Chapter 7

In this sitting

1. 7.1आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पूरुषः ।
2. 7.2अस्याः श्रुतेरभिप्रायः सम्यगत्र विचार्यते ।
3. 7.3मायाभासेन जीवेशौ करोतीति श्रुतत्वतः ।
4. 7.5भ्रमाधिष्ठानभूतात्मा कूटस्थासङ्गचिद्वपुः ।
5. 7.6साधिष्ठानो विमोक्षादौ जीवोऽधिक्रियते न तु ।
6. 7.7अधिष्ठानांशसंयुक्तं भ्रमांशमवलम्बते ।
7. 7.8भ्रमांशस्य तिरस्कारादधिष्ठानप्रधानता ।
8. 7.9नासङ्गेऽहंकृतिर्युक्ता कथमस्मीति चेच्छृणु ।
9. 7.10अन्योन्याध्यासरूपेण कूटस्थाभासयोर्वपुः ।
10. 7.11पृथगाभासकूटस्थावमुख्यौ तत्र तत्त्ववित् ।
11. 7.12लौकिकव्यवहारेऽहं गच्छामीत्यादिके बुधः ।
12. 7.13असङ्गोऽहं चिदात्माहमिति शास्त्रीयदृष्टितः ।
13. 7.14ज्ञानिताज्ञानिते त्वात्माभासस्यैव न चात्मनः ।
14. 7.15नायं दोषश्चिदाभासः कूटस्थैकस्वभाववान् ।
15. 7.16कूटस्थोऽस्मीति बोधोऽपि मिथ्या चेन्नेति को वदेत् ।
16. 7.17तादृशेनापि बोधेन संसारो विनिवर्तते ।
17. 7.18तस्मादाभासपुरुषः सकूटस्थो विविच्य तम् ।
18. 7.19असंदिग्ध अविपर्यस्त बोधो देह आत्मनीक्ष्यते ।
19. 7.20देहात्मज्ञानवज्ज्ञानं देहात्मज्ञानबाधकम् ।
20. 7.21अयमित्यपरोक्षत्वमुच्यते चेत्तदुच्यताम् ।
21. 7.22परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानमज्ञानमित्यदः ।
22. 7.23नवसंख्याहृतज्ञानो दशमो विभ्रमात्तदा ।
23. 7.24न भाति नास्ति दशम इति स्वं दहमं तदा ।
24. 7.25नद्यां ममार दशम इति शोचन्प्ररोदिति ।
25. 7.26न मृतो दशमोऽस्तीति श्रुत्वाप्तवचनं तदा ।
26. 7.27त्वमेव दशमोऽसीति गणयित्वा प्रदर्शितः ।
27. 7.28अज्ञान अवृतिविक्षेप द्विविधा ज्ञान तृप्तयः ।
28. 7.29संसारासक्तचित्तः संश्चिदाभासः कदाचन ।
29. 7.30न भाति नास्ति कूटस्थ इति वक्ति प्रसङ्गतः ।
30. 7.31अस्ति कूटस्थ इत्यादौ परोक्षं वेत्ति वार्त्तया ।
31. 7.32कर्ता भोक्तेत्येवमादिशोकजातं प्रमुञ्चति ।
32. 7.33अज्ञानमावृतिस्तद्वद्विक्षेपश्च परोक्षधीः ।
33. 7.34सप्तावस्था इमाः सन्ति चिदाभासस्य तास्विमौ ।
34. 7.35न जानामीत्युदासीनव्यवहारस्य कारणम् ।
35. 7.36अमार्गेण विचार्याथ नास्ति नो भाति चेत्यसौ ।
36. 7.37देहद्वयचिदाभासरूपो विक्षेप ईरितः ।
37. 7.38अज्ञानमावृतिश्चैते विक्षेपात्प्राक्प्रसिद्ध्यतः ।
38. 7.39विक्षेपोत्पत्तितः पूर्वमपि विक्षेपसंस्कृतिः ।
39. 7.40ब्रह्मण्यारोपितत्वेन ब्रह्मावस्थे इमे इति ।
