Chapter 12

In this sitting

1. 12.1नन्वेवं वासनानन्दाद्ब्रह्मानन्दादपीतरम् ।
2. 12.2धर्माधर्मवशादेष जायतां म्रियतामपि ।
3. 12.3अस्ति वोऽनुजिघृक्षुवाद्दाक्षिण्येन प्रयोजनम् ।
4. 12.4उपास्तिं कर्म वा ब्रूयाद्विमुखाय यथोचितम् ।
5. 12.5बोधयामास मैत्रेयीं याज्ञवल्क्यो निजप्रियाम् ।
6. 12.6पतिर्जाया पुत्रवित्ते पशुब्राह्मणबाहुजाः ।
7. 12.7पत्याविच्छा यदा पत्न्यास्तदा प्रीतिं करोति सा ।
8. 12.8न पत्युरर्थे सा प्रीतिः स्वार्थ एव करोति ताम् ।
9. 12.9श्मश्रुकण्टकवेधेन बालो रुदति तत्पिता ।
10. 12.10निरिच्छमपि रत्नादि वित्तं यत्नेन पालयन् ।
11. 12.11अनिच्छति बलीवर्दे विवाहयिषते बलात् ।
12. 12.12ब्राह्मण्यं मेऽस्ति पूज्योऽहमिति तुष्यति पूजया ।
13. 12.13क्षत्रियोऽहं तेन राज्यं करोमीत्यत्र राजता ।
14. 12.14स्वर्गलोकब्रह्मलोकौ स्तां ममेत्यभिवाञ्छनम् ।
15. 12.15ईशविष्ण्वादयो देवाः पूज्यन्ते पापनष्टये ।
16. 12.16ऋगादयो ह्यधीयन्ते दुर्ब्राह्मण्यानवाप्तये ।
17. 12.17भूम्यादिपञ्चभूतानि स्थानतृट्पाकशोषणैः ।
18. 12.18स्वामिभृत्यादिकं सर्वं स्वोपकाराया वाञ्छति ।
19. 12.19सर्वव्यवहृतिष्वेवमनुसन्धातुमीदृशम् ।
20. 12.20अथ केयं भवेत्प्रीतिः श्रूयते या निजात्मनि ।
21. 12.21तर्ह्यस्तु सात्विकी वृत्तिः सुखमात्रानुवर्तिनी ।
22. 12.22सुखसाधनतोपाधेरन्नपानादयः प्रियाः ।
23. 12.23सुखे वैषयिके प्रीतिमात्रमात्मा त्वतिप्रियः ।
24. 12.24एकं त्यक्त्वान्यदादत्ते सुखं वैषयिकं सदा ।
25. 12.25हानादानविहीनोऽस्मिन्नुपेक्षा चेत्तृणादिवत् ।
26. 12.26रोगक्रोधाभिभूतानां मुमूर्षा वीक्ष्यते क्वचित् ।
27. 12.27आत्मार्थत्वेन सर्वस्य प्रीतेश्चात्मा ह्यतिप्रियः ।
28. 12.28मा न भूवमहं किन्तु भूयासं सर्वदेत्यसौ ।
29. 12.29इत्यादिभिस्त्रिभिः प्रीतौ सिद्धायामेवमात्मनि ।
30. 12.30एतद्विवक्षया पुत्रे मुख्यात्मत्वं श्रुतीरितम् ।
31. 12.31सोऽस्यायमात्मा पुण्येभ्यः कर्मेभ्यः प्रतिधीयते ।
32. 12.32सत्यप्यात्मनि लोकोऽस्ति नापुत्रस्यात एव हि ।
33. 12.33मनुष्यलोको जय्यः स्यात्पुत्रेणैवेतरेण नो ।
34. 12.34इत्यादिश्रुतयः प्राहुः पुत्रभार्यादिशेषताम् ।
35. 12.35स्वस्मिन्मृतेऽपि पुत्रादिर्जीवेद्वित्तादिना यथा ।
36. 12.36बाधमेतावता नात्मा शेषो भवति कस्य चित् ।
37. 12.37देवदत्तस्तु सिंहोऽयमित्यैक्यं गौणमेतयोः ।
38. 12.38भेदोऽस्ति पञ्चकोषेषु साक्षिणो न तु भात्यसौ ।
39. 12.39न भाति भेदो नाप्यस्ति साक्षिणोऽप्रतियोगिनः ।
40. 12.40सत्येवं व्यवहारेषु येषु यस्यात्मतोचिता ।
41. 12.41मुमूर्षोर्गृहरक्षादौ गौणात्मैवोपयुज्यते ।
42. 12.42अध्येता वह्निरित्यत्र सन्नप्यग्निर्न गृह्यते ।
43. 12.43कृशोऽहं पुष्टिमाप्स्यामीत्यादौ देहात्मतोचिता ।
44. 12.44तपसा स्वर्गमेष्यामीत्यादौ कर्त्रात्मतोचिता ।
