Amarasiṃha: Amarakośa (kāṇḍas 1–2) 2

ध्वाङ्क्षात्मघोषपरभृद्बलिभुग्वायसा अपि स एव च चिरञ्जीवी चैकदृष्टिश्च मौकुलिः

dhvāṅkṣātmaghoṣaparabhṛdbalibhugvāyasā api sa eva ca cirañjīvī caikadṛṣṭiśca maukuliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणकाकस्तु काकोलो दात्यूहः कालकण्ठकः आतापिचिल्लौ दाक्षाय्यगृध्रौ कीरशुकौ समौ

droṇakākastu kākolo dātyūhaḥ kālakaṇṭhakaḥ ātāpicillau dākṣāyyagṛdhrau kīraśukau samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रुड् क्रौञ्चो ऽथ बकः कह्वः पुष्कराह्वस्तु सारसः कोकश्चक्रश्चक्रवाको रथाङ्गाह्वयनामकः

kruḍ krauñco 'tha bakaḥ kahvaḥ puṣkarāhvastu sārasaḥ kokaścakraścakravāko rathāṅgāhvayanāmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कादम्बः कलहंसः स्यादुत्क्रोशकुररौ समौ हंसास्तु श्वेतगरुतश्चक्राङ्गा मानसौकसः

kādambaḥ kalahaṃsaḥ syādutkrośakurarau samau haṃsāstu śvetagarutaścakrāṅgā mānasaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजहंसास्तु ते चञ्चुचरणैर्लोहितैः सिताः मलिनैर्मल्लिकाक्षास्ते धार्तराष्ट्राः सितेतरैः

rājahaṃsāstu te cañcucaraṇairlohitaiḥ sitāḥ malinairmallikākṣāste dhārtarāṣṭrāḥ sitetaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरारिराटिराडिश्च बलाका बिसकण्ठिका हंसस्य योषिद्वरटा सारसस्य तु लक्ष्मणा

śarārirāṭirāḍiśca balākā bisakaṇṭhikā haṃsasya yoṣidvaraṭā sārasasya tu lakṣmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जतुकाजिनपत्रा स्यात्परोष्णी तैलपायिका वर्वणा मक्षिका नीला सरघा मधुमक्षिका

jatukājinapatrā syātparoṣṇī tailapāyikā varvaṇā makṣikā nīlā saraghā madhumakṣikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतङ्गिका पुत्तिका स्याद्दंशस्तु वनमक्षिका दंशी तज्जातिरल्पा स्याद्गन्धोली वरटा द्वयोः

pataṅgikā puttikā syāddaṃśastu vanamakṣikā daṃśī tajjātiralpā syādgandholī varaṭā dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्गारी झीरुका चीरी झिल्लिका च समा इमाः समौ पतङ्गशलभौ खद्योतो ज्योतिरिङ्गणः

bhṛṅgārī jhīrukā cīrī jhillikā ca samā imāḥ samau pataṅgaśalabhau khadyoto jyotiriṅgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुव्रतो मधुकरो मधुलिण्मधुपालिनः द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमरालयः

madhuvrato madhukaro madhuliṇmadhupālinaḥ dvirephapuṣpaliḍbhṛṅgaṣaṭpadabhramarālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूरो बर्हिणो बर्ही नीलकण्ठो भुजंगभुक् शिखावलः शिखी केकी मेघनादानुलास्यपि

mayūro barhiṇo barhī nīlakaṇṭho bhujaṃgabhuk śikhāvalaḥ śikhī kekī meghanādānulāsyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केका वाणी मयूरस्य समौ चन्द्रकमेचकौ शिखा चूडा शिखण्डस् तु पिच्छबर्हे नपुंसके

kekā vāṇī mayūrasya samau candrakamecakau śikhā cūḍā śikhaṇḍas tu picchabarhe napuṃsake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खगे विहङ्गविहगविहङ्गमविहायसः शकुन्तिपक्षिशकुनिशकुन्तशकुनद्विजाः

khage vihaṅgavihagavihaṅgamavihāyasaḥ śakuntipakṣiśakuniśakuntaśakunadvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतत्रिपत्रिपतगपतत्पत्ररथाण्डजाः नगौकोवाजिविकिरविविष्किरपतत्रयः

patatripatripatagapatatpatrarathāṇḍajāḥ nagaukovājivikiraviviṣkirapatatrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीडोद्भवाः गरुत्मन्तः पित्सन्तो नभसंगमाः तेषां विशेषा हारीतो मद्गुः कारण्डवः प्लवः

nīḍodbhavāḥ garutmantaḥ pitsanto nabhasaṃgamāḥ teṣāṃ viśeṣā hārīto madguḥ kāraṇḍavaḥ plavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तित्तिरिः कुक्कुभो लावो जीवञ्जीवश्च कोरकः कोयष्टिकष् टिट्टिभको वर्तको वर्तिकादयः

