti bhūdharaḥ / tatsannidhāne 'tisuvṛttakūpe sākṣādraseṃdro nivasatyayaṃ hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमारिकारूपगुणेन युक्ता स्वलंकृता वाहवरे ऽधिरूढा । तत्रागता कूपमवेक्षमाणा निवर्तिता सा महता जवेन

kumārikārūpaguṇena yuktā svalaṃkṛtā vāhavare 'dhirūḍhā / tatrāgatā kūpamavekṣamāṇā nivartitā sā mahatā javena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधावितः सूतवरश्चतुर्षु ककुप्सु भूमौ पतितो हि नूनम्

pradhāvitaḥ sūtavaraścaturṣu kakupsu bhūmau patito hi nūnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परितः पर्वतात्सम्यक् क्षेत्रं द्वादशयोजनम् । विस्तीर्णं च सुवृत्तं हि सूतकस्य समीरितम्

paritaḥ parvatātsamyak kṣetraṃ dvādaśayojanam / vistīrṇaṃ ca suvṛttaṃ hi sūtakasya samīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मृदः पातने यंत्रे पातितः खलु रोगहा । जायते रुचिरः साक्षाद् उच्यते पारदः स्वयम्

tanmṛdaḥ pātane yaṃtre pātitaḥ khalu rogahā / jāyate ruciraḥ sākṣād ucyate pāradaḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: सुब्त्य्पेस्:: चस्ते (अफ़्तेर् एमनतिओन् फ़्रोम् थे wएल्ल्)> कूपाद्विनिःसृतः सूतश् चतुर्दिक्षु गतो द्विजः । क्षत्रियो वैश्यशूद्रौ च चतुर्णां जायते खलु

<mercury:: subtypes:: caste (after emanation from the well)> kūpādviniḥsṛtaḥ sūtaś caturdikṣu gato dvijaḥ / kṣatriyo vaiśyaśūdrau ca caturṇāṃ jāyate khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्> श्वेता कृष्णा तथा पीता रक्ता वै जायते छविः । प्राच्यां याम्यां प्रतीच्यां च कौबेर्यां च दिशि क्रमात्

<mercury:: subtypes:: colour> śvetā kṛṣṇā tathā pītā raktā vai jāyate chaviḥ / prācyāṃ yāmyāṃ pratīcyāṃ ca kauberyāṃ ca diśi kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्:: उसे> श्वेतः श्वेतविधाने स्यात् कृष्णो देहकरस्तथा । पीतवर्णः स्वर्णकर्ता रक्तो रोगविनाशकृत्

<mercury:: subtypes:: colour:: use> śvetaḥ śvetavidhāne syāt kṛṣṇo dehakarastathā / pītavarṇaḥ svarṇakartā rakto rogavināśakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व एकीकृता एव सर्वकार्यकराः सदा । सेविताः सर्वरोगघ्नाः सर्वसिद्धिविधायकाः

sarva ekīkṛtā eva sarvakāryakarāḥ sadā / sevitāḥ sarvarogaghnāḥ sarvasiddhividhāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं सूतोद्भवं ज्ञात्वा न रोगैवार्ध्यते खलु । शोधितो मारितश्चैव क्रामितः सारितः शुभः

itthaṃ sūtodbhavaṃ jñātvā na rogaivārdhyate khalu / śodhito māritaścaiva krāmitaḥ sāritaḥ śubhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारद्ना आठ् संस्कार् अथवा कर्म्> स्वेदनं मर्दनं चैव मूर्च्छनं स्यात्तदुत्थितम् । पातनं रोधनं सम्यक् नियामनसुदीपने

<pāradnā āṭh saṃskār athavā karm> svedanaṃ mardanaṃ caiva mūrcchanaṃ syāttadutthitam / pātanaṃ rodhanaṃ samyak niyāmanasudīpane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभ्रकग्रासमान- चारणं च क्रमेण हि । गर्भद्रुतिर्बाह्यद्रुतिः प्रोक्तं जारणकं तथा

tathābhrakagrāsamāna- cāraṇaṃ ca krameṇa hi / garbhadrutirbāhyadrutiḥ proktaṃ jāraṇakaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारणं क्रामणं प्रोक्तं वेधकर्म च रंजनम् । सेवनं पारदस्याथ कर्माण्यष्टादशैव हि । उद्देशतो मयात्रैव नामानि कथितानि वै

sāraṇaṃ krāmaṇaṃ proktaṃ vedhakarma ca raṃjanam / sevanaṃ pāradasyātha karmāṇyaṣṭādaśaiva hi / uddeśato mayātraiva nāmāni kathitāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारददोषाः> दोषाः पञ्च समुद्दिष्टाः पारदानां भिषग्वरैः । मलो विषं तथा वह्निर् मदो दर्पश्च वै क्रमात् । मूर्च्छां मृत्युं मदं चैव स्फोटं कुर्युः शिरोभ्रमम्

