Library·Amarasiṃha: Amarakośa (kāṇḍas 1–2)·2

Amarasiṃha: Amarakośa (kāṇḍas 1–2) 2

तद्वृन्दे कैशिकं कैश्यमलकाश्चूर्णकुन्तलाः ते ललाटे भ्रमरकाः काकपक्षः शिखण्डकः

tadvṛnde kaiśikaṃ kaiśyamalakāścūrṇakuntalāḥ te lalāṭe bhramarakāḥ kākapakṣaḥ śikhaṇḍakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कबरी केशवेशो ऽथ धम्मिल्लः संयताः कचाः शिखा चूडा केशपाशी व्रतिनस्तु सटा जटा

kabarī keśaveśo 'tha dhammillaḥ saṃyatāḥ kacāḥ śikhā cūḍā keśapāśī vratinastu saṭā jaṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणी प्रवेणी शीर्षण्यशिरस्यौ विशदे कचे पाशः पक्षश्च हस्तश्च कलापार्थाः कचात्परे

veṇī praveṇī śīrṣaṇyaśirasyau viśade kace pāśaḥ pakṣaśca hastaśca kalāpārthāḥ kacātpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनूरुहं रोम लोम तद्वृद्धौ श्मश्रु पुम्मुखे आकल्पवेषौ नेपथ्यं प्रतिकर्म प्रसाधनम्

tanūruhaṃ roma loma tadvṛddhau śmaśru pummukhe ākalpaveṣau nepathyaṃ pratikarma prasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशैते त्रिष्वलंकर्तालंकरिष्णुश्च मण्डितः प्रसाधितो ऽलंकृतश्च भूषितश्च परिष्कृतः

daśaite triṣvalaṃkartālaṃkariṣṇuśca maṇḍitaḥ prasādhito 'laṃkṛtaśca bhūṣitaśca pariṣkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभ्राड्भ्राजिष्णुरोचिष्णू भूषणं स्यादलंक्रिया अलंकारस्त्वाभरणं परिष्कारो विभूषणम्

vibhrāḍbhrājiṣṇurociṣṇū bhūṣaṇaṃ syādalaṃkriyā alaṃkārastvābharaṇaṃ pariṣkāro vibhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डनं चाथ मुकुटं किरीटं पुंनपुंसकम् चूडामणिः शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः

maṇḍanaṃ cātha mukuṭaṃ kirīṭaṃ puṃnapuṃsakam cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ taralo hāramadhyagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालपाश्या पारितथ्या पत्त्रपाश्या ललाटिका कर्णिका तालपत्रं स्यात्कुण्डलं कर्णवेष्टनम्

vālapāśyā pāritathyā pattrapāśyā lalāṭikā karṇikā tālapatraṃ syātkuṇḍalaṃ karṇaveṣṭanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रैवेयकं कण्ठभूषा लम्बनं स्याल्ललन्तिका स्वर्णैः प्रालम्बिकाथोरःसूत्रिका मौक्तिकैः कृता

graiveyakaṃ kaṇṭhabhūṣā lambanaṃ syāllalantikā svarṇaiḥ prālambikāthoraḥsūtrikā mauktikaiḥ kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारो मुक्तावली देवच्छन्दो ऽसौ शतयष्टिका हारभेदा यष्टिभेदाद्गुच्छगुच्छार्धगोस्तनाः

hāro muktāvalī devacchando 'sau śatayaṣṭikā hārabhedā yaṣṭibhedādgucchagucchārdhagostanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धहारो माणवक एकावल्येकयष्टिका सैव नक्षत्रमाला स्यात्सप्तविंशतिमौक्तिकैः

ardhahāro māṇavaka ekāvalyekayaṣṭikā saiva nakṣatramālā syātsaptaviṃśatimauktikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवापकः पारिहार्यः कटको वलयो ऽस्त्रियाम् केयूरमङ्गदं तुल्ये अङ्गुलीयकमूर्मिका