tittiriḥ kukkubho lāvo jīvañjīvaśca korakaḥ koyaṣṭikaṣ ṭiṭṭibhako vartako vartikādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गरुत्पक्षच्छदाः पत्रं पतत्रं च तनूरुहम् स्त्री पक्षतिः पक्षमूलं चञ्चुस्त्रोटिरुभे स्त्रियौ

garutpakṣacchadāḥ patraṃ patatraṃ ca tanūruham strī pakṣatiḥ pakṣamūlaṃ cañcustroṭirubhe striyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रडीनोड्डीनसंडीनान्येताः खगगतिक्रियाः पेशी कोशो द्विहीने ऽण्डं कुलायो नीडमस्त्रियाम्

praḍīnoḍḍīnasaṃḍīnānyetāḥ khagagatikriyāḥ peśī kośo dvihīne 'ṇḍaṃ kulāyo nīḍamastriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः पृथुकः शावकः शिशुः स्त्रीपुंसौ मिथुनं द्वन्द्वं युग्मं तु युगलं युगम्

potaḥ pāko 'rbhako ḍimbhaḥ pṛthukaḥ śāvakaḥ śiśuḥ strīpuṃsau mithunaṃ dvandvaṃ yugmaṃ tu yugalaṃ yugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समूहे निवहव्यूहसन्दोहविसरव्रजाः स्तोमौघनिकरत्रातवारसंघातसंचयाः

samūhe nivahavyūhasandohavisaravrajāḥ stomaughanikaratrātavārasaṃghātasaṃcayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुदायः समुदयः समवायश्च यो गणः स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम्

samudāyaḥ samudayaḥ samavāyaśca yo gaṇaḥ striyāṃ tu saṃhatirvṛndaṃ nikurambaṃ kadambakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृन्दभेदाः समैर्वर्गः संघसार्थौ तु जन्तुभिः सजातीयैः कुलं यूथं तिरश्चां पुंनपुंसकम्

vṛndabhedāḥ samairvargaḥ saṃghasārthau tu jantubhiḥ sajātīyaiḥ kulaṃ yūthaṃ tiraścāṃ puṃnapuṃsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशूनां समजो ऽन्येषां समाजो ऽथ सधर्मिणाम् स्यान्निकायः पुञ्जराशी तूत्करः कूटमस्त्रियाम्

paśūnāṃ samajo 'nyeṣāṃ samājo 'tha sadharmiṇām syānnikāyaḥ puñjarāśī tūtkaraḥ kūṭamastriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कापोतशौकमायूरतैत्तिरादीनि तद्गणे गृहासक्ताः पक्षिमृगाश्छेकास्ते गृह्यकाश्च ते

kāpotaśaukamāyūrataittirādīni tadgaṇe gṛhāsaktāḥ pakṣimṛgāśchekāste gṛhyakāśca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्या मानुषा मर्त्या मनुजा मानवा नराः स्युः पुमांसः पञ्चजनाः पुरुषाः पूरुषा नरः

manuṣyā mānuṣā martyā manujā mānavā narāḥ syuḥ pumāṃsaḥ pañcajanāḥ puruṣāḥ pūruṣā naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्री योषिदबला योषा नारी सीमन्तिनी वधूः प्रतीपदर्शिनी वामा वनिता महिला तथा

strī yoṣidabalā yoṣā nārī sīmantinī vadhūḥ pratīpadarśinī vāmā vanitā mahilā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषास्त्वङ्गना भीरुः कामिनी वामलोचना प्रमदा मानिनी कान्ता ललना च नितम्बिनी

viśeṣāstvaṅganā bhīruḥ kāminī vāmalocanā pramadā māninī kāntā lalanā ca nitambinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुन्दरी रमणी रामा कोपना सैव भामिनी वरारोहा मत्तकाशिन्युत्तमा वरवर्णिनी

sundarī ramaṇī rāmā kopanā saiva bhāminī varārohā mattakāśinyuttamā varavarṇinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताभिषेका महिषी भोगिन्यो ऽन्या नृपस्त्रियः पत्नी पाणिगृहीती च द्वितीया सहधर्मिणी

kṛtābhiṣekā mahiṣī bhoginyo 'nyā nṛpastriyaḥ patnī pāṇigṛhītī ca dvitīyā sahadharmiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्या जायाथ पुंभूम्नि दाराः स्यात्तु कुटुम्बिनी पुरंध्री सुचरित्रा तु सती साध्वी पतिव्रता

bhāryā jāyātha puṃbhūmni dārāḥ syāttu kuṭumbinī puraṃdhrī sucaritrā tu satī sādhvī pativratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतसापत्निकाध्यूढाधिविन्नाथ स्वयंवरा पतिंवरा च वर्याथ कुलस्त्री कुलपालिका

kṛtasāpatnikādhyūḍhādhivinnātha svayaṃvarā patiṃvarā ca varyātha kulastrī kulapālikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या कुमारी गौरी तु नग्निकानागतार्तवा स्यान्मध्यमा दृष्टरजास्तरुणी युवतिः समे