<pāradadoṣāḥ> doṣāḥ pañca samuddiṣṭāḥ pāradānāṃ bhiṣagvaraiḥ / malo viṣaṃ tathā vahnir mado darpaśca vai kramāt / mūrcchāṃ mṛtyuṃ madaṃ caiva sphoṭaṃ kuryuḥ śirobhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदकञ्चुकाः> कञ्चुकाः सप्त सूतस्य कथयामि यथार्थतः । नामानि कथयाम्येषां देवीशास्त्रानुसारतः

<pāradakañcukāḥ> kañcukāḥ sapta sūtasya kathayāmi yathārthataḥ / nāmāni kathayāmyeṣāṃ devīśāstrānusārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृच्छैलजलशुल्बायो- नागवंगसमुद्भवाः । सूतके कंचुकाः सप्त ततश्चैव विषोपमाः

mṛcchailajalaśulbāyo- nāgavaṃgasamudbhavāḥ / sūtake kaṃcukāḥ sapta tataścaiva viṣopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: उसे ओफ़् शोधन> द्वादशैव हि दोषाः स्युर् यैश्च निष्कासिता द्विजैः । तेषां हि रससिद्धिः स्याद् अपरे यमसन्निभाः । तस्माद्दोषापहरणं कर्तव्यं भिषगुत्तमैः

<mercury:: use of śodhana> dvādaśaiva hi doṣāḥ syur yaiśca niṣkāsitā dvijaiḥ / teṣāṃ hi rasasiddhiḥ syād apare yamasannibhāḥ / tasmāddoṣāpaharaṇaṃ kartavyaṃ bhiṣaguttamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<स्वेदन> तत्र स्वेदनकं कुर्याद् यथावच्च शुभे दिने । सूतस्य स्वेदनं कार्यं दोलायंत्रेण वार्तिकैः

<svedana> tatra svedanakaṃ kuryād yathāvacca śubhe dine / sūtasya svedanaṃ kāryaṃ dolāyaṃtreṇa vārtikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारौ चाम्लेन सहितौ तथा च पटुपंचकम् । त्रिकटु त्रिफला चैव चित्रकेण समन्विता

kṣārau cāmlena sahitau tathā ca paṭupaṃcakam / trikaṭu triphalā caiva citrakeṇa samanvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पकासीससौराष्ट्र्यौ सर्वाण्येव तु मर्दयेत् । ओषधानि समांशानि रसाद् अष्टमभागतः

puṣpakāsīsasaurāṣṭryau sarvāṇyeva tu mardayet / oṣadhāni samāṃśāni rasād aṣṭamabhāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वान्धमूषां तेषां तु तन्मध्ये पारदं क्षिपेत् । त्रिगुणेन सुवस्त्रेण भूर्जपत्रेण वेष्टयेत्

kṛtvāndhamūṣāṃ teṣāṃ tu tanmadhye pāradaṃ kṣipet / triguṇena suvastreṇa bhūrjapatreṇa veṣṭayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणेन काष्ठखण्डे वै बद्धां तु रसपोटलीम् । लम्बायमानां भाण्डे तु तुषवारिप्रपूरिते

guṇena kāṣṭhakhaṇḍe vai baddhāṃ tu rasapoṭalīm / lambāyamānāṃ bhāṇḍe tu tuṣavāriprapūrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदिनं स्वेदयेत्सम्यक् स्वेदनं तदुदीरितम्

tridinaṃ svedayetsamyak svedanaṃ tadudīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<२। मर्दन> अथ मर्दनकं कर्म येन शुद्धतमो रसः । प्रजायते विस्तरेण कथयामि यथातथम्