40. 7.41संसार्यहं विबुद्धोऽहं निःशोकस्तुष्ट इत्यपि ।
41. 7.42तर्ह्यज्ञोऽहं ब्रह्मसत्त्वभाने मद्दृष्टितो न हि ।
42. 7.43अज्ञानस्याश्रयो ब्रह्मेत्यधिष्ठानतया जगुः ।
43. 7.44ज्ञानद्वयेन नष्टेऽस्मिन्नज्ञाने तत्कृतावृतिः ।
44. 7.45परोक्षज्ञानतो नश्येदसत्त्वावृत्तिहेतुता ।
45. 7.46अभानावरणे नष्टे जीवत्वारोपसंक्षयात् ।
46. 7.47निवृत्ते सर्वसंसारे नित्यमुक्तत्वभासनात् ।
47. 7.48अपरोक्षज्ञानशोकनिवृत्ताख्ये उभे इमे ।
48. 7.49अयमित्यपरोक्षत्वमुक्तं तद्द्विविधं भवेत् ।
49. 7.50परोक्षज्ञानकालेऽपि विषयस्वप्रकाशता ।
50. 7.51अहं ब्रह्मेत्यनुल्लिख्य ब्रह्मास्तीत्येवमुल्लिख्त् ।
51. 7.52ब्रह्म नास्तीति मानं चेत्स्याद्बाध्येत तदा ध्रुवम् ।
52. 7.53व्यक्त्यनुल्लेखमात्रेण भ्रमत्वे स्वर्गधीरपि ।
53. 7.54अपरोक्षत्व योग्यस्य न परोक्षमतिर्भ्रमः ।
54. 7.55अंशागृहीतिर्भ्रान्तिश्चेद् घटज्ञां भ्रमो भवेत् ।
55. 7.56असत्वांशो निवर्तेत परोक्षज्ञानतस्तथा ।
56. 7.57दशमोऽस्तीत्यविभ्रान्तं परोक्षज्ञानमीक्ष्यते ।
57. 7.58आत्मा ब्रह्मेति वाक्यार्थे निःशेषेण विचारिते ।
58. 7.59दशमः क इति प्रश्ने त्वमेवेति निराकृते ।
59. 7.60दशमोऽस्मीति वाक्योत्था न धीरस्य विहन्यते ।
60. 7.61सदेवेत्यादिवाक्येन ब्रह्मसत्त्वं परोक्षतः ।
61. 7.62आदि मध्यावसानेषु स्वस्य ब्रह्मत्वधीरियम् ।
62. 7.63जन्मादिकारणत्वाख्यलक्षणेन भृगुः पुरा ।
63. 7.64यद्यपि त्वमसीत्यत्र वाक्यं नोचे भृगोः पिता ।
64. 7.65अन्नप्राणादि कोषेषु सुविचार्य पुनः पुनः ।
65. 7.66सत्यं ज्ञानमनन्तं चेत्येवं ब्रह्मस्वलक्षणम् ।
66. 7.67पारोक्ष्येण विबुध्येन्द्रो य आत्मेयादिलक्षणात् ।
67. 7.68आत्मा वा इअदमित्यादौ परोक्षं ब्रह्मलक्षितम् ।
68. 7.69अवान्तरेण वाक्येन परोक्षब्रह्मधीर्भवेत् ।
69. 7.70ब्रह्मापारोक्ष्यसिद्ध्यर्थं महावाक्यमितीरितम् ।
70. 7.71आलम्बनतया भाति योऽस्मत्प्रत्ययशब्दयोः ।
71. 7.72मायोपाधिर्जगद्योनिः सर्वज्ञत्वादिलक्षणः ।
72. 7.73प्रत्यक्परोक्षतैकस्य सद्वितीयत्वपूर्णता ।
73. 7.74तत्त्वमस्यादिवाक्येषु लक्षणा भागलक्षणा ।
74. 7.75संसर्गो वा विशिष्टो वा वाक्यार्थो नात्र संमतः ।
75. 7.76प्रत्यग्बोधो य आभाति सोऽद्वयानन्दलक्षणः ।
76. 7.77इत्थमन्योऽन्यतादात्म्यप्रतिपत्तिर्यदा भवेत् ।
77. 7.78एवं सति महावाक्यात्परोक्षज्ञानमीर्यते ।