kanyā kumārī gaurī tu nagnikānāgatārtavā syānmadhyamā dṛṣṭarajāstaruṇī yuvatiḥ same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाः स्नुषाजनीवध्वश्चिरिण्टी तु सुवासिनी इच्छावती कामुका स्याद् वृषस्यन्ती तु कामुकी

samāḥ snuṣājanīvadhvaściriṇṭī tu suvāsinī icchāvatī kāmukā syād vṛṣasyantī tu kāmukī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तार्थिनी तु या याति संकेतं साभिसारिका पुंश्चली धर्षिणी बन्धक्यसती कुलटेत्वरी

kāntārthinī tu yā yāti saṃketaṃ sābhisārikā puṃścalī dharṣiṇī bandhakyasatī kulaṭetvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वैरिणी पांसुला च स्यादशिश्वी शिशुना विना अवीरा निष्पतिसुता विश्वस्ताविधवे समे

svairiṇī pāṃsulā ca syādaśiśvī śiśunā vinā avīrā niṣpatisutā viśvastāvidhave same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलिः सखी वयस्याथ पतिवत्नी सभर्तृका वृद्धा पलिक्नी प्राज्ञी तु प्रज्ञा प्राज्ञा तु धीमती

āliḥ sakhī vayasyātha pativatnī sabhartṛkā vṛddhā paliknī prājñī tu prajñā prājñā tu dhīmatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूद्री शूद्रस्य भार्या स्याच्छूद्रा तज्जातिरेव च आभीरी तु महाशूद्री जातिपुंयोगयोः समा

śūdrī śūdrasya bhāryā syācchūdrā tajjātireva ca ābhīrī tu mahāśūdrī jātipuṃyogayoḥ samā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्याणी स्वयमर्या स्यात्क्षत्रिया क्षत्रियाण्यपि उपाध्यायाप्युपाध्यायी स्यादाचार्यापि च स्वतः

aryāṇī svayamaryā syātkṣatriyā kṣatriyāṇyapi upādhyāyāpyupādhyāyī syādācāryāpi ca svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्यानी तु पुंयोगे स्यादर्यी क्षत्रियी तथा उपाध्यायान्युपाध्यायी पोटा स्त्रीपुंसलक्षणा

ācāryānī tu puṃyoge syādaryī kṣatriyī tathā upādhyāyānyupādhyāyī poṭā strīpuṃsalakṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरपत्नी वीरभार्या वीरमाता तु वीरसूः जातापत्या प्रजाता च प्रसूता च प्रसूतिका

vīrapatnī vīrabhāryā vīramātā tu vīrasūḥ jātāpatyā prajātā ca prasūtā ca prasūtikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्री नग्निका कोटवी स्याद्दूतीसंचारिके समे कात्यायन्यर्धवृद्धा या काषायवसनाधवा

strī nagnikā koṭavī syāddūtīsaṃcārike same kātyāyanyardhavṛddhā yā kāṣāyavasanādhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैरन्ध्री परवेश्मस्था स्ववशा शिल्पकारिका असिक्नी स्यादवृद्धा या प्रेष्यान्तःपुरचारिणी

sairandhrī paraveśmasthā svavaśā śilpakārikā asiknī syādavṛddhā yā preṣyāntaḥpuracāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारस्त्री गणिका वेश्या रूपाजीवाथ सा जनैः सत्कृता वारमुख्या स्यात्कुट्टनी शम्भली समे

vārastrī gaṇikā veśyā rūpājīvātha sā janaiḥ satkṛtā vāramukhyā syātkuṭṭanī śambhalī same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रश्निका त्वीक्षणिका दैवज्ञाथ रजस्वला स्त्रीधर्मिण्यविरात्रेयी मलिनी पुष्पवत्यपि

vipraśnikā tvīkṣaṇikā daivajñātha rajasvalā strīdharmiṇyavirātreyī malinī puṣpavatyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुमत्यप्युदक्यापि स्याद्रजः पुष्पमार्तवम् श्रद्धालुर्दोहदवती निष्कला विगतार्तवा

ṛtumatyapyudakyāpi syādrajaḥ puṣpamārtavam śraddhālurdohadavatī niṣkalā vigatārtavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपन्नसत्त्वा स्याद्गुर्विण्यन्तर्वत्नी च गर्भिणी गणिकादेस्तु गाणिक्यं गार्भिणं यौवतं गणे

