Apastamba-Grhyasutra, with 2 commentaries 3

मधाभिर्गावो गृह्यन्ते

madhābhirgāvo gṛhyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फल्गुनीभ्यां व्यूह्यते

phalgunībhyāṃ vyūhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां कामयेत दुहितरं प्रिया स्यादिति तां निष्ट्यायां दद्यात् प्रियैव भवति नेव तु पुनरागच्छती ति ब्राह्मणावेक्षो विधिः

yāṃ kāmayeta duhitaraṃ priyā syāditi tāṃ niṣṭyāyāṃ dadyāt priyaiva bhavati neva tu punarāgacchatī ti brāhmaṇāvekṣo vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं भर्तुःप्रिय स्यादिति यां दुहितरं पिता कामयेत तांनिष्ट्यायां स्वातौ वराय दद्यात् । सा तस्यप्रियैव भवति । नेव तु नैव च रोगदारिद्यादिना पीड्यमाना अर्थिनी पुनः पितृगृहमागच्छति;स्वगृह एव तस्यास्सर्वे अर्थोस्सम्पद्यन्त इति ब्राह्मणावेक्षो विधिः । अत्रापि पूर्ववत् स्मार्तपुण्योक्तनक्षत्रैर्विकल्पः ॥३॥ इन्वकाशब्दो मृगशिरसि

iyaṃ bhartuḥpriya syāditi yāṃ duhitaraṃ pitā kāmayeta tāṃniṣṭyāyāṃ svātau varāya dadyāt / sā tasyapriyaiva bhavati / neva tu naiva ca rogadāridyādinā pīḍyamānā arthinī punaḥ pitṛgṛhamāgacchati;svagṛha eva tasyāssarve arthossampadyanta iti brāhmaṇāvekṣo vidhiḥ / atrāpi pūrvavat smārtapuṇyoktanakṣatrairvikalpaḥ //3// invakāśabdo mṛgaśirasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते सूत्रे व्यक्तार्ते ॥४॥ -५) निष्ठ्याशब्दस्स्वातौ

ete sūtre vyaktārte //4// -5) niṣṭhyāśabdassvātau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहे गौः

vivāhe gauḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहस्थाने गौस्सन्निधाप्या ॥६॥ गृहेषु गौः

vivāhasthāne gaussannidhāpyā //6// gṛheṣu gauḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया वरमतिथिवदर्हयेत्

tayā varamatithivadarhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया विवाहस्थाने सन्निधापितया गवा, न त्वनन्तरोक्तया,वरमतिथिवत् अतिथिं यथा तथाअर्हयेत् पूजयेत् । तया हविरुत्पत्तिद्वारेणोत्सर्गद्वारेण वा ङ्गभूतया युक्तेन मधुपर्केण वरमवोदाध्यायिनमपि पूजयेदित्यर्थः ॥८॥ यो ऽस्यापचितस्तमितरया

tayā vivāhasthāne sannidhāpitayā gavā, na tvanantaroktayā,varamatithivat atithiṃ yathā tathāarhayet pūjayet / tayā havirutpattidvāreṇotsargadvāreṇa vā ṅgabhūtayā yuktena madhuparkeṇa varamavodādhyāyinamapi pūjayedityarthaḥ //8// yo 'syāpacitastamitarayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद्गोरालम्भस्थानमतिथिः पितरो विवाहश्च

etāvadgorālambhasthānamatithiḥ pitaro vivāhaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तां रुदन्तीं (तीं) निष्क्रान्तां वरणे परिवर्जयेत्

suptāṃ rudantīṃ (tīṃ) niṣkrāntāṃ varaṇe parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या वरेषु वरणार्थ प्राप्तेषु स्वपिति, या रोदिति, या वा गृहान्निष्क्तामति, ता एतावरणे परिवर्जयेतत्यन्तं वर्जयेत्, ऋद्धौ ज्योतिषादिभिर्ज्ञातायामपि;यतस्स्वापादीनामत्रानृद्धिलिङ्गत्वं प्रबलत्वं च विवक्षितम् ॥११॥ दत्तां गुप्तां द्योतामृषभां शरभां विनतां विकटां मुण्डां मण्डूषिकां साङ्कारिकां रातां पालीं मित्रां स्वनुजां वर्षकारीं च वर्जयेत्