<2. mardana> atha mardanakaṃ karma yena śuddhatamo rasaḥ / prajāyate vistareṇa kathayāmi yathātatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल्वे विमर्दयेत्सूतं दिनानि त्रीणि चैव हि । <खल्व:: दिमेन्सिओन्स्> अथ खल्वप्रमाणं हि वक्ष्ये तत्र मयाधुना

khalve vimardayetsūtaṃ dināni trīṇi caiva hi / <khalva:: dimensions> atha khalvapramāṇaṃ hi vakṣye tatra mayādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलांगुलस् तदायामश् चोत्सेधो ऽपि नवांगुलः । विस्तरेण तथा कुर्यान् निम्नत्वेन षडङ्गुलम्

kalāṃgulas tadāyāmaś cotsedho 'pi navāṃgulaḥ / vistareṇa tathā kuryān nimnatvena ṣaḍaṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्व्यंगुलः पृष्ठविस्तारो मध्ये ऽतिमसृणीकृतः । <पेस्त्ले:: सिज़े> अर्धचन्द्राकृतिश्चापि मर्दको ऽत्र दशांगुलः

dvyaṃgulaḥ pṛṣṭhavistāro madhye 'timasṛṇīkṛtaḥ / <pestle:: size> ardhacandrākṛtiścāpi mardako 'tra daśāṃgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मर्दन (चोन्त्।)> सूतः पञ्चपलस्तस्मिन् मर्दयेत् काञ्जिकैस्त्र्यहम् । बहिर्मलविनाशाय रसराजं तु निश्चितम्

<mardana (cont.)> sūtaḥ pañcapalastasmin mardayet kāñjikaistryaham / bahirmalavināśāya rasarājaṃ tu niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णकांजिकतोयेन क्षालयेत् तदनन्तरम्

uṣṇakāṃjikatoyena kṣālayet tadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<३। मूर्छन> अतःपरं प्रवक्ष्यामि पारदस्य तु मूर्च्छनम् । मूर्च्छनं दोषरहितं सप्तकञ्चुकनाशनम्

<3. mūrchana> ataḥparaṃ pravakṣyāmi pāradasya tu mūrcchanam / mūrcchanaṃ doṣarahitaṃ saptakañcukanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्जिका यावशूकश्च तथा च पटुपंचकम् । अम्लौषधानि सर्वाणि सूतेन सह मर्दयेत्

svarjikā yāvaśūkaśca tathā ca paṭupaṃcakam / amlauṣadhāni sarvāṇi sūtena saha mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल्वे दिनत्रयं तावद् यावन्नष्टत्वम् आप्नुयात् । स्वरूपस्य विनाशेन मूर्च्छनं तदिहोच्यते । निर्मलत्वम् अवाप्नोति ग्रन्थिभेदश्च जायते

khalve dinatrayaṃ tāvad yāvannaṣṭatvam āpnuyāt / svarūpasya vināśena mūrcchanaṃ tadihocyate / nirmalatvam avāpnoti granthibhedaśca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<४। उत्थापन> अथोत्थापनकं कर्म पारदस्य भिषग्वरैः । करणीयं प्रयत्नेन रसशास्त्रस्य वर्त्मना

<4. utthāpana> athotthāpanakaṃ karma pāradasya bhiṣagvaraiḥ / karaṇīyaṃ prayatnena rasaśāstrasya vartmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोलायंत्रे ततः स्वेद्यः पूर्ववद्दिवसत्रयम् । सूर्यातपे मर्दितो ऽसौ दिनमेकं शिलातले । उत्थापनं भवेत्सम्यक् मूर्छादोषविनाशनम्

dolāyaṃtre tataḥ svedyaḥ pūrvavaddivasatrayam / sūryātape mardito 'sau dinamekaṃ śilātale / utthāpanaṃ bhavetsamyak mūrchādoṣavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<५। पातन> पातनं हि महत्कर्म कथयामि सुविस्तरम् । त्रिधा पातनमित्युक्तं रसदोषविनाशनम्

<5. pātana> pātanaṃ hi mahatkarma kathayāmi suvistaram / tridhā pātanamityuktaṃ rasadoṣavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वपातस्त्वधःपातस् तिर्यक्पातः क्रमेण हि । <ऊर्ध्वपातनयन्त्र> ऊर्ध्वपातनयंत्रस्य लक्षणं तदिहोच्यते । मृण्मयी स्थालिका कार्या चोच्छ्रिता तु षडंगुला

ūrdhvapātastvadhaḥpātas tiryakpātaḥ krameṇa hi / <ūrdhvapātanayantra> ūrdhvapātanayaṃtrasya lakṣaṇaṃ tadihocyate / mṛṇmayī sthālikā kāryā cocchritā tu ṣaḍaṃgulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखे सप्ताङ्गुलायामा परितस्त्रिदशांगुला । इयन्माना द्वितीया च कर्तव्या स्थालिका शुभा

mukhe saptāṅgulāyāmā paritastridaśāṃgulā / iyanmānā dvitīyā ca kartavyā sthālikā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारद्वयं रामठं च तथा हि पटुपञ्चकम् । अम्लवर्गेण संयुक्तं सूतकं तैस्तु मर्दयेत्