āpannasattvā syādgurviṇyantarvatnī ca garbhiṇī gaṇikādestu gāṇikyaṃ gārbhiṇaṃ yauvataṃ gaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्भूर्दिधिषू रूढा द्विस्तस्या दिधिषुः पतिः स तु द्विजो ऽग्रेदिधिषूः सैव यस्य कुटुम्बिनी

punarbhūrdidhiṣū rūḍhā dvistasyā didhiṣuḥ patiḥ sa tu dvijo 'gredidhiṣūḥ saiva yasya kuṭumbinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कानीनः कन्यकाजातः सुतो ऽथ सुभगासुतः सौभागिनेयः स्यात्पारस्त्रैणेयस्तु परस्त्रियाः

kānīnaḥ kanyakājātaḥ suto 'tha subhagāsutaḥ saubhāgineyaḥ syātpārastraiṇeyastu parastriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैतृष्वसेयः स्यात्पैतृष्वस्रीयश्च पितृष्वसुः सुतो मातृष्वसुश् चैवं वैमात्रेयो विमातृजः

paitṛṣvaseyaḥ syātpaitṛṣvasrīyaśca pitṛṣvasuḥ suto mātṛṣvasuś caivaṃ vaimātreyo vimātṛjaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बान्धकिनेयः स्याद्बन्धुलश्चासतीसुतः कौलटेरः कौलतेयो भिक्षुकी तु सती यदि

atha bāndhakineyaḥ syādbandhulaścāsatīsutaḥ kaulaṭeraḥ kaulateyo bhikṣukī tu satī yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा कौलटिनेयो ऽस्याः कौलतेयो ऽपि चात्मजः आत्मजस्तनयः सूनुः सुतः पुत्रः स्त्रियां त्वमी

tadā kaulaṭineyo 'syāḥ kaulateyo 'pi cātmajaḥ ātmajastanayaḥ sūnuḥ sutaḥ putraḥ striyāṃ tvamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहुर्दुहितरं सर्वे ऽपत्यं तोकं तयोः समे स्वजाते त्वौरसोरस्यौ तातस्तु जनकः पिता

āhurduhitaraṃ sarve 'patyaṃ tokaṃ tayoḥ same svajāte tvaurasorasyau tātastu janakaḥ pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयित्री प्रसूर्माता जननी भगिनी स्वसा ननान्दा तु स्वसा पत्युर् नप्त्री पौत्री सुतात्मजा

janayitrī prasūrmātā jananī bhaginī svasā nanāndā tu svasā patyur naptrī pautrī sutātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यास्तु भ्रातृवर्गस्य यातरः स्युः परस्परम् प्रजावती भ्रातृजाया मातुलानी तु मातुली

bhāryāstu bhrātṛvargasya yātaraḥ syuḥ parasparam prajāvatī bhrātṛjāyā mātulānī tu mātulī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिपत्न्योः प्रसूः श्वश्रूः श्वशुरस्तु पिता तयोः पितुर्भ्राता पितृव्यः स्यान्मातुर्भ्राता तु मातुलः

patipatnyoḥ prasūḥ śvaśrūḥ śvaśurastu pitā tayoḥ piturbhrātā pitṛvyaḥ syānmāturbhrātā tu mātulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यालाः स्युर्भ्रातरः पत्न्याः स्वामिनो देवृदेवरौ स्वस्रीयो भागिनेयः स्याज्जामाता दुहितुः पतिः

śyālāḥ syurbhrātaraḥ patnyāḥ svāmino devṛdevarau svasrīyo bhāgineyaḥ syājjāmātā duhituḥ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहः पितृपिता तत्पिता प्रपितामहः मातुर्मातामहाद्येवं सपिण्डास्तु सनाभयः

pitāmahaḥ pitṛpitā tatpitā prapitāmahaḥ māturmātāmahādyevaṃ sapiṇḍāstu sanābhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानोदर्यसोदर्यसगर्भ्यसहजाः समाः सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः

samānodaryasodaryasagarbhyasahajāḥ samāḥ sagotrabāndhavajñātibandhusvasvajanāḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातेयं बन्धुता तेषां क्रमाद्भावसमूहयोः धवः प्रियः पतिर्भर्ता जारस्तूपपतिः समौ

jñāteyaṃ bandhutā teṣāṃ kramādbhāvasamūhayoḥ dhavaḥ priyaḥ patirbhartā jārastūpapatiḥ samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृते जारजः कुण्डो मृते भर्तरि गोलकः भ्रात्रीयो भ्रातृजो भ्रातृभगिन्यौ भ्रातरावुभौ

amṛte jārajaḥ kuṇḍo mṛte bhartari golakaḥ bhrātrīyo bhrātṛjo bhrātṛbhaginyau bhrātarāvubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितरौ पितरौ मातरपितरौ प्रसूजनयितारौ श्वश्रूश्वशुरौ श्वशुरौ पुत्रौ पुत्रश्च दुहिता च

mātāpitarau pitarau mātarapitarau prasūjanayitārau śvaśrūśvaśurau śvaśurau putrau putraśca duhitā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंपती जंपती जायापती भार्यापती च तौ गर्भाशयो जरायुः स्यादुल्बं च कललो ऽस्त्रियाम्

daṃpatī jaṃpatī jāyāpatī bhāryāpatī ca tau garbhāśayo jarāyuḥ syādulbaṃ ca kalalo 'striyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतिमासो वैजननो गर्भो भ्रूण इमौ समौ तृतीयाप्रकृतिः शण्ढः क्लीबः पण्डो नपुंसके

sūtimāso vaijanano garbho bhrūṇa imau samau tṛtīyāprakṛtiḥ śaṇḍhaḥ klībaḥ paṇḍo napuṃsake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशुत्वं शैशवं बाल्यं तारुण्यं यौवनं समे स्यात्स्थाविरं तु वृद्धत्वं वृद्धसंघे ऽपि वार्धकम्