yā vareṣu varaṇārtha prāpteṣu svapiti, yā roditi, yā vā gṛhānniṣktāmati, tā etāvaraṇe parivarjayetatyantaṃ varjayet, ṛddhau jyotiṣādibhirjñātāyāmapi;yatassvāpādīnāmatrānṛddhiliṅgatvaṃ prabalatvaṃ ca vivakṣitam //11// dattāṃ guptāṃ dyotāmṛṣabhāṃ śarabhāṃ vinatāṃ vikaṭāṃ muṇḍāṃ maṇḍūṣikāṃ sāṅkārikāṃ rātāṃ pālīṃ mitrāṃ svanujāṃ varṣakārīṃ ca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्ताद्याःपञ्चदश कन्या वर्जयेत् । दत्ताअनेयस्मै वाचा प्रतिश्रुता, उदकपूर्व वा प्रतिपादिता । गुप्ताअदर्शनार्थ कञ्चुकादिभिरावृता, प्रयत्नसंरक्ष्यमाणा वा दौश्शील्यादिशङ्कया । द्योतापिङ्गाक्षी, बभ्रुकेशी वा, विषमदृष्टिर्वा । ऋषभा प्रधाना, ऋषभस्येव शरीरं गतिः शीलं वा यस्यास्सा, ककुद्वास्ति यस्यास्सा । शरभा शीर्णदीप्तिः, सर्वनीललोम्नी वा, अरूपा वा, निष्प्रभा वा । केचित्-दर्शनीया, यतस्सा जारकाम्या । विनताकुब्जा । विकटाविकटजङ्घा, विस्तीर्णजङ्घा वा । मुण्डा अपनीतकेशा, अजातकेशा वा । मण्डूषिका अल्पकाया, अरुणदती वा मण्डूकत्वग्वा । अपरे-वामनाङ्गा, दग्धाङ्गा वा । साङ्कारिकागर्भस्थायां यस्यां सत्यां माता भर्तुरस्थिसञ्चयनकारिका, कुलान्तरस्य दुहितृत्वं गता वा । रातारमणाशीला कन्दुकादिक्रीडाप्रियेत्यर्थः, ऋतुस्नाता वा । केचित्-रतिशीला विषयोपभोगशीलेत्यर्थः । पालीवत्सक्षेत्रादिपालिका । मित्राबहुमित्रा, सखी वा । स्वनुजाशोभनानुजा यस्यास्सा, न तु शोभनो ऽनुजो यस्याः शोभनायामनुजायां कदाचित् प्रमादस्स्यादिति । केचित्-वरजन्मसंवत्सर एव पश्चाज्जातेति । वर्षकारीवराद्वर्षेणाधिका । यात्यन्तं स्रवति सा वा । परिवर्जयेदित्यनुशङ्गे सत्यपि वर्जयेदिति पुनर्वचनं ब्राह्मादिषु सर्वेषु विवाहेष्वासां प्रतिषेधार्थम्;असति गत्यन्तरे ऋद्धावपि परीक्षितायां दत्तेततरासामनिषेधार्थ वा ॥१२॥ नक्षत्रनामा नदीनामा वृक्षनामाश्च गर्हिताः

dattādyāḥpañcadaśa kanyā varjayet / dattāaneyasmai vācā pratiśrutā, udakapūrva vā pratipāditā / guptāadarśanārtha kañcukādibhirāvṛtā, prayatnasaṃrakṣyamāṇā vā dauśśīlyādiśaṅkayā / dyotāpiṅgākṣī, babhrukeśī vā, viṣamadṛṣṭirvā / ṛṣabhā pradhānā, ṛṣabhasyeva śarīraṃ gatiḥ śīlaṃ vā yasyāssā, kakudvāsti yasyāssā / śarabhā śīrṇadīptiḥ, sarvanīlalomnī vā, arūpā vā, niṣprabhā vā / kecit-darśanīyā, yatassā jārakāmyā / vinatākubjā / vikaṭāvikaṭajaṅghā, vistīrṇajaṅghā vā / muṇḍā apanītakeśā, ajātakeśā vā / maṇḍūṣikā alpakāyā, aruṇadatī vā maṇḍūkatvagvā / apare-vāmanāṅgā, dagdhāṅgā vā / sāṅkārikāgarbhasthāyāṃ yasyāṃ satyāṃ mātā bharturasthisañcayanakārikā, kulāntarasya duhitṛtvaṃ gatā vā / rātāramaṇāśīlā kandukādikrīḍāpriyetyarthaḥ, ṛtusnātā vā / kecit-ratiśīlā viṣayopabhogaśīletyarthaḥ / pālīvatsakṣetrādipālikā / mitrābahumitrā, sakhī vā / svanujāśobhanānujā yasyāssā, na tu śobhano 'nujo yasyāḥ śobhanāyāmanujāyāṃ kadācit pramādassyāditi / kecit-varajanmasaṃvatsara eva paścājjāteti / varṣakārīvarādvarṣeṇādhikā / yātyantaṃ sravati sā vā / parivarjayedityanuśaṅge satyapi varjayediti punarvacanaṃ brāhmādiṣu sarveṣu vivāheṣvāsāṃ pratiṣedhārtham;asati gatyantare ṛddhāvapi parīkṣitāyāṃ dattetatarāsāmaniṣedhārtha vā //12// nakṣatranāmā nadīnāmā vṛkṣanāmāśca garhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाश्च रेफलकारोपान्ता वरणे परिवर्जयेत्

sarvāśca rephalakāropāntā varaṇe parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिविषये द्रव्याणि प्रतिच्छन्नान्युपनिधाय ब्रूयादुपस्पृशेति