78. 7.79आस्तां शास्त्रस्य सिद्धान्तो युक्त्या वाक्यात्परोक्षधीः ।
79. 7.80स्वतोऽपरोक्षजीवस्य ब्रह्मत्वमभिवांछतः ।
80. 7.81वृद्धिमिष्टवतो मूलमपि नष्टमितीरितम् ।
81. 7.82अन्तःकरणसंभिन्नबोधो जीवोऽपरोक्षताम् ।
82. 7.83नैवं ब्रह्मत्वबोधस्य सोपाधिविषयत्वतः ।
83. 7.84अन्तःकरणसाहित्यराहित्याभ्यां विशिष्यते ।
84. 7.85यथा विधिरुपाधिः स्यात्प्रतिषेधस्तथा न किम् ।
85. 7.86अतद्व्यावृत्तिरूपेण साक्षाद्विधिमुखेन च ।
86. 7.87अहमर्थपरित्यागादहं ब्रह्मेति धीः कुतः ।
87. 7.88अन्तःकरणसन्त्यागादवशिष्टे चिदात्मनि ।
88. 7.89स्वप्रकाशोऽपि साक्ष्येष धीवृत्त्या व्याप्यतेऽन्यवत् ।
89. 7.90बुद्धितत्स्थचिदाभासौ द्वावपि व्याप्नुतो घटम् ।
90. 7.91ब्रह्मण्यज्ञाननाशाय वृत्तिव्याप्तिरपेक्षिता ।
91. 7.92चक्षुर्दीपावपेक्ष्येते घटादेर्दर्शने तथा ।
92. 7.93स्थितोऽप्यसौ चिदाभासो ब्रह्मण्येकीभवेत्परम् ।
93. 7.94अप्रमेयमनादिं चेत्यत्र श्रुत्येदमीरितम् ।
94. 7.95आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति वाक्यतः ।
95. 7.96अस्तु बोधोऽपरोक्षोऽत्र महावाक्यात् तथाप्यसौ ।
96. 7.97अहं ब्रह्मेति वाक्यार्थबोधो यावद्दृढीभवेत् ।
97. 7.98बाधं सन्ति ह्यदार्ढ्यस्य हेतवः श्रुत्यनेकता ।
98. 7.99शाखाभेदात्कामभेदाच्छ्रुतं कर्माण्यथान्यथा ।
99. 7.100वेदान्तानामशेषाणामादिमध्यावसानतः ।
100. 7.101समन्वयाध्याय एतत्सूक्तं धीस्वास्थ्यकारिभिः ।
101. 7.102बहुजन्मदृढाभ्यासाद्देहादिष्वात्मधीः क्षणात् ।
102. 7.103विपरीता भावनेयमैकाग्र्यात्सा निवर्तते ।
103. 7.104उपास्तयोऽत एवत्र ब्रह्मशास्त्रेऽपि चिन्तिताः ।
104. 7.105तच्चिन्तनं तत्कथनमन्योन्यं तत्प्रबोधनम् ।
105. 7.106तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः ।
106. 7.107अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
107. 7.108इति श्रुतिस्मृती नित्यमात्मन्येकाग्रतां धियः ।
108. 7.109यद् यथा वर्तते तस्य तत्त्वं हित्वान्यथात्वधीः ।
109. 7.110आत्मा देहादिभिन्नोऽयं मिथ्या चेदं जगत् तयोः ।
110. 7.111तत्त्वभावनया नश्येत्सातो देहातिरिक्तताम् ।
111. 7.112किं मन्त्रजपवन्मूर्तिध्यानवच्चात्मभेदधीः ।
112. 7.113अन्यथेति विजानीहि दृष्टार्थत्वेन भुक्तिवत् ।
113. 7.114अश्नाति वा न वाश्नाति भुङ्क्ते वा स्वेच्छयान्यथा ।
