Bhūmi-sūkta: the hymn to the Earth

In this sitting

1. 12.1.1सत्यं बृहद् ऋतम् उग्रं दीक्षा तपो ब्रह्म यज्ञः पृथिवीं धारयन्ति । सा नो भूतस्य भव्यस्य पत्न्य् उरुं लोकं पृथिवी नः कृणोतु ॥१॥
2. 12.1.2असंबाधं मध्यतो मानवानां यस्या उद्वतः प्रवतः समं बहु । नानावीर्या ओषधीर् या बिभर्ति पृथिवी नः प्रथतां राध्यतां नः ॥२॥
3. 12.1.3यस्यां समुद्र उत सिन्धुर् आपो यस्याम् अन्नं कृष्टयः संबभूवुः । यस्याम् इदं जिन्वति प्राणद् एजत् सा नो भूमिः पूर्वपेये दधातु ॥३॥
4. 12.1.4यस्याश् चतस्रः प्रदिशः पृथिव्या यस्याम् अन्नम् कृष्टयः संबभूवुः । या बिभर्ति बहुधा प्राणद् एजत् सा नो भूमिर् गोष्व् अप्य् अन्ने दधातु ॥४॥
5. 12.1.5यस्यां पूर्वे पूर्वजना विचक्रिरे यस्यां देवा असुरान् अभ्यवर्तयन् । गवाम् अश्वानां वयसश् च विष्ठा भगं वर्चः पृथिवी नो दधातु ॥५॥
6. 12.1.6विश्वंभरा वसुधानी प्रतिष्ठा हिरण्यवक्षा जगतो निवेशनी । वैश्वानरं बिभ्रती भूमिर् अग्निम् इन्द्रऋषभा द्रविणे नो दधातु ॥६॥
7. 12.1.7यां रक्षन्त्य् अस्वप्ना विश्वदानीं देवा भूमिं पृथिवीम् अप्रमादम् । सा नो मधु प्रियं दुहाम् अथो उक्षतु वर्चसा ॥७॥
8. 12.1.8यार्णवे ऽधि सलिलम् अग्र आसीत् यां मायाभिर् अन्वचरन् मनीषिणः । यस्या हृदयं परमे व्योमन्त् सत्येनावृतम् अमृतं पृथिव्याः । सा नो भूमिस् त्विषिं बलं राष्ट्रे दधातूत्तमे ॥८॥
9. 12.1.9यस्याम् आपः परिचराः समानीर् अहोरात्रे अप्रमादं क्षरन्ति । सा नो भूमिर् भूरिधारा पयो दुहाम् अथो उक्षतु वर्चसा ॥९॥
10. 12.1.10याम् अश्विनाव् अमिमातां विष्णुर् यस्यां विचक्रमे । इन्द्रो यां चक्र आत्मने ऽनमित्रां शचीपतिः । सा नो भूमिर् वि सृजतां माता पुत्राय मे पयः ॥१०॥ १
11. 12.1.11गिरयस् ते पर्वता हिमवन्तो ऽरण्यं ते पृथिवि स्योनम् अस्तु । बभ्रुं कृष्णां रोहिणीं विश्वरूपां ध्रुवां भूमिं पृथिवीम् इन्द्रगुप्ताम् । अजीतो ऽहतो अक्षतो ऽध्य् अष्ठाम् पृथिवीम् अहम् ॥११॥
12. 12.1.12यत् ते मध्यं पृथिवि यच् च नभ्यं यास् त ऊर्जस् तन्वः संबभूवुः । तासु नो धेह्य् अभि नः पवस्व माता भूमिः पुत्रो अहं पृथिव्याः पर्जन्यः पिता स उ नः पिपर्तु ॥१२॥
13. 12.1.13यस्यां वेदिं परिगृह्णन्ति भूम्यां यस्यां यज्ञं तन्वते विश्वकर्माणः । यस्यां मीयन्ते स्वरवः पृथिव्याम् ऊर्ध्वाः शुक्रा आहुत्याः पुरस्तात् । सा नो भूमिर् वर्धयद् वर्धमाना ॥१३॥
14. 12.1.14यो नो द्वेषत् पृथिवि यः पृतन्याद् यो ऽभिदासान् मनसा यो वधेन । तं नो भूमे रन्धय पूर्वकृत्वरि ॥१४॥