kṣāradvayaṃ rāmaṭhaṃ ca tathā hi paṭupañcakam / amlavargeṇa saṃyuktaṃ sūtakaṃ taistu mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेपयेत्तेन कल्केन अधःस्थां स्थालिकां शुभाम् । उपरिस्थाम् अधोवक्त्रां दत्त्वा संपुटमाचरेत्

lepayettena kalkena adhaḥsthāṃ sthālikāṃ śubhām / uparisthām adhovaktrāṃ dattvā saṃpuṭamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभस्मलवणेनैव मुद्रां तत्र प्रकारयेत् । चुल्यां स्थालीं निवेश्याथ धान्याग्निं तत्र कारयेत्

sabhasmalavaṇenaiva mudrāṃ tatra prakārayet / culyāṃ sthālīṃ niveśyātha dhānyāgniṃ tatra kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपरि जलाधानं कार्यं यामचतुष्टयम् । स्वाङ्गशीतलतां ज्ञात्वा ऊर्ध्वंगं ग्राहयेद्रसम्

tasyopari jalādhānaṃ kāryaṃ yāmacatuṣṭayam / svāṅgaśītalatāṃ jñātvā ūrdhvaṃgaṃ grāhayedrasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वपातनयंत्रं हि तदेवं परिकीर्तितम् । <५।२। अधःपातन> पूर्वोक्तां स्थालिकां सम्यक् विपरीतां तु पंकिले । गर्ते तु स्थापितां भूमौ ज्वालयेन्मूर्ध्नि पावकम्

ūrdhvapātanayaṃtraṃ hi tadevaṃ parikīrtitam / <5.2. adhaḥpātana> pūrvoktāṃ sthālikāṃ samyak viparītāṃ tu paṃkile / garte tu sthāpitāṃ bhūmau jvālayenmūrdhni pāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामत्रितयपर्यंतं अधः पतति पारदः । अधःपातनयंत्रं हि कीर्तितं रसवेदिभिः

yāmatritayaparyaṃtaṃ adhaḥ patati pāradaḥ / adhaḥpātanayaṃtraṃ hi kīrtitaṃ rasavedibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<५।३। तिर्यक्पातन> पूर्वोक्तैरौषधैः सार्धं रसराजं विमर्दयेत् । तिर्यग्घटे रसं क्षिप्त्वा तन्मुखे ह्यपरो घटः

<5.3. tiryakpātana> pūrvoktairauṣadhaiḥ sārdhaṃ rasarājaṃ vimardayet / tiryagghaṭe rasaṃ kṣiptvā tanmukhe hyaparo ghaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीयानुदरे छिद्रं छिद्रे चायसनालिकाम् । नालिकां जलपात्रस्थां कारयेच्च भिषग्वरैः

kanīyānudare chidraṃ chidre cāyasanālikām / nālikāṃ jalapātrasthāṃ kārayecca bhiṣagvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधस्ताद्रसयंत्रस्य तीव्राग्निं ज्वालयेद्बुधः । यामत्रितयपर्यंतं तिर्यक्पातो भवेद्रसः

adhastādrasayaṃtrasya tīvrāgniṃ jvālayedbudhaḥ / yāmatritayaparyaṃtaṃ tiryakpāto bhavedrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यंत्राणां पातनानां च त्रितयं सुकरं खलु

yaṃtrāṇāṃ pātanānāṃ ca tritayaṃ sukaraṃ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथितं हि मया सम्यक् रसागमनिदर्शनात्

kathitaṃ hi mayā samyak rasāgamanidarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<६। रोधन> अधुना कथयिष्यामि रसरोधनकर्म च । यत्कृते च पलत्वं हि रसराजस्य शाम्यति

<6. rodhana> adhunā kathayiṣyāmi rasarodhanakarma ca / yatkṛte ca palatvaṃ hi rasarājasya śāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिन्धूद्भवं दशपलं जलप्रस्थत्रयं तथा । धारयेद्घटमध्ये च सूतकं दोषवर्जितम्

sindhūdbhavaṃ daśapalaṃ jalaprasthatrayaṃ tathā / dhārayedghaṭamadhye ca sūtakaṃ doṣavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिधानेन यथा सम्यक् मुद्रितं मृत्स्नया खलु । निर्वाते निर्जने देशे धारयेद् दिवसत्रयम्

pidhānena yathā samyak mudritaṃ mṛtsnayā khalu / nirvāte nirjane deśe dhārayed divasatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनैव प्रकारेण रोधनं कुरु वैद्यराट्

anenaiva prakāreṇa rodhanaṃ kuru vaidyarāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<७। नियामन> अतःपरं प्रवक्ष्यामि पारदस्य नियामनम् । जलसैंधवसंयुक्तो घटस्थो हि रसोत्तमः । दिनत्रयं स्वेदितश्च वीर्यवानपि जायते