114. 7.115नियमेन जपं कुर्यादकृतौ प्रत्यवायतः ।
115. 7.116क्षुधेव दृष्टबाधाकृद्विपरीता च भावना ।
116. 7.117उपायः पूर्वमेवोक्तस्तच्चिन्ताकथनादिकः ।
117. 7.118मूर्तिप्रत्ययसान्तत्यमन्यानन्तरितं धियः ।
118. 7.119चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
119. 7.120अप्यब्धिपानान्महतः सुमेरून्मूलनादपि ।
120. 7.121कथनादौ न निर्बन्धः शृङ्खलाबद्धदेहवत् ।
121. 7.122चिदेवात्मा जगन्मिथ्येत्यत्र पर्यवसानतः ।
122. 7.123कृषिवाणिज्यसेवादौ काव्यतर्कादिकेषु च ।
123. 7.124अनुसन्दधतैवात्र भोजनादौ प्रवर्तितुम् ।
124. 7.125तत्त्वविस्मृतिमात्रान्नानर्थः किन्तु विपर्ययात् ।
125. 7.126तत्त्व स्मृतेरवसरो नास्त्यन्याभ्यासशालिनः ।
126. 7.127तमेवैकं विजानीत ह्यन्या वाचो विमुञ्चथ ।
127. 7.128आहारादि त्यजन्नैव जीवेच्छास्त्रान्तरं त्यजन् ।
128. 7.129जनकादेः कथं राज्यमिति चेद्दृढबोधतः ।
129. 7.130मिथ्यात्ववासनादार्ढ्ये प्रारब्धक्षयकाङ्क्षया ।
130. 7.131अतिप्रसङ्गो मा शक्यः स्वकर्मवशवर्तिनाम् ।
131. 7.132ज्ञानिनोऽज्ञानिन्श्चात्र समेऽप्यारब्धकर्मणि ।
132. 7.133मार्गे गन्त्रोर्द्वयोः श्रान्तौ समायामप्यदूरताम् ।
133. 7.134साक्षात्कृतात्मधीः सम्यगविपर्ययबाधितः ।
134. 7.135जगन्मिथ्यात्वधीभावादाक्षिप्तौ काम्यकामुकौ ।
135. 7.136गन्धर्वपत्तने किंचिन्नेन्द्रजालिकनिर्मितम् ।
136. 7.137आपातरमणीयेषु भोगेष्वेवं विचारवान् ।
137. 7.138अर्थानामर्जने क्लेशस्तथैव परिरक्षणे ।
138. 7.139मांसपाञ्चातिकायास्तु यन्त्रलोलेऽङ्गपञ्जरे ।
139. 7.140एवमादिषु शास्त्रेषु दोषाः सम्यक्प्रपञ्चिताः ।
140. 7.141क्षुधया पीड्यमानोऽपि न विषं ह्यत्तुमिच्छति ।
141. 7.142प्रारब्धकर्मप्राबल्याद्भोगेष्विच्छा भवेद्यदि ।
142. 7.143भुञ्जानास्तानपि बुधाः श्रद्धावन्तः कुटुम्बिनः ।
143. 7.144नायं क्लेशोऽत्र संसारतापः किन्तु विरक्तता ।
144. 7.145विवेकेन परिक्लिश्यन्नल्पभोगेन तृप्यति ।
145. 7.146न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
146. 7.147परिज्ञायोपभुक्तो हि भोगो भवति तुष्टये ।
147. 7.148मनसो निगृहीतस्य लीलाभोगोऽल्पकोऽपि यः ।
148. 7.149बद्धमुक्तो महीपालो ग्राममात्रेण तुष्यति ।
149. 7.150विवेके जाग्रति सति दोषदर्शनलक्षणे ।
150. 7.151नैष दोषो यतोऽनेकविधं प्रारब्धमीक्ष्यते ।
151. 7.152अपथ्यसेविन्श्चौरा राजदाररता अपि ।