15. 12.1.15त्वज् जातास् त्वयि चरन्ति मर्त्यास् त्वं बिभर्षि द्विपदस् त्वं चतुष्पदः । तवेमे पृथिवि पञ्च मानवा येभ्यो ज्योतिर् अमृतं मर्त्येभ्य उद्यन्त् सूर्यो रश्मिभिर् आतनोति ॥१५॥
16. 12.1.16ता नः प्रजाः सं दुह्रतां समग्रा वाचो मधु पृथिवि धेहि मह्यम् ॥१६॥
17. 12.1.17विश्वस्वं मातरम् ओषधीनां ध्रुवां भूमिं पृथिवीं धर्मणा धृताम् । शिवां स्योनाम् अनु चरेम विश्वहा ॥१७॥
18. 12.1.18महत् सधस्थं महती बभूविथ महान् वेग एजथुर् वेपथुष् टे । महांस् त्वेन्द्रो रक्षत्य् अप्रमादम् । सा नो भूमे प्र रोचय हिरण्यस्येव संदृशि मा नो द्विक्षत कश् चन ॥१८॥
19. 12.1.19अग्निर् भूम्याम् ओषधीष्व् अग्निम् आपो बिभ्रत्य् अग्निर् अश्मसु । अग्निर् अन्तः पुरुषेषु गोष्व् अश्वेष्व् अग्नयः ॥१९॥
20. 12.1.20अग्निर् दिव आ तपत्य् अग्नेर् देवस्योर्व् अन्तरिक्षम् । अग्निं मर्तास इन्धते हव्यवाहं घृतप्रियम् ॥२०॥ २
21. 12.1.21अग्निवासाः पृथिव्य् असितज्ञूस् त्विषीमन्तं संशितं मा कृणोतु ॥२१॥
22. 12.1.22भूम्यां देवेभ्यो ददति यज्ञं हव्यम् अरंकृतम् । भूम्यां मनुष्या जीवन्ति स्वधयान्नेन मर्त्याः । सा नो भूमिः प्राणम् आयुर् दधातु जरदष्टिं मा पृथिवी कृणोतु ॥२२॥
23. 12.1.23यस् ते गन्धः पृथिवि संबभूव यं बिभ्रत्य् ओषधयो यम् आपः । यं गन्धर्वा अप्सरसश् च भेजिरे तेन मा सुरभिं कृणु मा नो द्विक्षत कश् चन ॥२३॥
24. 12.1.24यस् ते गन्धः पुष्करम् आविवेश यं संजभ्रुः सूर्याया विवाहे । अमर्त्याः पृथिवि गन्धम् अग्रे तेन मा सुरभिं कृणु मा नो द्विक्षत कश् चन ॥२४॥
25. 12.1.25यस् ते गन्धः पुरुषेषु स्त्रीषु पुंसु भगो रुचिः । यो अश्वेषु वीरेषु यो मृगेषूत हस्तिषु । कन्यायां वर्चो यद् भूमे तेनास्मां अपि सं सृज मा नो द्विक्षत कश् चन ॥२५॥
26. 12.1.26शिला भूमिर् अश्मा पांसुः सा भूमिः संधृता धृता । तस्यै हिरण्यवक्षसे पृथिव्या अकरं नमः ॥२६॥
27. 12.1.27यस्यां वृक्षा वानस्पत्या ध्रुवास् तिष्ठन्ति विश्वहा । पृथिवीं विश्वधायसं धृताम् अछावदामसि ॥२७॥
28. 12.1.28उदीराणा उतासीनास् तिष्ठन्तः प्रक्रामन्तः । पद्भ्यां दक्षिणसव्याभ्यां मा व्यथिष्महि भूम्याम् ॥२८॥
29. 12.1.29विमृग्वरीं पृथिवीम् आ वदामि क्षमां भूमिं ब्रह्मणा वावृधानाम् । ऊर्जं पुष्टं बिभ्रतीम् अन्नभागं घृतं त्वाभि नि षीदेम भूमे ॥२९॥
30. 12.1.30शुद्धा न आपस् तन्वे क्षरन्तु यो नः सेदुर् अप्रिये तं नि दध्मः । पवित्रेण पृथिवि मोत् पुनामि ॥३०॥ ३
