Section 2.1

In this sitting

1. 2.1.1दृप्तबालाकिर् हानूचानो गार्ग्य आस । स होवाचाजातशत्रुं काश्यं -- ब्रह्म ते ब्रवाणीति । स होवाचाजातशत्रुः -- सहस्रम् एतस्यां वाचि दद्मः, जनको जनक इति वै जना धावन्तीति
2. 2.1.2स होवाच गार्ग्यः -- य एवासाव् आदित्ये पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुर् -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते ऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति
3. 2.1.3स होवाच गार्ग्यः -- य एवासौ चन्द्रे पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । बृहन् पाण्दरवासाः सोमो राजेति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते ऽहर्-अहर् सुतः प्रसुतो भवति । नास्यान्नं क्षीयते
4. 2.1.4स होवाच गार्ग्यः -- य एवासौ विद्युति पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । तेजस्वीति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते तेजस्वी ह भवति । तेजस्विनी हास्य प्रजा भवति
5. 2.1.5स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् आकाशे पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । पूर्णम् अप्रवर्तीति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर् नास्यास्माल् लोकात् प्रजोद्वर्तते
6. 2.1.6स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं वायौ पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । इन्द्रो वैकुण्ठो ऽपराजिता सेनेति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते जिष्णुर् हापराजिष्णुर् भवत्य् अन्यतस्त्यजायी
7. 2.1.7स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् अग्नौ पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । विषासहिर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते विषासहिर् ह भवति । विषासहिर् हास्य प्रजा भवति
8. 2.1.8स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् अप्सु पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । प्रतिरूप इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते प्रतिरूपं हैवैनम् उपगच्छति नाप्रतिरूपम् । अथो प्रतिरुपो ऽस्माज् जायते
9. 2.1.9स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् आदर्शे पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । रोचिष्णुर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते रोचिष्णुर् ह भवति । रोचिष्णुर् हास्य प्रजा भवति । अथो यैः संनिगच्छति । सर्वांस् तान् अतिरोचते
10. 2.1.10स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं यन्तं पश्चाच् छब्बो ऽनूदेत्य् एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । असुर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते सर्वं हैवास्मिंल् लोक आयुर् एति । नैनं पुरा कालात् प्राणो जहाति
11. 2.1.11स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं दिक्षु पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । द्वितीयो ऽनपग इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते द्वितीयवान् ह भवति । नास्माद् गणश् छिद्यते
12. 2.1.12स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं छायामयः पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । मृत्युर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते सर्वं हैवास्मिंल् लोक आयुर् एति । नैनं पुरा कालान् मृत्युर् आगच्छति
13. 2.1.13स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् आत्मनि पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । आत्मन्वीति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्त आत्मन्वी ह भवति । आत्मन्विनी हास्य प्रजा भवति । स ह तूष्णीम् आस गार्ग्यः
14. 2.1.14स होवाचाजातशत्रुः -- एतावन् नू३ इति । एतावद् धीति । नैतावता विदितं भवतीति । स होवाच गार्ग्यः -- उप त्वायानीति
15. 2.1.15स होवाचाजातशत्रुः -- प्रतिलोमं चैतद् यद् ब्राह्मणः क्षत्रियम् उपेयाद् ब्रह्म मे वक्ष्यतीति । व्य् एव त्वा ज्ञपयिष्यामीति । तं पाणाव् आदायोत्तस्थौ । तौ ह पुरुषं सुप्तम् आजग्मतुः । तम् एतैर् नामभिर् आमन्त्रयां चक्रे बृहन् पाण्दरवासः सोम राजन्न् इति । स नोत्तस्थौ । तं पाणिनापेषं बोधयां चकार । स होत्तस्थौ
16. 2.1.16स होवाचाजातशत्रुः -- यत्रैष एतत् सुप्तो ऽभूद् य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाभूत् कुत एतद् आगाद् इति । तद् उ ह न मेने गार्ग्यः
17. 2.1.17स होवाचाजातशत्रुः -- यत्रैष एतत् सुप्तो ऽभूद् य एष विज्ञानमयः पुरुषस् तद् एषां प्राणानां विज्ञानेन विज्नानम् आदाय य एषो ऽन्तर् हृदय आकाशस् तस्मिञ् छेते । तानि यदा गृह्णाति । अथ हैतत् पुरुषः स्वपिति नाम । तद् गृहीत एव प्राणो भवति । गृहीता वाग् । गृहीतं चक्षुर् । गृहीतं श्रोत्रम् । गृहीतं मनः
18. 2.1.18स यत्रैतत् स्वप्न्यया चरति ते हास्य लोकाः । तद् उतेव महाराजो भवत्य् उतेव महाब्राह्मणः । उतेवोच्चावचं निगच्छति । स यथा महाराजो जानपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवम् एवैष एतत् प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते
19. 2.1.19अथ यदा सुषुप्तो भवति । यदा न कस्य चन वेद । हिता नाम नाद्यो द्वासप्ततिः सहस्राणि हृदयात् पुरीततम् अभिप्रतिष्ठन्ते । ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते । स यथा कुमारो अद्द्। वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वातिघ्नीम् आनन्दस्य गत्वा शयीत । एवम् एवैष एतच् छेते
20. 2.1.20स यथोर्णवाभिस् तन्तुनोच्चरेद् यथा अग्नेः क्षुद्रा विष्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्य् एवम् एवास्माद् आत्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति । तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यम् इति । प्राणा वै सत्यं तेषाम् एष सत्यम्