āvāpakaḥ pārihāryaḥ kaṭako valayo 'striyām keyūramaṅgadaṃ tulye aṅgulīyakamūrmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षराङ्गुलिमुद्रा स्यात्कङ्कणं करभूषणम् स्त्रीकट्यां मेखला काञ्ची सप्तकी रशना तथा

sākṣarāṅgulimudrā syātkaṅkaṇaṃ karabhūṣaṇam strīkaṭyāṃ mekhalā kāñcī saptakī raśanā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लीबे सारसनं चाथ पुंस्कट्यां शृङ्खलं त्रिषु पादाङ्गदं तुलाकोटिर्मञ्जीरो नूपुरो ऽस्त्रियाम्

klībe sārasanaṃ cātha puṃskaṭyāṃ śṛṅkhalaṃ triṣu pādāṅgadaṃ tulākoṭirmañjīro nūpuro 'striyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसकः पादकटकः किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका त्वक्फलकृमिरोमाणि वस्त्रयोनिर्दश त्रिषु

haṃsakaḥ pādakaṭakaḥ kiṅkiṇī kṣudraghaṇṭikā tvakphalakṛmiromāṇi vastrayonirdaśa triṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाल्कं क्षौमादि फालं तु कार्पासं बादरं च तत् कौशेयं कृमिकोशोत्थं राङ्कवं मृगरोमजम्

vālkaṃ kṣaumādi phālaṃ tu kārpāsaṃ bādaraṃ ca tat kauśeyaṃ kṛmikośotthaṃ rāṅkavaṃ mṛgaromajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाहतं निष्प्रवाणि तन्त्रकं च नवाम्बरे तत्स्यादुद्गमनीयं यद्धौतयोर्वस्त्रयोर्युगम्

anāhataṃ niṣpravāṇi tantrakaṃ ca navāmbare tatsyādudgamanīyaṃ yaddhautayorvastrayoryugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्त्रोर्णं धौतकौशेयं बहुमूल्यं महाधनम् क्षौमं दुकूलं स्याद्द्वे तु निवीतं प्रावृतं त्रिषु

pattrorṇaṃ dhautakauśeyaṃ bahumūlyaṃ mahādhanam kṣaumaṃ dukūlaṃ syāddve tu nivītaṃ prāvṛtaṃ triṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रियां बहुत्वे वस्त्रस्य दशाः स्युर्वस्त्रयोर्द्वयोः दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता

striyāṃ bahutve vastrasya daśāḥ syurvastrayordvayoḥ dairghyamāyāma ārohaḥ pariṇāho viśālatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटच्चरं जीर्णवस्त्रं समौ नक्तककर्पटौ वस्त्रमाच्छादनं वासश्चैलं वसनमंशुकम्

paṭaccaraṃ jīrṇavastraṃ samau naktakakarpaṭau vastramācchādanaṃ vāsaścailaṃ vasanamaṃśukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुचेलकः पटो ऽस्त्री स्याद् वराशिः स्थूलशाटकः निचोलः प्रच्छदपटः समौ रल्लककम्बलौ

sucelakaḥ paṭo 'strī syād varāśiḥ sthūlaśāṭakaḥ nicolaḥ pracchadapaṭaḥ samau rallakakambalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरीयोपसंव्यानपरिधानान्यधोऽंशुके द्वौ प्रावारोत्तरासङ्गौ समौ बृहतिका तथा

antarīyopasaṃvyānaparidhānānyadho'ṃśuke dvau prāvārottarāsaṅgau samau bṛhatikā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संव्यानमुत्तरीयं च चोलः कूर्पासको ऽस्त्रियाम् नीशारः स्यात्प्रावरणे हिमानिलनिवारणे

saṃvyānamuttarīyaṃ ca colaḥ kūrpāsako 'striyām nīśāraḥ syātprāvaraṇe himānilanivāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धोरुकं वरस्त्रीणां स्याच्चण्डातकम् अस्त्रियाम् स्यात् त्रिष्वाप्रपदीनं तत् प्राप्नोत्य् आ प्रपदं हि यत्