śaktiviṣaye dravyāṇi praticchannānyupanidhāya brūyādupaspṛśeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाना बीजानि संसृष्टानि वेद्याः पांसून् क्षेत्राल्लोष्टं शकृच्छ्मशानलोष्टमिति

nānā bījāni saṃsṛṣṭāni vedyāḥ pāṃsūn kṣetrālloṣṭaṃ śakṛcchmaśānaloṣṭamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिस्समर्थ्यम् । विषये ऽवकाशः । अस्यामृद्धिपरीक्षायां वरतत्पक्षिणां सामर्थ्यस्यावकाशे सम्भवति, यदि कन्या च तदीयाश्चेमां परीक्षामभ्युपगच्छेयुरित्यर्थः । यत एवात्र शक्तिविषय इत्याह, अत एवैषा ऋद्धिपरीक्षा ज्योतिषादिभिर्वैकल्पिकी, न तु नित्यवद्विवाहाङ्गम् । द्रव्याणिवक्ष्यमाणानि मृत्पिण्डेषु च प्रतिच्छन्नान्येकस्मिन् भाजने निधाय कन्यां समीपे च कृत्वा, तां ब्रूयादेषां पिण्डानामेकमुपस्पृशेति ॥ १५ ॥ कानि तानीत्यत आह-- नानाबीजानिव्रीहियवादिबीजानि । संसृष्टानिएकस्मिन् पिण्डे क्षिप्तानि । वेद्याः सौमिक्याः आहृतान् पांसून् । क्षेत्रात् सस्यसम्पन्नादाहृतं लोष्टम् । अविशिष्टे प्रसिद्धे ॥१६॥ पूर्वेषामुपस्पर्शने यथालिङ्गमृद्धिः

śaktissamarthyam / viṣaye 'vakāśaḥ / asyāmṛddhiparīkṣāyāṃ varatatpakṣiṇāṃ sāmarthyasyāvakāśe sambhavati, yadi kanyā ca tadīyāścemāṃ parīkṣāmabhyupagaccheyurityarthaḥ / yata evātra śaktiviṣaya ityāha, ata evaiṣā ṛddhiparīkṣā jyotiṣādibhirvaikalpikī, na tu nityavadvivāhāṅgam / dravyāṇivakṣyamāṇāni mṛtpiṇḍeṣu ca praticchannānyekasmin bhājane nidhāya kanyāṃ samīpe ca kṛtvā, tāṃ brūyādeṣāṃ piṇḍānāmekamupaspṛśeti // 15 // kāni tānītyata āha-- nānābījānivrīhiyavādibījāni / saṃsṛṣṭāniekasmin piṇḍe kṣiptāni / vedyāḥ saumikyāḥ āhṛtān pāṃsūn / kṣetrāt sasyasampannādāhṛtaṃ loṣṭam / aviśiṣṭe prasiddhe //16// pūrveṣāmupasparśane yathāliṅgamṛddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमं परिचक्षते

uttamaṃ paricakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धुशीललक्षणसम्पन्नामरोगामुपयच्छेत

bandhuśīlalakṣaṇasampannāmarogāmupayaccheta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धुशीललक्षणसम्पन्नश्श्रुतवानरोग इति वरसम्पत्

bandhuśīlalakṣaṇasampannaśśrutavānaroga iti varasampat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्दुशीललक्षणसम्पन्नैति पूर्ववद्व्याख्यानम् । श्रुतवान्श्रुताध्ययनसम्पन्नः;अविदुषश्चोदुतकर्मानधिकारात्, धर्माद्यर्थत्वाच्च विवाहस्य । अरोगैति पूर्ववत् ;तस्याप्यसमर्थत्वेनानदिकारात् । एवंभूता वरसम्पत् । एवङ्गुणाय वराय कन्यादेयेत्यर्थः ॥२०॥ अथर्द्धिनिश्चये एकायं मतमाह-- यस्यां मनश्चक्षुषोर्निबन्धस्तस्यामृद्विर्नेतरदाद्रियेतेत्येके

banduśīlalakṣaṇasampannaiti pūrvavadvyākhyānam / śrutavānśrutādhyayanasampannaḥ;aviduṣaścodutakarmānadhikārāt, dharmādyarthatvācca vivāhasya / arogaiti pūrvavat ;tasyāpyasamarthatvenānadikārāt / evaṃbhūtā varasampat / evaṅguṇāya varāya kanyādeyetyarthaḥ //20// atharddhiniścaye ekāyaṃ matamāha-- yasyāṃ manaścakṣuṣornibandhastasyāmṛdvirnetaradādriyetetyeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.