45. 12.45मोक्ष्येऽहमित्यत्र युक्तं चिदात्मत्वं तदा पुमान् ।
46. 12.46विप्रक्षत्रादयो यद्वद्बृहस्पतिसवादिषु ।
47. 12.47तत्र तत्रोचिते प्रीतिरात्मन्येवातिशायिनी ।
48. 12.48उपेक्ष्यं द्वेष्यमित्यन्यत् द्वेधा मार्गतृणादिकम् ।
49. 12.49आत्मा शेष उपेक्ष्यं च द्वेष्यं चेति चतुर्ष्वपि ।
50. 12.50स्याद्व्याघ्रः संमुखो द्वेष्यो ह्युपेक्ष्यस्तु पराङ्मुखः ।
51. 12.51व्यक्तीनां नियमो मा भूल्लक्षणात्तुव्यवस्थितिः ।
52. 12.52आत्मा प्रेयान्प्रियः शेषो द्वेष्योपेक्ष्ये तदन्ययोः ।
53. 12.53अन्यत्रापि श्रुतिः प्राह पुत्राद्वित्तात्तथान्यतः ।
54. 12.54श्रौत्या विचारदृष्ट्यायं साक्ष्येवात्मा न चेतरः ।
55. 12.55जागरस्वप्नसुप्तीनामागमापायभासनम् ।
56. 12.56शेषाः प्राणादिवित्तान्ता आसन्नास्तारतम्यतः ।
57. 12.57वित्तात्पुत्रः प्रियः पुत्रात्पिण्डः पिण्डात्तथेन्द्रियम् ।
58. 12.58एवं स्थिते विवादोऽत्र प्रतिबुद्धविमूढयोः ।
59. 12.59साक्ष्येव दृश्यादन्यस्मात्प्रेयानित्याह तत्त्ववित् ।
60. 12.60आत्मनोऽन्यं प्रियं ब्रूते शिष्यश्च प्रतिवाद्यपि ।
61. 12.61प्रियं त्वां रोत्स्यतीत्येवमुत्तरं वक्ति तत्त्ववित् ।
62. 12.62अलभ्यमानस्तनयः पितरौ क्लेशयेच्चिरम् ।
63. 12.63जातस्य ग्रहरोगादि कुमारस्य च मूकता ।
64. 12.64पुनश्च परदारादि दारिद्र्यं च कुटुम्बिनः ।
65. 12.65एवं विविच्य पुत्रादौ प्रीतिं त्यक्त्वा निजात्मनि ।
66. 12.66आग्रहाद्ब्रह्मविद्द्वेषादपि पक्षममुञ्चतः ।
67. 12.67ब्रह्मविद्ब्रह्मरूपत्वादीश्वरस्तेन वर्णितम् ।
68. 12.68यस्तु साक्षिणमात्मानं सेवते प्रियमुत्तमम् ।
69. 12.69परप्रेमास्पदत्वेन परमानन्दरूपता ।
70. 12.70चैतन्यवत्सुखं चास्य स्वभावश्चेच्चिदात्मनः ।
71. 12.71मैवमुष्णप्रकाशात्मा दीपस्तस्य प्रभा गृहे ।
72. 12.72गन्धरूपरसस्पर्शेष्वपि सत्सु यथा पृथक् ।
73. 12.73चिदानन्दौ नैव भिन्नौ गन्धाद्यास्तु विलक्षणाः ।
74. 12.74आद्ये गन्धादयोऽप्येवमभिन्नाः पुष्पवर्तिनः ।
75. 12.75सत्ववृत्तौ चित्सुखैक्यं तद्वृत्तेर्निर्मलत्वतः ।
76. 12.76तिन्तिणीफलमत्यम्लं लवणेन युतं यदा ।
77. 12.77ननु प्रियतमत्वेन परमानन्दतात्मनि ।
78. 12.78यद्योगेन तदेवैति वदामो ज्ञानसिद्धये ।
79. 12.79यत् साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।
80. 12.80असाध्यः कस्यचिद्योगः कस्यचिज्ज्ञाननिश्चयः ।
81. 12.81योगे कोऽतिशयस्तेऽत्र ज्ञानमुक्तं समं द्वयोः ।
82. 12.82न प्रीतिर्विषयेष्वस्ति प्रेयानात्मेति जानतः ।
83. 12.83देहादेः प्रतिकूलेषु द्वेषस्तुल्योद्वयोरपि ।
84. 12.84द्वैतस्य प्रतिभानं तु व्यवहारे द्वयोः समम् ।
85. 12.85विवक्ष्यते तदस्माभिरद्वैतानन्दनामके ।
86. 12.86सदा पश्यन्निजानन्दमपश्यन्नखिलं जगत् ।
87. 12.87ब्रह्मानन्दभिधे ग्रन्थे मन्दानुग्रहसिद्धये ।