ardhorukaṃ varastrīṇāṃ syāccaṇḍātakam astriyām syāt triṣvāprapadīnaṃ tat prāpnoty ā prapadaṃ hi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्री वितानमुल्लोचो दूष्याद्यं वस्त्रवेश्मनि प्रतिसीरा जवनिका स्यात्तिरस्करिणी च सा

astrī vitānamulloco dūṣyādyaṃ vastraveśmani pratisīrā javanikā syāttiraskariṇī ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिकर्माङ्गसंस्कारः स्यान्मार्ष्टिर्मार्जना मृजा उद्वर्तनोत्सादने द्वे समे आप्लाव आप्लवः

parikarmāṅgasaṃskāraḥ syānmārṣṭirmārjanā mṛjā udvartanotsādane dve same āplāva āplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानं चर्चा तु चार्चिक्यं स्थासको ऽथ प्रबोधनम् अनुबोधः पत्रलेखा पत्राङ्गुलिरिमे समे

snānaṃ carcā tu cārcikyaṃ sthāsako 'tha prabodhanam anubodhaḥ patralekhā patrāṅgulirime same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमालपत्रतिलकचित्रकाणि विशेषकम् द्वितीयं च तुरीयं च न स्त्रियामथ कुङ्कुमम्

tamālapatratilakacitrakāṇi viśeṣakam dvitīyaṃ ca turīyaṃ ca na striyāmatha kuṅkumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काश्मीरजन्माग्निशिखं वरं बाह्लीकपीतने रक्तसंकोचपिशुनं धीरं लोहितचन्दनम्

kāśmīrajanmāgniśikhaṃ varaṃ bāhlīkapītane raktasaṃkocapiśunaṃ dhīraṃ lohitacandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाक्षा राक्षा जतु क्लीबे यावो ऽलक्तो द्रुमामयः लवङ्गं देवकुसुमं श्रीसंज्ञमथ जायकम्

lākṣā rākṣā jatu klībe yāvo 'lakto drumāmayaḥ lavaṅgaṃ devakusumaṃ śrīsaṃjñamatha jāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालीयकं च कालानुसार्यं चाथ समार्थकम् वंशिकागुरुराजार्हलोहकृमिजजोङ्गकम्

kālīyakaṃ ca kālānusāryaṃ cātha samārthakam vaṃśikāgururājārhalohakṛmijajoṅgakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालागुर्वगुरु स्यात्तु मङ्गल्या मल्लिगन्धि यत् यक्षधूपः सर्जरसो रालसर्वरसावपि

kālāgurvaguru syāttu maṅgalyā malligandhi yat yakṣadhūpaḥ sarjaraso rālasarvarasāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुरूपो ऽप्यथ वृकधूपकृत्रिमधूपकौ तुरुष्कः पिण्डकः सिह्लो यावनो ऽप्यथ पायसः

bahurūpo 'pyatha vṛkadhūpakṛtrimadhūpakau turuṣkaḥ piṇḍakaḥ sihlo yāvano 'pyatha pāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवासो वृकधूपो ऽपि श्रीवेष्टसरलद्रवौ मृगनाभिर्मृगमदः कस्तूरी चाथ कोलकम्

śrīvāso vṛkadhūpo 'pi śrīveṣṭasaraladravau mṛganābhirmṛgamadaḥ kastūrī cātha kolakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कोलकं कोशफलमथ कर्पूरमस्त्रियाम् तैलपर्णिकगोशीर्षे हरिचन्दनमस्त्रियाम्

kaṅkolakaṃ kośaphalamatha karpūramastriyām tailaparṇikagośīrṣe haricandanamastriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलपर्णी तु पत्त्राङ्गं रञ्जनं रक्तचन्दनम् कुचन्दनं चाथ जातीकोशजातीफले समे

tilaparṇī tu pattrāṅgaṃ rañjanaṃ raktacandanam kucandanaṃ cātha jātīkośajātīphale same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्पूरागुरुकस्तूरीकक्कोलैर्यक्षकर्दमः गात्रानुलेपनी वर्तिर्वर्णकं स्याद्विलेपनम्