śiśutvaṃ śaiśavaṃ bālyaṃ tāruṇyaṃ yauvanaṃ same syātsthāviraṃ tu vṛddhatvaṃ vṛddhasaṃghe 'pi vārdhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलितं जरसा शौक्ल्यं केशादौ विस्रसा जरा स्यादुत्तानशया डिम्भा स्तनपा च स्तनन्धयी

palitaṃ jarasā śauklyaṃ keśādau visrasā jarā syāduttānaśayā ḍimbhā stanapā ca stanandhayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालस्तु स्यान्माणवको वयस्थस्तरुणो युवा प्रवयाः स्थविरो वृद्धो जीनो जीर्णो जरन्नपि

bālastu syānmāṇavako vayasthastaruṇo yuvā pravayāḥ sthaviro vṛddho jīno jīrṇo jarannapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षीयान्दशमी ज्यायान्पूर्वजस्त्वग्रियो ऽग्रजः जघन्यजे स्युः कनिष्ठयवीयोऽवरजानुजाः

varṣīyāndaśamī jyāyānpūrvajastvagriyo 'grajaḥ jaghanyaje syuḥ kaniṣṭhayavīyo'varajānujāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमांसो दुर्बलश् छातो बलवान्मांसलोऽंसलः तुन्दिलस्तुन्दिभस्तुन्दी बृहत्कुक्षिः पिचण्डिलः

amāṃso durbalaś chāto balavānmāṃsalo'ṃsalaḥ tundilastundibhastundī bṛhatkukṣiḥ picaṇḍilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवटीटो ऽवनाटश्चावभ्रटो नतनासिके केशवः केशिकः केशी वलिनो वलिभः समौ

avaṭīṭo 'vanāṭaścāvabhraṭo natanāsike keśavaḥ keśikaḥ keśī valino valibhaḥ samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकलाङ्गस्त्वपोगण्डः खर्वो ह्रस्वश्च वामनः खरणाः स्यात्खरणसो विग्रस्तु गतनासिकः

vikalāṅgastvapogaṇḍaḥ kharvo hrasvaśca vāmanaḥ kharaṇāḥ syātkharaṇaso vigrastu gatanāsikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खुरणाः स्यात्खुरणसः प्रज्ञुः प्रगतजानुकः ऊर्ध्वज्ञुरूर्ध्वजानुः स्यात्संज्ञुः संहतजानुकः

khuraṇāḥ syātkhuraṇasaḥ prajñuḥ pragatajānukaḥ ūrdhvajñurūrdhvajānuḥ syātsaṃjñuḥ saṃhatajānukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यादेडे बधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः पृश्निरल्पतनौ श्रोणः पङ्गौ मुण्डस्तु मुण्डिते

syādeḍe badhiraḥ kubje gaḍulaḥ kukare kuṇiḥ pṛśniralpatanau śroṇaḥ paṅgau muṇḍastu muṇḍite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वलिरः केकरे खोडे खञ्जस्त्रिषु जरावराः जडुलः कालकः पिप्लुस्तिलकस्तिलकालकः

valiraḥ kekare khoḍe khañjastriṣu jarāvarāḥ jaḍulaḥ kālakaḥ piplustilakastilakālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनामयं स्यादारोग्यं चिकित्सा रुक्प्रतिक्रिया भेषजौषधभैषज्यान्यगदो जायुरित्यपि

anāmayaṃ syādārogyaṃ cikitsā rukpratikriyā bheṣajauṣadhabhaiṣajyānyagado jāyurityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्री रुग्रुजा चोपतापरोगव्याधिगदामयाः क्षयः शोषश्च यक्ष्मा च प्रतिश्यायस्तु पीनसः

strī rugrujā copatāparogavyādhigadāmayāḥ kṣayaḥ śoṣaśca yakṣmā ca pratiśyāyastu pīnasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्री क्षुत्क्षुतं क्षवः पुंसि कासस्तु क्षवथुः पुमान् शोफस्तु श्वयथुः शोथः पादस्फोटो विपादिका

strī kṣutkṣutaṃ kṣavaḥ puṃsi kāsastu kṣavathuḥ pumān śophastu śvayathuḥ śothaḥ pādasphoṭo vipādikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किलाससिध्मे कच्छ्वां तु पाम पामा विचर्चिका कण्डूः खर्जूश्च कण्डूया विस्फोटः पिटकः स्त्रियाम्

kilāsasidhme kacchvāṃ tu pāma pāmā vicarcikā kaṇḍūḥ kharjūśca kaṇḍūyā visphoṭaḥ piṭakaḥ striyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणो ऽस्त्रियामीर्ममरुः क्लीबे नाडीव्रणः पुमान् कोठो मण्डलकं कुष्ठश्वित्रे दुर्नामकार्शसी

vraṇo 'striyāmīrmamaruḥ klībe nāḍīvraṇaḥ pumān koṭho maṇḍalakaṃ kuṣṭhaśvitre durnāmakārśasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाहस्तु निबन्धः स्याद्ग्रहणीरुक्प्रवाहिका प्रच्छर्दिका वमिश्च स्त्री पुमांस्तु वमथुः समाः