31. 12.1.31यास् ते प्राचीः प्रदिशो या उदीचीर् यास् ते भूमे अधराद् याश् च पश्चात् । स्योनास् ता मह्यं चरते भवन्तु मा नि पप्तं भुवने शिश्रियाणः ॥३१॥
32. 12.1.32मा नः पश्चान् मा पुरस्तान् नुदिष्ठा मोत्तराद् अधराद् उत । स्वस्ति भूमे नो भव मा विदन् परिपन्थिनो वरीयो यावया वधम् ॥३२॥
33. 12.1.33यावत् ते ऽभि विपश्यामि भूमे सूर्येण मेदिना । तावन् मे चक्षुर् मा मेष्टोत्तरामुत्तरां समाम् ॥३३॥
34. 12.1.34यच् छयानः पर्यावर्ते दक्षिणं सख्यम् अभि भूमे पार्श्वम् उत्तानास् त्वा प्रतीचीं यत् पृष्टीभिर् अधिशेमहे । मा हिंसीस् तत्र नो भूमे सर्वस्य प्रतिशीवरि ॥३४॥
35. 12.1.35यत् ते भूमे विखनामि क्षिप्रं तद् अपि रोहतु । मा ते मर्म विमृग्वरि मा ते हृदयम् अर्पिपम् ॥३५॥
36. 12.1.36ग्रीष्मस् ते भूमे वर्षाणि शरद् धेमन्तः शिशिरो वसन्तः । ऋतवस् ते विहिता हायनीर् अहोरात्रे पृथिवि नो दुहाताम् ॥३६॥
37. 12.1.37याप सर्पं विजमाना विमृग्वरी यस्याम् आसन्न् अग्नयो ये अप्स्व् अन्तः । परा दस्यून् ददती देवपीयून् इन्द्रं वृणाना पृथिवी न वृत्रम् शक्राय दध्रे वृषभाय वृष्णे ॥३७॥
38. 12.1.38यस्यां सदोहविर्धाने यूपो यस्यां निमीयते । ब्रह्माणो यस्याम् अर्चन्त्य् ऋग्भिः साम्ना यजुर्विदः युज्यन्ते यस्याम् ऋत्विजः सोमम् इन्द्राय पातवे ॥३८॥
39. 12.1.39यस्यां पूर्वे भूतकृत ऋषयो गा उदानृचुः । सप्त सत्रेण वेधसो यज्ञेन तपसा सह ॥३९॥
40. 12.1.40सा नो भूमिर् आ दिशतु यद् धनं कामयामहे । भगो अनुप्रयुङ्क्ताम् इन्द्र एतु पुरोगवः ॥४०॥ ४
41. 12.1.41यस्यां गायन्ति नृत्यन्ति भूम्यां मर्त्या व्यैलबाः । युध्यन्ते यस्याम् आक्रन्दो यस्याम् वदति दुन्दुभिः । सा नो भूमिः प्र णुदतां सपत्नान् असपत्नं मा पृथिवी कृणोतु ॥४१॥
42. 12.1.42यस्याम् अन्नं व्रीहियवौ यस्या इमाः पञ्च कृष्टयः । भूम्यै पर्जन्यपत्न्यै नमो ऽस्तु वर्षमेदसे ॥४२॥
43. 12.1.43यस्याः पुरो देवकृताः क्षेत्रे यस्या विकुर्वते । प्रजापतिः पृथिवीं विश्वगर्भाम् आशामाशां रण्यां नः कृणोतु ॥४३॥
44. 12.1.44निधिं बिभ्रती बहुधा गुहा वसु मणिं हिरण्यं पृथिवी ददातु मे । वसूनि नो वसुदा रासमाना देवी दधातु सुमनस्यमाना ॥४४॥
45. 12.1.45जनं बिभ्रती बहुधा विवाचसं नानाधर्माणं पृथिवी यथौकसम् । सहस्रं धारा द्रविणस्य मे दुहां ध्रुवेव धेनुर् अनपस्फुरन्ती ॥४५॥
46. 12.1.46यस् ते सर्पो वृश्चिकस् तृष्टदंश्मा हेमन्तजब्धो भृमलो गुहा शये । क्रिमिर् जिन्वत् पृथिवि यद्यद् एजति प्रावृषि तन् नः सर्पन् मोप सृपद् यच् छिवं तेन नो मृड ॥४६॥