<7. niyāmana> ataḥparaṃ pravakṣyāmi pāradasya niyāmanam / jalasaiṃdhavasaṃyukto ghaṭastho hi rasottamaḥ / dinatrayaṃ sveditaśca vīryavānapi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<८। दीपन> अथेदानीं प्रवक्ष्यामि रसराजस्य दीपनम् । बुभुक्षा व्यापकत्वं च येन कृत्वा प्रजायते

<8. dīpana> athedānīṃ pravakṣyāmi rasarājasya dīpanam / bubhukṣā vyāpakatvaṃ ca yena kṛtvā prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजिका लवणोपेता मरिचं शिग्रुटंकणे । कासीससंयुता कांक्षी कांजिकेन समन्वितैः

rājikā lavaṇopetā maricaṃ śigruṭaṃkaṇe / kāsīsasaṃyutā kāṃkṣī kāṃjikena samanvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनानि त्रीणि संस्वेद्य पश्चात् क्षारेण मर्दयेत् । अनेनैव प्रकारेण दीपनं जायते ध्रुवम्

dināni trīṇi saṃsvedya paścāt kṣāreṇa mardayet / anenaiva prakāreṇa dīpanaṃ jāyate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रत्वं वेगकारित्वं व्यापकत्वं बुभुक्षुता । बलवत्त्वं विशेषेण कृते सम्यक् प्रजायते

tīvratvaṃ vegakāritvaṃ vyāpakatvaṃ bubhukṣutā / balavattvaṃ viśeṣeṇa kṛte samyak prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<८।१। दीपन: मुखोत्पादन> मुखोत्पादनकं कर्म प्रकारो दीपनस्य हि । कथयामि समासेन यथावद्रसशोधनम्

<8.1. dīpana: mukhotpādana> mukhotpādanakaṃ karma prakāro dīpanasya hi / kathayāmi samāsena yathāvadrasaśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टादशांशभागेन कनकेन च सूतकः । निम्बूरसेन संमर्द्यो वासरैकमतःपरम्

aṣṭādaśāṃśabhāgena kanakena ca sūtakaḥ / nimbūrasena saṃmardyo vāsaraikamataḥparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारैश्च लवणै रम्यैः स्वेदितः कांजिकेन हि । क्षालिते कांजिकेनैव वक्त्रं भोक्तुं प्रजायते

kṣāraiśca lavaṇai ramyaiḥ sveditaḥ kāṃjikena hi / kṣālite kāṃjikenaiva vaktraṃ bhoktuṃ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<८।२। दीपन: मुखोत्पादन (२)> ताप्यसत्वं कलांशेन हेम्ना तद् द्विगुणेन च । तप्तम् आयसखल्वेन तप्तेनाथ प्रमर्दयेत्

<8.2. dīpana: mukhotpādana (2)> tāpyasatvaṃ kalāṃśena hemnā tad dviguṇena ca / taptam āyasakhalvena taptenātha pramardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तं हि रसचुक्रेण क्षारेण चणकस्य हि । जंबीरपूरकजलैर् मर्दयेदेकविंशतिम्

vyaktaṃ hi rasacukreṇa kṣāreṇa caṇakasya hi / jaṃbīrapūrakajalair mardayedekaviṃśatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासरे याममेकं तु प्रत्येकं हि विमर्दयेत् । यातुधानमुखं सम्यक् यात्येव हि न संशयः

vāsare yāmamekaṃ tu pratyekaṃ hi vimardayet / yātudhānamukhaṃ samyak yātyeva hi na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयो दीपनस्यैवं प्रकारः कथितो मया । सूतस्याष्टौ च संस्काराः कथिता देहकर्मणि

dvitīyo dīpanasyaivaṃ prakāraḥ kathito mayā / sūtasyāṣṭau ca saṃskārāḥ kathitā dehakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च दश कर्माणि देहलोहकराणि हि

tathā ca daśa karmāṇi dehalohakarāṇi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<९। ग्रासमान> अथेदानीं प्रवक्ष्यामि भक्षणं चाभ्रकस्य हि । करोटिविधिना सम्यक् कर्तव्यं लोहसंपुटम्