ānāhastu nibandhaḥ syādgrahaṇīrukpravāhikā pracchardikā vamiśca strī pumāṃstu vamathuḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याधिभेदा विद्रधिः स्त्री ज्वरमेहभगन्दराः श्लीपदं पादवल्मीकं केशघ्नस्त्विन्द्रलुप्तकः

vyādhibhedā vidradhiḥ strī jvaramehabhagandarāḥ ślīpadaṃ pādavalmīkaṃ keśaghnastvindraluptakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्मरी मूत्रकृच्छ्रम् स्यात्पूर्वे शुक्रावधेस्त्रिषु रोगहार्यगदंकारो भिषग्वैद्यौ चिकित्सके

aśmarī mūtrakṛcchram syātpūrve śukrāvadhestriṣu rogahāryagadaṃkāro bhiṣagvaidyau cikitsake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्तो निरामयः कल्य उल्लाघो निर्गतो गदात् ग्लानग्लास्नू आमयावी विकृतो व्याधितो ऽपटुः

vārto nirāmayaḥ kalya ullāgho nirgato gadāt glānaglāsnū āmayāvī vikṛto vyādhito 'paṭuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतुरो ऽभ्यमितो ऽभ्यान्तः समौ पामनकच्छुरौ दद्रुणो दद्रुरोगी स्याद् अर्शोरोगयुतो ऽर्शसः

āturo 'bhyamito 'bhyāntaḥ samau pāmanakacchurau dadruṇo dadrurogī syād arśorogayuto 'rśasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातकी वातरोगी स्यात्सातिसारो ऽतिसारकी स्युः क्लिन्नाक्षे चुल्लचिल्लपिल्लाः क्लिन्ने ऽक्ष्णि चाप्यमी

vātakī vātarogī syātsātisāro 'tisārakī syuḥ klinnākṣe cullacillapillāḥ klinne 'kṣṇi cāpyamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मत्त उन्मादवति श्लेष्मलः श्लेष्मणः कफी न्युब्जो भुग्ने रुजा वृद्धनाभौ तुन्दिलतुन्दिभौ

unmatta unmādavati śleṣmalaḥ śleṣmaṇaḥ kaphī nyubjo bhugne rujā vṛddhanābhau tundilatundibhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलासी सिध्मलो ऽन्धो ऽदृङ्मूर्च्छाले मूर्तमूर्छितौ शुक्रं तेजोरेतसी च बीजवीर्येन्द्रियाणि च

vilāsī sidhmalo 'ndho 'dṛṅmūrcchāle mūrtamūrchitau śukraṃ tejoretasī ca bījavīryendriyāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायुः पित्तं कफः श्लेष्मा स्त्रियां तु त्वगसृग्धरा पिशितं तरसं मांसं पललं क्रव्यमामिषम्

māyuḥ pittaṃ kaphaḥ śleṣmā striyāṃ tu tvagasṛgdharā piśitaṃ tarasaṃ māṃsaṃ palalaṃ kravyamāmiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तप्तं शुष्कमांसं स्यात्तद्वल्लूरं त्रिलिङ्गकम् रुधिरे ऽसृग्लोहितास्ररक्तक्षतजशोणितम्

uttaptaṃ śuṣkamāṃsaṃ syāttadvallūraṃ triliṅgakam rudhire 'sṛglohitāsraraktakṣatajaśoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुक्काग्रमांसं हृदयं हृन्मेदस्तु वपा वसा पश्चाद्ग्रीवाशिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा

bukkāgramāṃsaṃ hṛdayaṃ hṛnmedastu vapā vasā paścādgrīvāśirā manyā nāḍī tu dhamaniḥ śirā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलकं क्लोम मस्तिष्कं गोर्दं किट्टं मलो ऽस्त्रियाम् अन्त्रं पुरीतद्गुल्मस्तु प्लीहा पुंस्यथ वस्नसा

tilakaṃ kloma mastiṣkaṃ gordaṃ kiṭṭaṃ malo 'striyām antraṃ purītadgulmastu plīhā puṃsyatha vasnasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नायुः स्त्रियां कालखण्डयकृती तु समे इमे सृणिका स्यन्दनी लाला दूषिका नेत्रयोर्मलम्