152. 7.153न चात्रैतद्वारयितुमीश्वरेणापि शक्यते ।
153. 7.154सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
154. 7.155अवश्यं भाविभावानां प्रतीकारो भवेद्यदि ।
155. 7.156न चेश्वरत्वमीशस्य हीयते तावता यतः ।
156. 7.157प्रश्नोत्तराभ्यामेवैतद्गम्यतेऽर्जुनकृष्णयोः ।
157. 7.158अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
158. 7.159काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
159. 7.160स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
160. 7.161नानिच्छन्तो न चेच्छन्तः परदाक्षिण्यसंयुताः ।
161. 7.162कथं तर्हि किमिच्छन्नित्येवमिच्छा निषिध्यते ।
162. 7.163भर्जितानि तु बीजानि सन्त्यकार्यकराणि च ।
163. 7.164दग्धबीजमरोहेऽपि भक्षणायोपयुज्यते ।
164. 7.165भोगेन चरितार्थत्वात्प्रारब्धं कर्म हीयते ।
165. 7.166मा विनश्यत्वयं भोगो वर्धतामुत्तरोत्तरम् ।
166. 7.167यदभावि न तद्भावि भावि चेन्न तदन्यथा ।
167. 7.168समेऽपि भोगे व्यसनं भ्रान्तो गच्छेन्न बुद्धिमान् ।
168. 7.169मायामयत्वं भोग्यस्य बुद्ध्वास्थामुपसंहरन् ।
169. 7.170स्वप्नेन्द्रजालसदृशमचिन्त्यरचनात्मकम् ।
170. 7.171स्वस्वप्नमापरोक्षेण दृष्ट्वा पश्यन्स्वजागरम् ।
171. 7.172चिरं तयोः सर्वसाम्यमनुसन्धाय जागरे ।
172. 7.173इन्द्रजालमिदं द्वैतमचिन्त्यरचनात्वतः ।
173. 7.174निर्बन्धस्तत्त्वविद्याया इन्द्रजालत्वसंस्मृतौ ।
174. 7.175विद्यारब्धे विरुद्ध्येते न भिन्नविषयत्वतः ।
175. 7.176जगत्सत्यत्वमापाद्य प्रारब्धं भोजयेद्यदि ।
176. 7.177अन्न्यूनो जायते भोगः कल्पितैः स्वप्नवस्तुभिः ।
177. 7.178यदि विद्यापह्नुवित जगत्प्रारब्ध घातिनी ।
178. 7.179अनपह्नुत्य लोकास्तदिन्द्रजालमिदं त्विति ।
179. 7.180यत्र त्वस्य जगत् स्वात्मा पश्येत्कस्तत्र केन किम् ।
180. 7.181तेन द्वैतमपह्नुत्य विद्योदेति न चान्यथा ।
181. 7.182सुषुप्तिविषया मुक्तिविषया वा श्रुतिस्त्विति ।
182. 7.183अन्यया याज्ञवल्क्यादेराचार्यत्वं न सम्भवेत् ।
183. 7.184निर्विकल्पसमाधौ तु द्वैतादर्शनहेतुतः ।
184. 7.185आत्मतत्त्वं न जानाति सुप्तौ यदि तदा त्वया ।
185. 7.186उभयं मिलितं विद्या यदि तर्हि घटादयः ।
186. 7.187मशकध्वनिमुख्यानां विक्षेपाणां बहुत्वतः ।
187. 7.188आत्मधीरेव विद्येति यदि तर्हि सुखी भव ।
188. 7.189तदिष्टमेष्टव्यमायामयत्वस्य समीक्षणात् ।