<9. grāsamāna> athedānīṃ pravakṣyāmi bhakṣaṇaṃ cābhrakasya hi / karoṭividhinā samyak kartavyaṃ lohasaṃpuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलयंत्रस्य योगेन विडेन सहितो रसः । भक्षयत्येव चाभ्रस्य कवलानि न संशयः

jalayaṃtrasya yogena viḍena sahito rasaḥ / bhakṣayatyeva cābhrasya kavalāni na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<जलयन्त्र> अतो हि जलयंत्रस्य लक्षणं कथ्यते मया । सुवृत्तं लोहपात्रं च जलं तत्राढकत्रयम्

<jalayantra> ato hi jalayaṃtrasya lakṣaṇaṃ kathyate mayā / suvṛttaṃ lohapātraṃ ca jalaṃ tatrāḍhakatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मध्ये सुदृढं सम्यक् कर्तव्यं लोहसंपुटम् । लोहसंपुटमध्ये तु निक्षिप्तं शुद्धपारदम्

tanmadhye sudṛḍhaṃ samyak kartavyaṃ lohasaṃpuṭam / lohasaṃpuṭamadhye tu nikṣiptaṃ śuddhapāradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिडेन सहितं चैव षोडशांशेन यत्नतः । चतुःषष्ट्यंशकं चाभ्र- सत्त्वं संपुटके तथा

biḍena sahitaṃ caiva ṣoḍaśāṃśena yatnataḥ / catuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ cābhra- sattvaṃ saṃpuṭake tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपुटं मुद्रयेत्पश्चात् दृढया तोयमृत्स्नया । वह्निमृत्तिकया वापि संधिरोधं तु कारयेत्

saṃpuṭaṃ mudrayetpaścāt dṛḍhayā toyamṛtsnayā / vahnimṛttikayā vāpi saṃdhirodhaṃ tu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चुल्यां निवेश्य तं यंत्रं जलेनोष्णेन पूरितम् । क्रमादग्निः प्रकर्तव्यो दिवसार्धकमेव हि

culyāṃ niveśya taṃ yaṃtraṃ jalenoṣṇena pūritam / kramādagniḥ prakartavyo divasārdhakameva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते ग्रासमानं भक्षयेन्नात्र संशयः । अनेनैव प्रकारेण षड्ग्रासं भक्षयेद् ध्रुवम्

evaṃ kṛte grāsamānaṃ bhakṣayennātra saṃśayaḥ / anenaiva prakāreṇa ṣaḍgrāsaṃ bhakṣayed dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षिते चाभ्रसत्त्वे तु सर्वकार्येषु सिद्धिदः । <विडमान> मानं मानविहीनेन कर्तुं केन न शक्यते

bhakṣite cābhrasattve tu sarvakāryeṣu siddhidaḥ / <viḍamāna> mānaṃ mānavihīnena kartuṃ kena na śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मया मानकर्म कथितव्यं यथोदितम् । चतुःषष्ट्यंशतो बीजं पारदान्मुखकारकम्

tasmānmayā mānakarma kathitavyaṃ yathoditam / catuḥṣaṣṭyaṃśato bījaṃ pāradānmukhakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चाद् द्वात्रिंशभागेन दातव्यं बीजमुत्तमम् । ततःषोडशभागेन बीजस्य कवलं न्यसेत्

paścād dvātriṃśabhāgena dātavyaṃ bījamuttamam / tataḥṣoḍaśabhāgena bījasya kavalaṃ nyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसादष्टमभागेन दातव्यं भिषगुत्तमैः । चतुर्थेनाथ भागेन ग्रास एवं प्रदीयते

rasādaṣṭamabhāgena dātavyaṃ bhiṣaguttamaiḥ / caturthenātha bhāgena grāsa evaṃ pradīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च समभागेन ग्रासेनैव च साधयेत् । बिडेन षोडशांशेन क्षुधितो जायते रसः

tathā ca samabhāgena grāsenaiva ca sādhayet / biḍena ṣoḍaśāṃśena kṣudhito jāyate rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा जीर्णो भवेद् ग्रासः पातितश्च विडेन हि

yadā jīrṇo bhaved grāsaḥ pātitaśca viḍena hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<बिड> कासीससिन्धुलवण- सौवर्चलसुराष्ट्रिकाः । गंधकेन समं कृत्वा विडो ऽयं वह्निकृद् भवेत्

<biḍa> kāsīsasindhulavaṇa- sauvarcalasurāṣṭrikāḥ / gaṃdhakena samaṃ kṛtvā viḍo 'yaṃ vahnikṛd bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१०। चारण> अथ गर्भद्रुतेः कर्म चारणं गुणवर्धनम् । कथयामि यथातथ्यं रसराजस्य सिद्धिदम्