snāyuḥ striyāṃ kālakhaṇḍayakṛtī tu same ime sṛṇikā syandanī lālā dūṣikā netrayormalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासामलं तु सिंघाणं पिञ्जूषं कर्णयोर्मलम् मूत्रं प्रस्राव उच्चारावस्करौ शमलं शकृत्

nāsāmalaṃ tu siṃghāṇaṃ piñjūṣaṃ karṇayormalam mūtraṃ prasrāva uccārāvaskarau śamalaṃ śakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरीषं गूथवर्चस्कमस्त्री विष्ठाविशौ स्त्रियौ स्यात्कर्परः कपालो ऽस्त्री कीकसं कुल्यमस्थि च

purīṣaṃ gūthavarcaskamastrī viṣṭhāviśau striyau syātkarparaḥ kapālo 'strī kīkasaṃ kulyamasthi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याच्छरीरास्थ्नि कंकालः पृष्ठास्थ्नि तु कशेरुका शिरोऽस्थनि करोटिः स्त्री पार्श्वास्थनि तु पर्शुका

syāccharīrāsthni kaṃkālaḥ pṛṣṭhāsthni tu kaśerukā śiro'sthani karoṭiḥ strī pārśvāsthani tu parśukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गं प्रतीको ऽवयवो ऽपघनो ऽथ कलेवरम् गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः

aṅgaṃ pratīko 'vayavo 'paghano 'tha kalevaram gātraṃ vapuḥ saṃhananaṃ śarīraṃ varṣma vigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायो देहः क्लीबपुंसोः स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः पादाग्रं प्रपदं पादः पदङ्घ्रिश्चरणो ऽस्त्रियाम्

kāyo dehaḥ klībapuṃsoḥ striyāṃ mūrtistanustanūḥ pādāgraṃ prapadaṃ pādaḥ padaṅghriścaraṇo 'striyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्ग्रन्थी घुटिके गुल्फौ पुमान्पार्ष्णिस्तयोरधः जङ्घा तु प्रसृता जानूरुपर्वाष्ठीवदस्त्रियाम्

tadgranthī ghuṭike gulphau pumānpārṣṇistayoradhaḥ jaṅghā tu prasṛtā jānūruparvāṣṭhīvadastriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्थि क्लीबे पुमानूरुस्तत्सन्धिः पुंसि वङ्क्षणः गुदं त्वपानं पायुर्ना बस्तिर्नाभेरधो द्वयोः

sakthi klībe pumānūrustatsandhiḥ puṃsi vaṅkṣaṇaḥ gudaṃ tvapānaṃ pāyurnā bastirnābheradho dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीबे तु जघनं पुरः

kaṭo nā śroṇiphalakaṃ kaṭiḥ śroṇiḥ kakudmatī paścānnitambaḥ strīkaṭyāḥ klībe tu jaghanaṃ puraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूपकौ तु नितम्बस्थौ द्वयहीने ककुन्दरे स्त्रियाम् स्फिचौ कटिप्रोथावुपस्थो वक्ष्यमाणयोः

kūpakau tu nitambasthau dvayahīne kakundare striyām sphicau kaṭiprothāvupastho vakṣyamāṇayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगं योनिर्द्वयोः शिश्नो मेढ्रो मेहनशेफसी मुष्को ऽण्डकोशो वृषणः पृष्ठवंशाधरे त्रिकम्

bhagaṃ yonirdvayoḥ śiśno meḍhro mehanaśephasī muṣko 'ṇḍakośo vṛṣaṇaḥ pṛṣṭhavaṃśādhare trikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिचण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं स्तनौ कुचौ चूचुकं तु कुचाग्रं स्यान्न ना क्रोडं भुजान्तरम्

picaṇḍakukṣī jaṭharodaraṃ tundaṃ stanau kucau cūcukaṃ tu kucāgraṃ syānna nā kroḍaṃ bhujāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरो वत्सं च वक्षश्च पृष्ठं तु चरमं तनोः स्कन्धो भुजशिरोऽंसो ऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी

uro vatsaṃ ca vakṣaśca pṛṣṭhaṃ tu caramaṃ tanoḥ skandho bhujaśiro'ṃso 'strī sandhī tasyaiva jatruṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुमूले उभे कक्षौ पार्श्वमस्त्री तयोरधः मध्यमं चावलग्नं च मध्यो ऽस्त्री द्वौ परौ द्वयोः

bāhumūle ubhe kakṣau pārśvamastrī tayoradhaḥ madhyamaṃ cāvalagnaṃ ca madhyo 'strī dvau parau dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजबाहू प्रवेष्टो दोः स्यात्कफोणिस्तु कूर्परः अस्योपरि प्रगण्डः स्यात्प्रकोष्ठस्तस्य चाप्यधः

bhujabāhū praveṣṭo doḥ syātkaphoṇistu kūrparaḥ asyopari pragaṇḍaḥ syātprakoṣṭhastasya cāpyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिबन्धाद् आकनिष्ठं करस्य करभो बहिः पञ्चशाखः शयः पाणिस्तर्जनी स्यात्प्रदेशिनी