189. 7.190रागो लिङ्गमबोधस्य सन्तु रागादयो बुधे ।
190. 7.191जगन्मिथ्यात्ववत् स्वात्मासङ्गत्वस्य समीक्षणात् ।
191. 7.192पतिजायादिकं सर्वं तत्तद्भोगाय नेच्छति ।
192. 7.193किं कूटस्थश्चिदाभासोऽथ वा किमुभयात्मकः ।
193. 7.194सुखदुःखाभिमानाख्यो विकारो भोग उच्यते ।
194. 7.195विकारिबुद्ध्यधीनत्वादाभासे विकृतावपि ।
195. 7.196उभयात्मक एवातो लोके भोक्ता निगद्यते ।
196. 7.197आत्मा कतम इत्युक्ते याज्ञवल्क्यो विबोधयन् ।
197. 7.198कोऽयमात्मेत्येवमादौ सर्वत्रात्मविचारतः ।
198. 7.199कूटस्थसत्यतां स्वस्मिन्नध्यस्यात्मा विवेकतः ।
199. 7.200भोक्ता स्वस्यैव भोगाय पतिजायादिमिच्छति ।
200. 7.201भोग्यानां भोक्तृशेषत्वान्मा भोग्येष्वनुरज्यताम् ।
201. 7.202या प्रीतिरविवेकानां विषयेष्वनपायिनी ।
202. 7.203इति न्यायेन सर्वस्माद्भोग्यजाताद्विरक्तधीः ।
203. 7.204स्रक्चन्दनवधूवस्त्रसुवर्णादिषु पामरः ।
204. 7.205काव्यनाटकतर्कादिमभ्यस्यति निरन्तरम् ।
205. 7.206जपयागोपासनादि कुरुते श्रद्धया यथा ।
206. 7.207चित्तैकाग्र्यं यथा योगी महायासेन साधयेत् ।
207. 7.208कौशलानि विवर्धन्ते तेषामभ्यासपाटवात् ।
208. 7.210यत्र यद्दृश्यते द्रष्टा जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ।
209. 7.211स यत्तत्रेक्षते किंचित्तेनानन्वागतो भवेत् ।
210. 7.212जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादि प्रपञ्चं यत्प्रकाशते ।
211. 7.213एक एव आत्मा मन्तव्यो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ।
212. 7.214त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् ।
213. 7.215एवं विवेचिते तत्त्वे विज्ञामयशब्दितः ।
214. 7.216मायिकोऽयं चिदाभासः श्रुतेरनुभवादपि ।
215. 7.217विलोपोऽस्य सुषुप्त्यादौ साक्षिणा ह्यनुभूयते ।
216. 7.218विविच्य नाशं निश्चित्य पुनर्भोगं न वाञ्छति ।
217. 7.219जिह्रेति व्यवहर्तुं च भोक्ताहमिति पूर्ववत् ।
218. 7.220यदा स्वस्यापि भोक्तृत्वं मन्तुं जिह्रेत्ययं तदा ।
219. 7.221इत्यभिप्रेत्य भोक्तारमाक्षिपत्यविशङ्कया ।
220. 7.222स्थूलं सूक्ष्मं कारणं च शरीरं त्रिविधं स्मृतम् ।
221. 7.223वातपित्तश्लेष्मजन्या व्याधयः कोटिशस्तनौ ।
222. 7.224कामक्रोधादयः शान्तिदान्त्याद्या लिङ्गदेहगाः ।
223. 7.225स्वं परं च न वेत्त्यात्मा विनष्ट इव कारणे ।