karpūrāgurukastūrīkakkolairyakṣakardamaḥ gātrānulepanī vartirvarṇakaṃ syādvilepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णानि वासयोगाः स्युर्भावितं वासितं त्रिषु संस्कारो गन्धमाल्याद्यैर्यः स्यात्तदधिवासनम्

cūrṇāni vāsayogāḥ syurbhāvitaṃ vāsitaṃ triṣu saṃskāro gandhamālyādyairyaḥ syāttadadhivāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माल्यं मालास्रजौ मूर्ध्नि केशमध्ये तु गर्भकः प्रभ्रष्टकं शिखालम्बि पुरोन्यस्तं ललामकम्

mālyaṃ mālāsrajau mūrdhni keśamadhye tu garbhakaḥ prabhraṣṭakaṃ śikhālambi puronyastaṃ lalāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रालम्बमृजुलम्बि स्यात्कण्ठाद्वैकक्षिकं तु तत् यत्तिर्यक् क्षिप्तमुरसि शिखास्वापीडशेखरौ

prālambamṛjulambi syātkaṇṭhādvaikakṣikaṃ tu tat yattiryak kṣiptamurasi śikhāsvāpīḍaśekharau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रचना स्यात्परिस्यन्द आभोगः परिपूर्णता उपधानं तूपबर्हः शय्यायां शयनीयवत्

racanā syātparisyanda ābhogaḥ paripūrṇatā upadhānaṃ tūpabarhaḥ śayyāyāṃ śayanīyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयनं मञ्चपर्यङ्कपल्यङ्काः खट्वया समाः गेन्दुकः कन्दुको दीपः प्रदीपः पीठमासनम्

śayanaṃ mañcaparyaṅkapalyaṅkāḥ khaṭvayā samāḥ gendukaḥ kanduko dīpaḥ pradīpaḥ pīṭhamāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्गकः संपुटकः प्रतिग्राहः पतद्ग्रहः प्रसाधनी कङ्कतिका पिष्टातः पटवासकः

samudgakaḥ saṃpuṭakaḥ pratigrāhaḥ patadgrahaḥ prasādhanī kaṅkatikā piṣṭātaḥ paṭavāsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम् संततिर्गोत्रजननकुलान्यभिजनान्वयौ

darpaṇe mukurādarśau vyajanaṃ tālavṛntakam saṃtatirgotrajananakulānyabhijanānvayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशो ऽन्ववायः संतानो वर्णाः स्युर्ब्राह्मणादयः विप्रक्षत्रियविट्शूद्राश् चातुर्वर्ण्यमिति स्मृतम्

vaṃśo 'nvavāyaḥ saṃtāno varṇāḥ syurbrāhmaṇādayaḥ viprakṣatriyaviṭśūdrāś cāturvarṇyamiti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजबीजी राजवंश्यो बीज्यस्तु कुलसंभवः महाकुलकुलीनार्यसभ्यसज्जनसाधवः

rājabījī rājavaṃśyo bījyastu kulasaṃbhavaḥ mahākulakulīnāryasabhyasajjanasādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्चतुष्टये आश्रमो ऽस्त्री द्विजात्यग्रजन्मभूदेववाडवाः

brahmacārī gṛhī vānaprastho bhikṣuścatuṣṭaye āśramo 'strī dvijātyagrajanmabhūdevavāḍavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रश्च ब्राह्मणो ऽसौ षट्कर्मा यागादिभिर्वृतः विद्वान्विपश्चिद्दोषज्ञः सन्सुधीः कोविदो बुधः

vipraśca brāhmaṇo 'sau ṣaṭkarmā yāgādibhirvṛtaḥ vidvānvipaściddoṣajñaḥ sansudhīḥ kovido budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरो मनीषी ज्ञः प्राज्ञः संख्यावान्पण्डितः कविः धीमान्सूरिः कृती कृष्टिर्लब्धवर्णो विचक्षणः

