एकविधप्रभृतीनां षड्विधपर्यन्तानां सर्वेषां प्रथमाहारे द्वितीयाहारे च यथा सङ्ख्याः श्रूयन्ते । किमुक्तं भवति? यदि प्रथमाहारःसहस्रसङ्ख्या जानुदघ्नता च । अथ द्वितीय एते युक्ता एव । ते धर्माः सप्तार्धस्वरूपयुक्ता एवेति । तच्च वचनं सप्तार्धप्रकृतित्वज्ञापनार्थम् ॥ करविन्दीया व्याख्या व्यत्या र्षेत् गतं । विकृतिषु पुनर्व्यत्यासे वचनं किमर्थम्? उच्यते - प्रकृतौ चितीनां प्रस्ताराणां च वैषम्यात् किमयं व्यत्यासः प्रस्तारधर्मः चितिधर्म इति कस्यचित्सन्देहःस्यात् । विकृतौ तु द्विप्रस्ताराश्वितय इति प्रस्तारयोर्वैषम्येमायं व्यत्यासः कस्य धर्म इति सन्देहे यावन्तः प्रस्तारास्तावतो व्यत्यस्य चिनुयात् भेदाभावाय । व्यत्यासस्य प्रस्तारधर्मताप्रतिपादनाय पुनर्वचनं व्यत्यासस्य । एकवि माणम् एकविधप्रभृतिषड्विधपर्यन्तानां प्रथमाहारः प्रथमप्रयोगः यो युज्येत भृशं युक्तो भवति । यथाश्रुतिसङ्ख्या श्रुत्युक्तेन प्रकारेण सङ्ख्या सहस्रादिः यथा भृशं युज्यते तथोर्ध्वप्रमाणं जानुदघ्नादि च योयुज्येतेति च सम्बन्धः । एकविधप्रभृतिषड्विधपर्यन्तानां सर्वेषां प्रथमाहारेण द्वितीयाहारेण तृतीयाहारेण "साहस्रं चिन्वीत प्रथमं चिन्वानःऽ इत्याद्याः श्रूयमाणाः साहस्रादिसङ्ख्याजानुदघ्नादिपरिमाणाश्वैतेषु सम्पाद्यतयोपदिश्यन्ते । एतेन एकविधस्य प्रकृतित्वे द्विविधादीनां तत्प्रकृतित्वे च साहस्रादिसङ्ख्याजानुदघ्नादि परिमाणत्वं सिद्धं भवति । एकविधादयो ऽपि नित्या एव अकामसम्बन्धात् । प्रकृतयो विकृतयश् च नित्या उक्ताः । इतानीं काम्याः प्रौगादय उच्यन्ते । काम्या गुणविकाराः गुणशास्त्रत्वात्
ekavidhaprabhṛtīnāṃ ṣaḍvidhaparyantānāṃ sarveṣāṃ prathamāhāre dvitīyāhāre ca yathā saṅkhyāḥ śrūyante / kimuktaṃ bhavati? yadi prathamāhāraḥsahasrasaṅkhyā jānudaghnatā ca / atha dvitīya ete yuktā eva / te dharmāḥ saptārdhasvarūpayuktā eveti / tacca vacanaṃ saptārdhaprakṛtitvajñāpanārtham // karavindīyā vyākhyā vyatyā rṣet gataṃ / vikṛtiṣu punarvyatyāse vacanaṃ kimartham? ucyate - prakṛtau citīnāṃ prastārāṇāṃ ca vaiṣamyāt kimayaṃ vyatyāsaḥ prastāradharmaḥ citidharma iti kasyacitsandehaḥsyāt / vikṛtau tu dviprastārāśvitaya iti prastārayorvaiṣamyemāyaṃ vyatyāsaḥ kasya dharma iti sandehe yāvantaḥ prastārāstāvato vyatyasya cinuyāt bhedābhāvāya / vyatyāsasya prastāradharmatāpratipādanāya punarvacanaṃ vyatyāsasya / ekavi māṇam ekavidhaprabhṛtiṣaḍvidhaparyantānāṃ prathamāhāraḥ prathamaprayogaḥ yo yujyeta bhṛśaṃ yukto bhavati / yathāśrutisaṅkhyā śrutyuktena prakāreṇa saṅkhyā sahasrādiḥ yathā bhṛśaṃ yujyate tathordhvapramāṇaṃ jānudaghnādi ca yoyujyeteti ca sambandhaḥ / ekavidhaprabhṛtiṣaḍvidhaparyantānāṃ sarveṣāṃ prathamāhāreṇa dvitīyāhāreṇa tṛtīyāhāreṇa "sāhasraṃ cinvīta prathamaṃ cinvānaḥ' ityādyāḥ śrūyamāṇāḥ sāhasrādisaṅkhyājānudaghnādiparimāṇāśvaiteṣu sampādyatayopadiśyante / etena ekavidhasya prakṛtitve dvividhādīnāṃ tatprakṛtitve ca sāhasrādisaṅkhyājānudaghnādi parimāṇatvaṃ siddhaṃ bhavati / ekavidhādayo 'pi nityā eva akāmasambandhāt / prakṛtayo vikṛtayaś ca nityā uktāḥ / itānīṃ kāmyāḥ praugādaya ucyante / kāmyā guṇavikārāḥ guṇaśāstratvāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.