<10. cāraṇa> atha garbhadruteḥ karma cāraṇaṃ guṇavardhanam / kathayāmi yathātathyaṃ rasarājasya siddhidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताप्यसत्वाभ्रसत्त्वं च घोषाकृष्टं च ताम्रकम् । समभागानि सर्वाणि ध्मापयेत्खदिराग्निना

tāpyasatvābhrasattvaṃ ca ghoṣākṛṣṭaṃ ca tāmrakam / samabhāgāni sarvāṇi dhmāpayetkhadirāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्त्रिकाद्वितयेनैव यावदभ्रकशेषकम् । तदभ्रसत्वं सूतस्य चारयेत्समभागिकम्

bhastrikādvitayenaiva yāvadabhrakaśeṣakam / tadabhrasatvaṃ sūtasya cārayetsamabhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<११। गर्भद्रुति> अनेनैव प्रकारेण त्रिगुणं जारणं रसे । गर्भद्रुतेर्जारणं हि कथितं भिषगुत्तमैः

<11. garbhadruti> anenaiva prakāreṇa triguṇaṃ jāraṇaṃ rase / garbhadruterjāraṇaṃ hi kathitaṃ bhiṣaguttamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१२। बाह्यद्रुति> बाह्यद्रुतिविधानं हि कथ्यते गुरुमार्गतः । अभ्रसत्वं हि मूषायां वज्रवल्लीरसेन हि

<12. bāhyadruti> bāhyadrutividhānaṃ hi kathyate gurumārgataḥ / abhrasatvaṃ hi mūṣāyāṃ vajravallīrasena hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौवर्चलेन संध्मातं रसरूपं प्रजायते । अभ्रद्रुतेश्च सूतस्य समांशैर्मेलनं कृतम्

sauvarcalena saṃdhmātaṃ rasarūpaṃ prajāyate / abhradruteśca sūtasya samāṃśairmelanaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन बन्धत्वमायाति बाह्या सा कथ्यते द्रुतिः । बाह्यद्रुतिक्रियाकर्म शिवभक्त्या हि सिध्यति

tena bandhatvamāyāti bāhyā sā kathyate drutiḥ / bāhyadrutikriyākarma śivabhaktyā hi sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोः प्रसादात्सततं महाभैरवपूजनात् । शिवयोरर्चनादेव बाह्यगा सिध्यति द्रुतिः

guroḥ prasādātsatataṃ mahābhairavapūjanāt / śivayorarcanādeva bāhyagā sidhyati drutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१३। जारण> अथ जारणकं कर्म कथयामि सुविस्तरम् । अभ्रकं ताप्यसत्वं च समं कृत्वा तु संधमेत्

<13. jāraṇa> atha jāraṇakaṃ karma kathayāmi suvistaram / abhrakaṃ tāpyasatvaṃ ca samaṃ kṛtvā tu saṃdhamet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्रशेषं कृतं यच्च तत्सत्वं जारयेद्रसे । एवं पूतिद्वयेनैव घनसत्वं हि साधयेत्

abhraśeṣaṃ kṛtaṃ yacca tatsatvaṃ jārayedrase / evaṃ pūtidvayenaiva ghanasatvaṃ hi sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातुवादविधानेन लोहकृत् देहकृन्न हि । गजवंगौ महाघोराव् असेव्यौ हि निरन्तरम्

dhātuvādavidhānena lohakṛt dehakṛnna hi / gajavaṃgau mahāghorāv asevyau hi nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधितं घनसत्वं तद् रेतितं रजःसन्निभम् । बुभुक्षितरसस्यास्ये निक्षिप्तं वल्लमात्रकम्

sādhitaṃ ghanasatvaṃ tad retitaṃ rajaḥsannibham / bubhukṣitarasasyāsye nikṣiptaṃ vallamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसो गद्याणकस्यापि तुर्यभागः प्रकीर्तितः । ताम्रपात्रस्थमम्लं वै सैंधवेन समन्वितम्

raso gadyāṇakasyāpi turyabhāgaḥ prakīrtitaḥ / tāmrapātrasthamamlaṃ vai saiṃdhavena samanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरेण सहितं वापि प्रहितं द्विदिनावधि । जातं तुत्थसमं नीलं कल्कं तत्प्रोच्यते बुधैः

kṣīreṇa sahitaṃ vāpi prahitaṃ dvidināvadhi / jātaṃ tutthasamaṃ nīlaṃ kalkaṃ tatprocyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्केनानेन सहितं सूतकं च विमर्दयेत् । दिनत्रयं तप्तखल्वे धौतः पश्चाच्च कांजिकैः