dhīro manīṣī jñaḥ prājñaḥ saṃkhyāvānpaṇḍitaḥ kaviḥ dhīmānsūriḥ kṛtī kṛṣṭirlabdhavarṇo vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरदर्शी दीर्घदर्शी श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ मीमांसको जैमिनीये वेदान्ती ब्रह्मवादिनि

dūradarśī dīrghadarśī śrotriyacchāndasau samau mīmāṃsako jaiminīye vedāntī brahmavādini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशेषिके स्यादौलूक्यः सौगतः शून्यवादिनि नैयायिकस्त्वक्षपादः स्यात्स्याद्वादिक आर्हकः

vaiśeṣike syādaulūkyaḥ saugataḥ śūnyavādini naiyāyikastvakṣapādaḥ syātsyādvādika ārhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चार्वाकलौकायतिकौ सत्कार्ये सांख्यकापिलौ उपाध्यायो ऽध्यापको ऽथ स्यान्निषेकादिकृद्गुरुः

cārvākalaukāyatikau satkārye sāṃkhyakāpilau upādhyāyo 'dhyāpako 'tha syānniṣekādikṛdguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रव्याख्याकृदाचार्य आदेष्टा त्वध्वरे व्रती यष्टा च यजमानश् च स सोमवति दीक्षितः

mantravyākhyākṛdācārya ādeṣṭā tvadhvare vratī yaṣṭā ca yajamānaś ca sa somavati dīkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इज्याशीलो यायजूको यज्वा तु विधिनेष्टवान् स गीर्पतीष्टया स्थपतिः सोमपीथी तु सोमपाः

ijyāśīlo yāyajūko yajvā tu vidhineṣṭavān sa gīrpatīṣṭayā sthapatiḥ somapīthī tu somapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्ववेदाः स येनेष्टो यागः सर्वस्वदक्षिणः अनूचानः प्रवचने साङ्गे ऽधीती गुरोस्तु यः

sarvavedāḥ sa yeneṣṭo yāgaḥ sarvasvadakṣiṇaḥ anūcānaḥ pravacane sāṅge 'dhītī gurostu yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्धानुज्ञः समावृत्तः सुत्वा त्वभिषवे कृते छात्त्रान्तेवासिनौ शिष्ये शैक्षाः प्राथमकल्पिकाः

labdhānujñaḥ samāvṛttaḥ sutvā tvabhiṣave kṛte chāttrāntevāsinau śiṣye śaikṣāḥ prāthamakalpikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकब्रह्मव्रताचारा मिथः सब्रह्मचारिणः सतीर्थ्यास्त्वेकगुरवश्चितवानग्निमग्निचित्

ekabrahmavratācārā mithaḥ sabrahmacāriṇaḥ satīrthyāstvekaguravaścitavānagnimagnicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारम्पर्योपदेशे स्यादैतिह्यम् इतिहाव्ययम् उपज्ञा ज्ञानमाद्यं स्याज्ज्ञात्वारम्भ उपक्रमः

pāramparyopadeśe syādaitihyam itihāvyayam upajñā jñānamādyaṃ syājjñātvārambha upakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञः सवो ऽध्वरो यागः सप्ततन्तुर्मखः क्रतुः पाठो होमश्चातिथीनां सपर्या तर्पणं बलिः

yajñaḥ savo 'dhvaro yāgaḥ saptatanturmakhaḥ kratuḥ pāṭho homaścātithīnāṃ saparyā tarpaṇaṃ baliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते पञ्चमहायज्ञा ब्रह्मयज्ञादिनामकाः समज्या परिषद्गोष्ठी सभासमितिसंसदः

ete pañcamahāyajñā brahmayajñādināmakāḥ samajyā pariṣadgoṣṭhī sabhāsamitisaṃsadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्थानी क्लीबमास्थानं स्त्रीनपुंसकयोः सदः प्राग्वंशः प्राग्घविर् गेहात्सदस्या विधिदर्शिनः