224. 7.226एते ज्वराः शरीरेषु त्रिषु स्वाभाविका मताः ।
225. 7.227तन्तोर्वियुज्येन्न पटो वालेभ्यः कम्बलो यथा ।
226. 7.228चिदाभासे स्वतः कोऽपि ज्वरो नास्ति यतश्चितः ।
227. 7.229चिदाभासेऽप्यसम्भाव्या ज्वराः साक्षिणि का कथा ।
228. 7.230साक्षिसत्यत्वमध्यस्य स्वेनोपेते वपुस्त्रये ।
229. 7.231एतस्मिन्भ्रान्तिकालेऽयं शरीरेषु ज्वरत्स्वथ ।
230. 7.232पुत्रदारेषु तृप्यत्सु तृप्यामीति यथा वृथा ।
231. 7.233विविच्य भ्रान्तिमुज्झित्वा स्वमप्यगणयन् सदा ।
232. 7.234अयथावस्तुसर्पादिज्ञानं हेतुः पलायने ।
233. 7.235मिथ्याभियोगदोषस्य प्रायश्चित्तत्वसिद्धये ।
234. 7.236आवृत्तपापनूत्यर्थं स्नानाद्यावर्तते यथा ।
235. 7.237उपस्थकुष्ठिनी वेश्या विलासेषु विलज्जते ।
236. 7.238गृहीतो ब्राह्मणो म्लेच्छैः प्रायश्चित्तं चरन्पुनः ।
237. 7.239यौवराज्ये स्थितो राजपुत्रः साम्राज्यवाञ्छया ।
238. 7.240यो ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवत्येवेति श्रुतिम् ।
239. 7.241देवत्वकामा ह्यग्न्यादौ प्रविशन्ति यथा तथा ।
240. 7.242यावत्स्वदेहदाहं स नरत्वं नैव मुञ्चति ।
241. 7.243रज्जुज्ञानेऽपि कम्पादिः शनैरेवोपशाम्यति ।
242. 7.244एवमारब्धभोगोऽपि शनैः शाम्यति नो हठात् ।
243. 7.245नैतावतापराधेन तत्त्वज्ञानं विनश्यति ।
244. 7.246दशमोऽपि शिरस्ताडं रुदन्बुद्ध्वा न रोदिति ।
245. 7.247दशमामृतिलाभेन जातो हर्षो व्रणव्यथाम् ।
246. 7.248व्रताभावाद्यदाध्यासस्तदा भूयो विविच्यताम् ।
247. 7.249शमयत्यौषधेनायं दशमः स्वव्रणं यथा ।
248. 7.250किमिच्छन्निति वाक्योक्तः शोकमोक्ष उदीरितः ।
249. 7.251साङ्कुशा विषयैस्तृप्तिरियं तृप्तिर्निरङ्कुशा ।
250. 7.252ऐहिकामुष्मिकव्रातसिद्ध्यै मुक्तेश्च सिद्धये ।
251. 7.253तदेतत्कृतकृत्यत्वं प्रतियोगिपुरःसरम् ।
252. 7.254दुःखिनोऽज्ञाः संसरन्तु कामं पुत्राद्यपेक्षया ।
253. 7.255अनुतिष्ठन्तु कर्माणि परलोकायियासवः ।
254. 7.256व्याचक्षतान्ते शास्त्राणि वेदानध्यापयन्तु वा ।
255. 7.257निद्राभिक्षे स्नानशौचे नेच्छामि न करोमि च ।
256. 7.258गुञ्जापुञ्जादि दह्येत नान्यारोपितवह्निना ।
257. 7.259शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते जानं कस्माच्छृणोम्यहम् ।
258. 7.260विपर्यस्तो निदिध्यासेत्किं ध्यानमविपर्यये ।
259. 7.261अहं मनुष्य इत्यादिव्यवहारो विनाप्यमुम् ।
