ताश्चतुर्बागीया नवम्यश् चेति द्विविधाः । तत्र श्लोकाः - अङ्गुल्यो विंशतिशतं करण्येकविधे भवेत् । द्विविधे सप्ततिशतं ज्ञेयं दशतिलोनितम् ॥ त्रिविधे द्वे शते चाष्टौ चाङ्गुल्यष्,ट्तिलोनिताः । चतुर्विधस्य करणी चत्वलारिंशच्छतद्वयम् ॥ अष्टषष्टिः पञ्चविधे सैकादशतिले शते । षड्विधे त्रिशताच्याज्याःषडङ्गुल्यस्तिलावपि ॥ एकविधस्य तावत् करण्या द्वादशेन दशाङ्गुलेनैकं करणम् । तदर्धेन पञ्चाङ्गुलेन द्वितीयं पादेष्टकारूपम् । तृतीयेन च सैकादशतिलेन त्र्यङ्गुलेन तृतीयम् । सा नवमीत्युच्यते । एवं त्रयोदशेन साष्टतिलेन नवाङ्गुलेनैकम् । तदर्धेन तत्पाद्याः । चतुरङ्गुला सैकविंशतितिला । तृतीयेन च नवमी त्र्यङ्गुला सतिलत्रया । एवं द्विविधादिषु द्रष्टव्यम् । व्यत्यासंअश्चिकीर्षेत् तत्र प्रस्तारयोरनुक्तत्वात् द्वादशीत्रयोदशीनामेव सावयवानां प्रस्तारेषु व्यत्यासः । द्वादशीभिःसावयवभिरेकः प्रस्तारः त्रयोदशीभिरपर इति । संकालितोपधानं तु न भवत्यवचनात् एतदतिदिष्टप्रौगचित्यसम्भवाच्च । तत्र प्रथमे प्रस्तारे अग्निमध्ये नवद्वादशीनां नवम्यश्चतुरश्रीकृताः । ताः परितःषष्टिः पाद्याः । ताः परितो ऽष्टाविंशतिशतं द्वादश्यः । उत्तरांस एकामुद्धृत्य चतस्लः पाद्याः । द्विशतः प्रस्तारः । अपरस्मिन् त्रयोदशभिः प्रच्छादिते नवषष्टिशतमिष्टका भवन्ति । अग्निमध्यस्थमुद्धत्य चतस्रः पाद्याः । प्रतिकोणं चतस्रश्चतस्रः पाद्याः पृष्ठयायां पश्चात्पुरस्ताच्चैकैकामुद्धृत्य नवनव नवम्यः । द्विशतः प्रस्तारः । एकविध र्ध्वप्रमाणं एकविधादीनामपि सहस्रादिसंख्या । ऊर्ध्वप्रमाणं च जानुदघ्नादिसप्तविधादिपद्भवत्येव । क्षेत्रापचये ऽपि संख्योर्ध्वप्रमाणयोर्नापचय इत्यर्थः ॥ कपर्दिभाष्यम् काम्या गुणविकाराः गुणशास्रत्वात् ॥ ।३ ॥ काम्याः प्रौगादयः गुणेन विकृताः - किमुक्तं भवति? गुणसिद्धिर्नाग्नेः । कुतः? गुणशास्रत्वात् । शास्तीति शास्रम् । गुणो ऽत्र शिष्यते नाग्निः । तस्माद्गुणशास्त्रत्वात् गोदोहनादिव, द्गुणफलान्योतानि ॥ प्रौगचितं चिन्वीत भ्रातृव्यवान् इति विज्ञायते
tāścaturbāgīyā navamyaś ceti dvividhāḥ / tatra ślokāḥ - aṅgulyo viṃśatiśataṃ karaṇyekavidhe bhavet / dvividhe saptatiśataṃ jñeyaṃ daśatilonitam // trividhe dve śate cāṣṭau cāṅgulyaṣ,ṭtilonitāḥ / caturvidhasya karaṇī catvalāriṃśacchatadvayam // aṣṭaṣaṣṭiḥ pañcavidhe saikādaśatile śate / ṣaḍvidhe triśatācyājyāḥṣaḍaṅgulyastilāvapi // ekavidhasya tāvat karaṇyā dvādaśena daśāṅgulenaikaṃ karaṇam / tadardhena pañcāṅgulena dvitīyaṃ pādeṣṭakārūpam / tṛtīyena ca saikādaśatilena tryaṅgulena tṛtīyam / sā navamītyucyate / evaṃ trayodaśena sāṣṭatilena navāṅgulenaikam / tadardhena tatpādyāḥ / caturaṅgulā saikaviṃśatitilā / tṛtīyena ca navamī tryaṅgulā satilatrayā / evaṃ dvividhādiṣu draṣṭavyam / vyatyāsaṃaścikīrṣet tatra prastārayoranuktatvāt dvādaśītrayodaśīnāmeva sāvayavānāṃ prastāreṣu vyatyāsaḥ / dvādaśībhiḥsāvayavabhirekaḥ prastāraḥ trayodaśībhirapara iti / saṃkālitopadhānaṃ tu na bhavatyavacanāt etadatidiṣṭapraugacityasambhavācca / tatra prathame prastāre agnimadhye navadvādaśīnāṃ navamyaścaturaśrīkṛtāḥ / tāḥ paritaḥṣaṣṭiḥ pādyāḥ / tāḥ parito 'ṣṭāviṃśatiśataṃ dvādaśyaḥ / uttarāṃsa ekāmuddhṛtya cataslaḥ pādyāḥ / dviśataḥ prastāraḥ / aparasmin trayodaśabhiḥ pracchādite navaṣaṣṭiśatamiṣṭakā bhavanti / agnimadhyasthamuddhatya catasraḥ pādyāḥ / pratikoṇaṃ catasraścatasraḥ pādyāḥ pṛṣṭhayāyāṃ paścātpurastāccaikaikāmuddhṛtya navanava navamyaḥ / dviśataḥ prastāraḥ / ekavidha rdhvapramāṇaṃ ekavidhādīnāmapi sahasrādisaṃkhyā / ūrdhvapramāṇaṃ ca jānudaghnādisaptavidhādipadbhavatyeva / kṣetrāpacaye 'pi saṃkhyordhvapramāṇayornāpacaya ityarthaḥ // kapardibhāṣyam kāmyā guṇavikārāḥ guṇaśāsratvāt // .3 // kāmyāḥ praugādayaḥ guṇena vikṛtāḥ - kimuktaṃ bhavati? guṇasiddhirnāgneḥ / kutaḥ? guṇaśāsratvāt / śāstīti śāsram / guṇo 'tra śiṣyate nāgniḥ / tasmādguṇaśāstratvāt godohanādiva, dguṇaphalānyotāni // praugacitaṃ cinvīta bhrātṛvyavān iti vijñāyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.