āsthānī klībamāsthānaṃ strīnapuṃsakayoḥ sadaḥ prāgvaṃśaḥ prāgghavir gehātsadasyā vidhidarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभासदः सभास्ताराः सभ्याः सामाजिकाश्च ते अध्वर्यूद्गातृहोतारो यजुःसामर्ग्विदः क्रमात्

sabhāsadaḥ sabhāstārāḥ sabhyāḥ sāmājikāśca te adhvaryūdgātṛhotāro yajuḥsāmargvidaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आग्नीध्राद्या धनैर्वार्या ऋत्विजो याजकाश्च ते वेदिः परिष्कृता भूमिः समे स्थण्डिलचत्वरे

āgnīdhrādyā dhanairvāryā ṛtvijo yājakāśca te vediḥ pariṣkṛtā bhūmiḥ same sthaṇḍilacatvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चषालो यूपकटकः कुम्बा सुगहना वृतिः यूपाग्रं तर्म निर्मन्थ्यदारुणि त्वरणिर्द्वयोः

caṣālo yūpakaṭakaḥ kumbā sugahanā vṛtiḥ yūpāgraṃ tarma nirmanthyadāruṇi tvaraṇirdvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणाग्निर्गार्हपत्याहवनीयौ त्रयो ऽग्नयः अग्नित्रयमिदं त्रेता प्रणीतः संस्कृतो ऽनलः

dakṣiṇāgnirgārhapatyāhavanīyau trayo 'gnayaḥ agnitrayamidaṃ tretā praṇītaḥ saṃskṛto 'nalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समूह्यः परिचाय्योपचाय्यावग्नौ प्रयोगिणः यो गार्हपत्यादानीय दक्षिणाग्निः प्रणीयते

samūhyaḥ paricāyyopacāyyāvagnau prayogiṇaḥ yo gārhapatyādānīya dakṣiṇāgniḥ praṇīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् आनाय्यो ऽथाग्नायी स्वाहा च हुतभुक्प्रिया ऋक्सामिधेनी धाय्या च या स्यादग्निसमिन्धने

tasmin ānāyyo 'thāgnāyī svāhā ca hutabhukpriyā ṛksāmidhenī dhāyyā ca yā syādagnisamindhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायत्रीप्रमुखं छन्दो हव्यपाके चरुः पुमान् आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद्दधियोगतः

gāyatrīpramukhaṃ chando havyapāke caruḥ pumān āmikṣā sā śṛtoṣṇe yā kṣīre syāddadhiyogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धवित्रं व्यजनं तद्यद्रचितं मृगचर्मणा पृषदाज्यं सदध्याज्ये परमान्नं तु पायसम्

dhavitraṃ vyajanaṃ tadyadracitaṃ mṛgacarmaṇā pṛṣadājyaṃ sadadhyājye paramānnaṃ tu pāyasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हव्यकव्ये दैवपित्र्ये अन्ने पात्रं स्रुवादिकम् ध्रुवोपभृज्जुहूर्ना तु स्रुवो भेदाः स्रुचः स्त्रियः

havyakavye daivapitrye anne pātraṃ sruvādikam dhruvopabhṛjjuhūrnā tu sruvo bhedāḥ srucaḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाकृतः पशुरसौ यो ऽभिमन्त्र्य क्रतौ हतः परम्पराकम् शमनं प्रोक्षणं च वधार्थकम्

upākṛtaḥ paśurasau yo 'bhimantrya kratau hataḥ paramparākam śamanaṃ prokṣaṇaṃ ca vadhārthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाच्यलिङ्गाः प्रमीतोपसंपन्नप्रोक्षिता हते सांनाय्यं हविरग्नौ तु हुतं त्रिषु वषट् कृतम्

vācyaliṅgāḥ pramītopasaṃpannaprokṣitā hate sāṃnāyyaṃ haviragnau tu hutaṃ triṣu vaṣaṭ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षान्तो ऽवभृथो यज्ञे तत्कर्मार्हं तु यज्ञियम् त्रिष्वथ क्रतुकर्मेष्टं पूर्तं खातादि कर्म यत्

