Puruṣa-sūkta

In this sitting

1. 10.90.1सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्य् अतिष्ठद् दशाङ्गुलम् ॥
2. 10.90.2पुरुष एवेदं सर्वं यद् भूतं यच् च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यद् अन्नेनातिरोहति ॥
3. 10.90.3एतावान् अस्य महिमातो ज्यायांश् च पूरुषः । पादो ऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपाद् अस्यामृतं दिवि ॥
4. 10.90.4त्रिपाद् ऊर्ध्व उद् ऐत् पुरुषः पादो ऽस्येहाभवत् पुनः । ततो विष्वङ् व्य् अक्रामत् साशनानशने अभि ॥
5. 10.90.5तस्माद् विराळ् अजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्य् अरिच्यत पश्चाद् भूमिम् अथो पुरः ॥
6. 10.90.6यत् पुरुषेण हविषा देवा यज्ञम् अतन्वत । वसन्तो अस्यासीद् आज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद् धविः ॥
7. 10.90.7तं यज्ञम् बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातम् अग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश् च ये ॥
8. 10.90.8तस्माद् यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतम् पृषदाज्यम् । पशून् तांश् चक्रे वायव्यान् आरण्यान् ग्राम्याश् च ये ॥
9. 10.90.9तस्माद् यज्ञात् सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद् यजुस् तस्माद् अजायत ॥
10. 10.90.10तस्माद् अश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज् जाता अजावयः ॥
11. 10.90.11यत् पुरुषं व्य् अदधुः कतिधा व्य् अकल्पयन् । मुखं किम् अस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ॥
12. 10.90.12ब्राह्मणो ऽस्य मुखम् आसीद् बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तद् अस्य यद् वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥
13. 10.90.13चन्द्रमा मनसो जातश् चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखाद् इन्द्रश् चाग्निश् च प्राणाद् वायुर् अजायत ॥
14. 10.90.14नाभ्या आसीद् अन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः सम् अवर्तत । पद्भ्याम् भूमिर् दिशः श्रोत्रात् तथा लोकां अकल्पयन् ॥
15. 10.90.15सप्तास्यासन् परिधयस् त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद् यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषम् पशुम् ॥
16. 10.90.16यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् । ते ह नाकम् महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