47. 12.1.47ये ते पन्थानो बहवो जनायना रथस्य वर्त्मानसश् च यातवे । यैः संचरन्त्य् उभये भद्रपापास् तं पन्थानं जयेमानमित्रम् अतस्करं यच् छिवं तेन नो मृड ॥४७॥
48. 12.1.48मल्वं बिभ्रती गुरुभृद् भद्रपापस्य निधनं तितिक्षुः । वराहेण पृथिवी संविदाना सूकराय वि जिहीते मृगाय ॥४८॥
49. 12.1.49ये त आरण्याः पशवो मृगा वने हिताः सिंहा व्याघ्राः पुरुषादश् चरन्ति । उलं वृकं पृथिवि दुछुनाम् इत ऋक्षीकां रक्षो अप बाधयास्मत् ॥४९॥
50. 12.1.50ये गन्धर्वा अप्सरसो ये चारायाः किमीदिनः । पिशाचान्त् सर्वा रक्षांसि तान् अस्मद् भूमे यावय ॥५०॥ ५
51. 12.1.51यां द्विपादः पक्षिणः संपतन्ति हंसाः सुपर्णाः शकुना वयांसि । यस्यां वातो मातरिश्वेयते रजांसि कृण्वंश् च्यावयंश् च वृक्षान् । वातस्य प्रवाम् उपवाम् अनु वात्य् अर्चिः ॥५१॥
52. 12.1.52यस्यां कृष्णम् अरुणं च संहिते अहोरात्रे विहिते भूम्याम् अधि । वर्षेण भूमिः पृथिवी वृतावृता सा नो दधातु भद्रया प्रिये धामनिधामनि ॥५२॥
53. 12.1.53द्यौश् च म इदं पृथिवी चान्तरिक्षं च मे व्यचः । अग्निः सूर्य आपो मेधां विश्वे देवाश् च सं ददुः ॥५३॥
54. 12.1.54अहम् अस्मि सहमान उत्तरो नाम भूम्याम् । अभीषाड् अस्मि विश्वाषाड् आशामाशां विषासहिः ॥५४॥
55. 12.1.55अदो यद् देवि प्रथमाना पुरस्ताद् देवैर् उक्ता व्यसर्पो महित्वम् । आ त्वा सुभूतम् अविशत् तदानीम् अकल्पयथाः प्रदिशश् चतस्रः ॥५५॥
56. 12.1.56ये ग्रामा यद् अरण्यं याः सभा अधि भूम्याम् । ये संग्रामाः समितयस् तेषु चारु वदेम ते ॥५६॥
57. 12.1.57अश्व इव रजो दुधुवे वि तान् जनान् य आक्षियन् पृथिवीं याद् अजायत । मन्द्राग्रेत्वरी भुवनस्य गोपा वनस्पतीनां गृभिर् ओषधीनाम् ॥५७॥
58. 12.1.58यद् वदामि मधुमत् तद् वदामि यद् ईक्षे तद् वनन्ति मा । त्विषीमान् अस्मि जूतिमान् अवान्यान् हन्मि दोधतः ॥५८॥
59. 12.1.59शन्तिवा सुरभिः स्योना कीलालोध्नी पयस्वती । भूमिर् अधि ब्रवीतु मे पृथिवी पयसा सह ॥५९॥
60. 12.1.60याम् अन्वैछद् धविषा विश्वकर्मान्तर् अर्णवे रजसि प्रविष्टाम् । भुजिष्यं पात्रं निहितं गुहा यद् आविर् भोगे अभवन् मातृमद्भ्यः ॥६०॥
61. 12.1.61त्वम् अस्य् आवपनी जनानाम् अदितिः कामदुघा पप्रथाना । यत् त ऊनं तत् त आ पूरयाति प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्य ॥६१॥
62. 12.1.62उपस्थास् ते अनमीवा अयक्ष्मा अस्मभ्यं सन्तु पृथिवि प्रसूताः । दीर्घं न आयुः प्रतिबुध्यमाना वयं तुभ्यं बलिहृतः स्याम ॥६२॥
63. 12.1.63भूमे मातर् नि धेहि मा भद्रया सुप्रतिष्ठितम् । संविदाना दिवा कवे श्रियां मा धेहि भूत्याम् ॥६३॥ ६