260. 7.262प्रारब्धकर्मणि क्षीणे व्यवहारो निवर्तते ।
261. 7.263विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टं चेद्ध्यानमस्तु ते ।
262. 7.264विक्षेपो नास्ति यस्मान्मे न समाधिस्ततो मम ।
263. 7.265नित्यानुभवरूपस्य को मेऽत्रानुभवः पृथक् ।
264. 7.266व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयोऽप्यन्यथापि वा ।
265. 7.267अथवा कृतकृत्योऽपि लोकानुग्रहकाम्यया ।
266. 7.268देवार्चनस्नानशौचभिक्षादौ वर्ततां वपुः ।
267. 7.269विष्णुं ध्यायतु धीर्यद्वा ब्रह्मानन्दे विलीयताम् ।
268. 7.270एवं च कलहः कुत्र सम्भवेत्कर्मिण मम ।
269. 7.271वपुर्वाग्धीषु निर्बन्धः कर्मिणो न तु साक्षिणि ।
270. 7.272एवं चान्योन्यवृत्तान्तानभिज्ञौ बधिराविव ।
271. 7.273यं कर्मी न विजानाति साक्षिणं तस्य तत्त्ववित् ।
272. 7.274देहवाग्बुद्धयस्त्यक्ता ज्ञानिनानृतबुद्धितः ।
273. 7.275प्रवृत्तिर्नोपयुक्ता चेन्निवृत्तिः क्वोपयुज्यते ।
274. 7.276बुद्धश्चेन्न बुभुत्सेत नाप्यसौ बुध्यते पुनः ।
275. 7.277नाविद्या नापि तत्कार्यं बोधं बाधितुमर्हति ।
276. 7.278बाधितं दृश्यतामक्षैस्तेन बाधो न शङ्क्यते ।
277. 7.279अपि पाशुपतास्त्रेण विद्वश्चेन्न ममार यः ।
278. 7.280आदावविद्यया चित्रैः स्वकार्यैर्जृम्भमाणया ।
279. 7.281तिष्ठन्तुवज्ञानतत्कार्यशवाबोधेन मारिताः ।
280. 7.282य एवमतिशूरेण बोधेन न वियुज्यते ।
281. 7.283प्रवृत्तावाग्रहो न्याय्यो बोधहीनस्य सर्वथा ।
282. 7.284विद्वांश्चेत्तादृशां मध्ये तिष्ठेत्तदनुरोधतः ।
283. 7.285एष मध्ये बुभुत्सानां यदा तिष्ठेत्तदा पुनः ।
284. 7.286अविद्वदनुसारेण वृत्तिर्बुद्धस्य युज्यते ।
285. 7.287अधिक्षिप्तस्ताडितो वा बालेन स्वपिता तदा ।
286. 7.288निन्दितः स्तूयमानो वा विद्वानज्ञैर्न निन्दति ।
287. 7.289येनायं नटनेनात्र बुध्यते कार्यमेव तत् ।
288. 7.290कृतकृत्यतया तृप्तः प्राप्तप्राप्यतया पुनः ।
289. 7.291धन्योऽहं धन्योऽहं नित्यं स्वात्मानमञ्जसा वेद्मि ।
290. 7.292धन्योऽहं धन्योऽहं दुःखं सांसारिकं न वीक्षेऽद्य ।
291. 7.293धन्योऽहं धन्योऽहं कर्तव्यं मे न विद्यते किञ्चित् ।
292. 7.294धन्योऽहं धन्योऽहं तृप्तिर्मे कोपमा भवेल्लोके ।
293. 7.295अहो पुण्यमहो पुण्यं फलितं फलितं दृढम् ।
294. 7.296अहो शास्त्रमहो शास्त्रमहो गुरुरहो गुरुः ।
295. 7.297तृप्तिदीपमिमं नित्यं येऽनुसन्दधते बुधाः ।