dīkṣānto 'vabhṛtho yajñe tatkarmārhaṃ tu yajñiyam triṣvatha kratukarmeṣṭaṃ pūrtaṃ khātādi karma yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतं विघसो यज्ञशेषभोजनशेषयोः त्यागो विहापितं दानमुत्सर्जनविसर्जने

amṛtaṃ vighaso yajñaśeṣabhojanaśeṣayoḥ tyāgo vihāpitaṃ dānamutsarjanavisarjane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् प्रादेशनं निर्वपणमपवर्जनमंहतिः

viśrāṇanaṃ vitaraṇaṃ sparśanaṃ pratipādanam prādeśanaṃ nirvapaṇamapavarjanamaṃhatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतार्थं तदहे दानं त्रिषु स्यादौर्ध्वदेहिकम् पितृदानं निवापः स्याच्छ्राद्धं तत्कर्म शास्त्रतः

mṛtārthaṃ tadahe dānaṃ triṣu syādaurdhvadehikam pitṛdānaṃ nivāpaḥ syācchrāddhaṃ tatkarma śāstrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वाहार्यं मासिके ऽंशो ऽष्टमो ऽह्नः कुतपो ऽस्त्रियाम् पर्येषणा परीष्टिश्चान्वेषणा च गवेषणा

anvāhāryaṃ māsike 'ṃśo 'ṣṭamo 'hnaḥ kutapo 'striyām paryeṣaṇā parīṣṭiścānveṣaṇā ca gaveṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनिस्त्वध्येषणा याच्ञाभिशस्तिर् याचनार्थना षट् तु त्रिष्वर्घ्यमर्घार्थे पाद्यं पादाय वारिणि

sanistvadhyeṣaṇā yācñābhiśastir yācanārthanā ṣaṭ tu triṣvarghyamarghārthe pādyaṃ pādāya vāriṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमादातिथ्यातिथेये अतिथ्यर्थे ऽत्र साधुनि स्युरावेशिक आगन्तुरतिथिर्ना गृहागते

kramādātithyātitheye atithyarthe 'tra sādhuni syurāveśika āganturatithirnā gṛhāgate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राघूर्णिकः प्राघूणकश्चाभ्युत्थानं तु गौरवम् पूजा नमस्यापचितिः सपर्यार्चार्हणाः समाः

prāghūrṇikaḥ prāghūṇakaścābhyutthānaṃ tu gauravam pūjā namasyāpacitiḥ saparyārcārhaṇāḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरिवस्या तु शुश्रूषा परिचर्याप्युपासना व्रज्याटाट्या पर्यटनं चर्या त्वीर्यापथे स्थितिः

varivasyā tu śuśrūṣā paricaryāpyupāsanā vrajyāṭāṭyā paryaṭanaṃ caryā tvīryāpathe sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्पर्शस्त्वाचमनमथ मौनमभाषणम् प्राचेतसश्चादिकविः स्यान्मैत्रावरुणिश्च सः

upasparśastvācamanamatha maunamabhāṣaṇam prācetasaścādikaviḥ syānmaitrāvaruṇiśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाल्मीकश्चाथ गाधेयो विश्वामित्रश्च कौशिकः व्यासो द्वैपायनः पाराशर्यः सत्यवतीसुतः

vālmīkaścātha gādheyo viśvāmitraśca kauśikaḥ vyāso dvaipāyanaḥ pārāśaryaḥ satyavatīsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनुपूर्वी स्त्रियां वावृत् परिपाटी अनुक्रमः पर्यायश्चातिपातस्तु स्यात्पर्यय उपात्ययः