kalkenānena sahitaṃ sūtakaṃ ca vimardayet / dinatrayaṃ taptakhalve dhautaḥ paścācca kāṃjikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थापयेत्कांस्यपात्रे तु तदूर्ध्वाधो विडं न्यसेत् । रसस्याष्टमभागेन संपुटं कारयेत्ततः

sthāpayetkāṃsyapātre tu tadūrdhvādho viḍaṃ nyaset / rasasyāṣṭamabhāgena saṃpuṭaṃ kārayettataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्जपत्रैर्मुखं रुद्ध्वा सूत्रेणैव तु वेष्टयेत् । संपुटं वाससावेष्ट्य दोलायां स्वेदयेत्ततः

bhūrjapatrairmukhaṃ ruddhvā sūtreṇaiva tu veṣṭayet / saṃpuṭaṃ vāsasāveṣṭya dolāyāṃ svedayettataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमूत्रेणाम्लवर्गेण कांजिकेन दिनं दिनम् । अश्मपात्रेऽथ लोहस्य पात्रे काचमये ऽथवा

gomūtreṇāmlavargeṇa kāṃjikena dinaṃ dinam / aśmapātre'tha lohasya pātre kācamaye 'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णकांजिकतोयेन क्षालयित्वा रसं ततः । दृढे चतुर्गुणे वस्त्रे क्षिप्त्वाधः पीडनाद्रसः

uṣṇakāṃjikatoyena kṣālayitvā rasaṃ tataḥ / dṛḍhe caturguṇe vastre kṣiptvādhaḥ pīḍanādrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निपतत्यन्यपात्रे तु सर्वो ऽपि यदि पारदः । तदाभ्रं जारितं सम्यक् दण्डधारी भवेद्रसः

nipatatyanyapātre tu sarvo 'pi yadi pāradaḥ / tadābhraṃ jāritaṃ samyak daṇḍadhārī bhavedrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रासमाने पुनर्देयं अभ्रबीजमनुत्तमम् । अष्टग्रासेन सर्वं हि जारयेद् गुरुमार्गतः

grāsamāne punardeyaṃ abhrabījamanuttamam / aṣṭagrāsena sarvaṃ hi jārayed gurumārgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते समं चाभ्रं सूतके जीर्यति ध्रुवम् । स्वहस्तेन कृतं सम्यक् जारणं न श्रुतं मया

evaṃ kṛte samaṃ cābhraṃ sūtake jīryati dhruvam / svahastena kṛtaṃ samyak jāraṇaṃ na śrutaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: "अगे" अच्चोर्दिन्ग् तो जारण> समाभ्रे जारिते सम्यक् दण्डधारी भवेद्रसः । बालश्च कथ्यते सोऽपि किंचित्कार्यकरो भवेत्

<mercury:: "age" according to jāraṇa> samābhre jārite samyak daṇḍadhārī bhavedrasaḥ / bālaśca kathyate so'pi kiṃcitkāryakaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणे त्रिगुणे चैव कथ्यते ऽत्र मया खलु । चतुर्गुणे ऽभ्रके जीर्णे किशोरः कथ्यते मया

dviguṇe triguṇe caiva kathyate 'tra mayā khalu / caturguṇe 'bhrake jīrṇe kiśoraḥ kathyate mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णे पञ्चगुणे चाभ्रे युवा चैव रसोत्तमः । षड्गुणे जारिते त्वभ्रे वृद्धश्चैव रसोत्तमः

jīrṇe pañcaguṇe cābhre yuvā caiva rasottamaḥ / ṣaḍguṇe jārite tvabhre vṛddhaścaiva rasottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्ताष्टगुणिते चाभ्र- सत्वे जीर्णे ऽतिवृद्धकः । सर्वसिद्धिकरः सो ऽयं पारदः पारदः स्वयम्

saptāṣṭaguṇite cābhra- satve jīrṇe 'tivṛddhakaḥ / sarvasiddhikaraḥ so 'yaṃ pāradaḥ pāradaḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनैव प्रकारेण सर्वलोहानि जारयेत्

anenaiva prakāreṇa sarvalohāni jārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१४। सारण> अथेदानीं प्रवक्ष्यामि वेधवृद्धेश्च कारणम् । महासिद्धिकरं यत्स्यात् सारणं सर्वकर्मणाम्

<14. sāraṇa> athedānīṃ pravakṣyāmi vedhavṛddheśca kāraṇam / mahāsiddhikaraṃ yatsyāt sāraṇaṃ sarvakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.