maṇibandhād ākaniṣṭhaṃ karasya karabho bahiḥ pañcaśākhaḥ śayaḥ pāṇistarjanī syātpradeśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुल्यः करशाखाः स्युः पुंस्यङ्गुष्ठः प्रदेशिनी मध्यमानामिका चापि कनिष्ठा चेति ताः क्रमात्

aṅgulyaḥ karaśākhāḥ syuḥ puṃsyaṅguṣṭhaḥ pradeśinī madhyamānāmikā cāpi kaniṣṭhā ceti tāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्भवः कररुहो नखो ऽस्त्री नखरो ऽस्त्रियाम् प्रादेशतालगोकर्णास्तर्जन्यादियुते तते

punarbhavaḥ kararuho nakho 'strī nakharo 'striyām prādeśatālagokarṇāstarjanyādiyute tate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठे सकनिष्ठे स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः पाणौ चपेटप्रतलप्रहस्ता विस्तृताङ्गुलौ

aṅguṣṭhe sakaniṣṭhe syādvitastirdvādaśāṅgulaḥ pāṇau capeṭapratalaprahastā vistṛtāṅgulau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ संहतौ संहततलप्रतलौ वामदक्षिणौ पाणिर्निकुब्जः प्रसृतिस्तौ युतावञ्जलिः पुमान्

dvau saṃhatau saṃhatatalapratalau vāmadakṣiṇau pāṇirnikubjaḥ prasṛtistau yutāvañjaliḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकोष्ठे विस्तृतकरे हस्तो मुष्ट्या तु बद्धया स रत्निः स्यादरत्निस्तु निष्कनिष्ठेन मुष्टिना

prakoṣṭhe vistṛtakare hasto muṣṭyā tu baddhayā sa ratniḥ syādaratnistu niṣkaniṣṭhena muṣṭinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यामो बाह्वोः सकरयोस्ततयोस्तिर्यगनन्तरम् ऊर्ध्वविस्तृतदोः पाणिनृमाने पौरुषं त्रिषु

vyāmo bāhvoḥ sakarayostatayostiryaganantaram ūrdhvavistṛtadoḥ pāṇinṛmāne pauruṣaṃ triṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठो गलो ऽथ ग्रीवायां शिरोधिः कन्धरेत्यपि कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सावटुर्घाटा कृकाटिका

kaṇṭho galo 'tha grīvāyāṃ śirodhiḥ kandharetyapi kambugrīvā trirekhā sāvaṭurghāṭā kṛkāṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्त्रास्ये वदनं तुण्डमाननं लपनं मुखम् क्लीबे घ्राणं गन्धवहा घोणा नासा च नासिका

vaktrāsye vadanaṃ tuṇḍamānanaṃ lapanaṃ mukham klībe ghrāṇaṃ gandhavahā ghoṇā nāsā ca nāsikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओष्ठाधरौ तु रदनच्छदौ दशनवाससी अधस्ताच्चिबुकं गण्डौ कपोलौ तत्परा हनुः

oṣṭhādharau tu radanacchadau daśanavāsasī adhastāccibukaṃ gaṇḍau kapolau tatparā hanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रदना दशना दन्ता रदास्तालु तु काकुदम् रसज्ञा रसना जिह्वा प्रान्तावोष्ठस्य सृक्किणी

radanā daśanā dantā radāstālu tu kākudam rasajñā rasanā jihvā prāntāvoṣṭhasya sṛkkiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललाटम् अलिकं गोधिरूर्ध्वे दृग्भ्यां भ्रुवौ स्त्रियौ कूर्चमस्त्री भ्रुवोर्मध्यं तारकाक्ष्णः कनीनिका

lalāṭam alikaṃ godhirūrdhve dṛgbhyāṃ bhruvau striyau kūrcamastrī bhruvormadhyaṃ tārakākṣṇaḥ kanīnikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोचनं नयनं नेत्रमीक्षणं चक्षुरक्षिणी दृग्दृष्टी चास्रु नेत्राम्बु रोदनं चास्रमश्रु च

locanaṃ nayanaṃ netramīkṣaṇaṃ cakṣurakṣiṇī dṛgdṛṣṭī cāsru netrāmbu rodanaṃ cāsramaśru ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ कटाक्षो ऽपाङ्गदर्शने कर्णशब्दग्रहौ श्रोत्रं श्रुतिः स्त्री श्रवणं श्रवः

apāṅgau netrayorantau kaṭākṣo 'pāṅgadarśane karṇaśabdagrahau śrotraṃ śrutiḥ strī śravaṇaṃ śravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमाङ्गं शिरः शीर्षं मूर्धा ना मस्तको ऽस्त्रियाम् चिकुरः कुन्तलो वालः कचः केशः शिरोरुहः

uttamāṅgaṃ śiraḥ śīrṣaṃ mūrdhā nā mastako 'striyām cikuraḥ kuntalo vālaḥ kacaḥ keśaḥ śiroruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.