अथ योगान्तरमाह- प्रमाणमात्रे शुल्बे (प्रमाणमेवाभ्यश्च तां रज्जुं चतुर्धा संभुज्य तृतीयचतुर्थयोर्मध्ये लक्षणं कृत्वा पूर्वापरयोः पाशौ प्रतिमुच्य चतुर्थमायामश्व) विहरणकाले ऽक्ष्णयारज्जुः कार्या । शेषः पादोन आयामस्तिर्यङ्भानीस्थानीयः । एतदुक्तं भवति--आयामं द्विगुणं कृत्वान्यतरस्मिन्नर्घे चतुर्थभागेन लक्षणमिति । यथा गार्हपत्यचितेरायतने चतुररत्नौ चतुररत्निमभ्यश्च त्रिष्वरत्निषु लक्षणमिति कृत्वा विहरेत् । व्याख्यातमिति । पृष्ठ्यान्तयोरन्तावित्यादिना ॥ अत्रेमावभी ष्टाभ्यासया रज्ज्वा विहरणार्थौ श्लोकौ- इष्टायां पृष्ठ्यायामिष्टामागन्तुरज्जुमभ्यस्येत् । अभ्यासार्धसमाना यावन्त्ॐऽशाःसहाधिकायामे ॥ १ ॥ अभ्यासं तावद्धा संभुज्यैकोनिते ऽत्र चिह्नं स्यात् । एक्ॐऽशःसायामः कर्णस्तर्यङ्क्तु शेषःस्यात् ॥ २ ॥ कपर्दिभाष्यम् दीर्घस्याक्ष्णयारज्जुः पार्श्वमानी तिर्यङ्मानी च यत् पृथग्भुते कुरुतस् तद् उभयं करोति दीर्घचतुरश्रस्येत्यर्थः । सममण्डलस्य पार्श्वमान्यादीनाम् अभावाद् विषमचतुरश्राच्चायामाः परिगृह्यन्ते । पार्श्वमानी तिर्यङ्भानी कुरुत इति निर्देशादक्ष्णयारज्जुरित्येकवचननिर्देशाच्च यस्य चतुरश्रस्य पार्श्वमान्येका तिर्यङ्भान्येकैवाक्ष्णयारज्जुःसङ्गृह्यते पार्श्वमान्या कृते चतुरश्रे यावत् क्षेत्रं भवति तिर्यङ्भान्या च, तदुभयमक्ष्णयारज्जुः करोति--पार्श्वमानीक्षेत्रं तिर्यङ्मानीक्षेत्रं च करोतीत्यर्थः । वक्ष्यति च "त्रिकचतुष्कयोःऽ इत्यादिना । त्रिकस्य वर्गो नव (३न्३उ९); चतुष्कस्य वर्गः षोडश (४न्४उ१६) । षोडशसु नवके क्षिप्ते (१६अ९उ२५)पञ्चविंशतिः । पञ्चका वर्गाः पञ्चविंशतिः (५उ५न्५)एवं सवत्र द्रष्टव्यम् । पृथग्ग्रहणं संसर्गो मा भूदित्येवमर्थम् । भूतग्रहणं किमर्थं? पृथक्कुरुत इत्युच्यमाने संसर्गविशेषो ऽपि स्यात् । भूतग्रहणे सत्येतद्दोषो न भवति । ताभिर् ज्ञेयाभिर् उक्तं विहरणम्
atha yogāntaramāha- pramāṇamātre śulbe (pramāṇamevābhyaśca tāṃ rajjuṃ caturdhā saṃbhujya tṛtīyacaturthayormadhye lakṣaṇaṃ kṛtvā pūrvāparayoḥ pāśau pratimucya caturthamāyāmaśva) viharaṇakāle 'kṣṇayārajjuḥ kāryā / śeṣaḥ pādona āyāmastiryaṅbhānīsthānīyaḥ / etaduktaṃ bhavati--āyāmaṃ dviguṇaṃ kṛtvānyatarasminnarghe caturthabhāgena lakṣaṇamiti / yathā gārhapatyaciterāyatane caturaratnau caturaratnimabhyaśca triṣvaratniṣu lakṣaṇamiti kṛtvā viharet / vyākhyātamiti / pṛṣṭhyāntayorantāvityādinā // atremāvabh.ī ṣṭābhyāsayā rajjvā viharaṇārthau ślokau- iṣṭāyāṃ pṛṣṭhyāyāmiṣṭāmāganturajjumabhyasyet / abhyāsārdhasamānā yāvantoṃ'śāḥsahādhikāyāme // 1 // abhyāsaṃ tāvaddhā saṃbhujyaikonite 'tra cihnaṃ syāt / ekoṃ'śaḥsāyāmaḥ karṇastaryaṅktu śeṣaḥsyāt // 2 // kapardibhāṣyam dīrghasyākṣṇayārajjuḥ pārśvamānī tiryaṅmānī ca yat pṛthagbhute kurutas tad ubhayaṃ karoti dīrghacaturaśrasyetyarthaḥ / samamaṇḍalasya pārśvamānyādīnām abhāvād viṣamacaturaśrāccāyāmāḥ parigṛhyante / pārśvamānī tiryaṅbhānī kuruta iti nirdeśādakṣṇayārajjurityekavacananirdeśācca yasya caturaśrasya pārśvamānyekā tiryaṅbhānyekaivākṣṇayārajjuḥsaṅgṛhyate pārśvamānyā kṛte caturaśre yāvat kṣetraṃ bhavati tiryaṅbhānyā ca, tadubhayamakṣṇayārajjuḥ karoti--pārśvamānīkṣetraṃ tiryaṅmānīkṣetraṃ ca karotītyarthaḥ / vakṣyati ca "trikacatuṣkayoḥ' ityādinā / trikasya vargo nava (3n3u9); catuṣkasya vargaḥ ṣoḍaśa (4n4u16) / ṣoḍaśasu navake kṣipte (16a9u25)pañcaviṃśatiḥ / pañcakā vargāḥ pañcaviṃśatiḥ (5u5n5)evaṃ savatra draṣṭavyam / pṛthaggrahaṇaṃ saṃsargo mā bhūdityevamartham / bhūtagrahaṇaṃ kimarthaṃ? pṛthakkuruta ityucyamāne saṃsargaviśeṣo 'pi syāt / bhūtagrahaṇe satyetaddoṣo na bhavati / tābhir jñeyābhir uktaṃ viharaṇam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.