ānupūrvī striyāṃ vāvṛt paripāṭī anukramaḥ paryāyaścātipātastu syātparyaya upātyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियमो व्रतमस्त्री तच्चोपवासादि पुण्यकम् औपवस्तं तूपवासः विवेकः पृथगात्मता

niyamo vratamastrī taccopavāsādi puṇyakam aupavastaṃ tūpavāsaḥ vivekaḥ pṛthagātmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्ब्रह्मवर्चसं वृत्ताध्ययनर्द्धिरथाञ्जलिः पाठे ब्रह्माञ्जलिः पाठे विप्रुषो ब्रह्मबिन्दवः

syādbrahmavarcasaṃ vṛttādhyayanarddhirathāñjaliḥ pāṭhe brahmāñjaliḥ pāṭhe vipruṣo brahmabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानयोगासने ब्रह्मासनं कल्पे विधिक्रमौ मुख्यः स्यात्प्रथमः कल्पो ऽनुकल्पस्तु ततो ऽधमः

dhyānayogāsane brahmāsanaṃ kalpe vidhikramau mukhyaḥ syātprathamaḥ kalpo 'nukalpastu tato 'dhamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः समे तु पादग्रहणमभिवादनमित्युभे

saṃskārapūrvaṃ grahaṇaṃ syādupākaraṇaṃ śruteḥ same tu pādagrahaṇamabhivādanamityubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिक्षुः परिव्राट् कर्मन्दी पाराशर्यपि मस्करी तपस्वी तापसः पारिकाङ्क्षी वाचंयमो मुनिः

bhikṣuḥ parivrāṭ karmandī pārāśaryapi maskarī tapasvī tāpasaḥ pārikāṅkṣī vācaṃyamo muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपःक्लेशसहो दान्तो वर्णिनो ब्रह्मचारिणः ऋषयः सत्यवचसः स्नातकस्त्वाप्लुतो व्रती

tapaḥkleśasaho dānto varṇino brahmacāriṇaḥ ṛṣayaḥ satyavacasaḥ snātakastvāpluto vratī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये निर्जितेन्द्रियग्रामा यतिनो यतयश्च ते यः स्थण्डिले व्रतवशाच्छेते स्थण्डिलशाय्यसौ

ye nirjitendriyagrāmā yatino yatayaśca te yaḥ sthaṇḍile vratavaśācchete sthaṇḍilaśāyyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाण्डिलश्चाथ विरजस्तमसः स्युर्द्वयातिगाः पवित्रः प्रयतः पूतः पाषण्डाः सर्वलिङ्गिनः

sthāṇḍilaścātha virajastamasaḥ syurdvayātigāḥ pavitraḥ prayataḥ pūtaḥ pāṣaṇḍāḥ sarvaliṅginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालाशो दण्ड आषाढो व्रते राम्भस्तु वैणवः अस्त्री कमण्डलुः कुण्डी व्रतिनामासनं बृसी

pālāśo daṇḍa āṣāḍho vrate rāmbhastu vaiṇavaḥ astrī kamaṇḍaluḥ kuṇḍī vratināmāsanaṃ bṛsī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजिनं चर्म कृत्तिः स्त्री भैक्षं भिक्षाकदम्बकम् स्वाध्यायः स्याज्जपः सुत्याभिषवः सवनं च सा

ajinaṃ carma kṛttiḥ strī bhaikṣaṃ bhikṣākadambakam svādhyāyaḥ syājjapaḥ sutyābhiṣavaḥ savanaṃ ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वैनसामपध्वंसि जप्यं त्रिष्वघमर्षणम् दर्शश्च पौर्णमासश्च यागौ पक्षान्तयोः पृथक्

sarvainasāmapadhvaṃsi japyaṃ triṣvaghamarṣaṇam darśaśca paurṇamāsaśca yāgau pakṣāntayoḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः नियमस्तु स यत्कर्म नित्यमागन्तुसाधनम्

śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yatkarma tadyamaḥ niyamastu sa yatkarma nityamāgantusādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षौरम् तु भद्राकरणं मुण्डनं वपनं त्रिषु कक्षापटी च कौपीनं शाटी च स्त्रीति लक्ष्यतः

kṣauram tu bhadrākaraṇaṃ muṇḍanaṃ vapanaṃ triṣu kakṣāpaṭī ca kaupīnaṃ śāṭī ca strīti lakṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवीतं ब्रह्मसूत्रं प्रोद्धृते दक्षिणे करे प्राचीनावीतमन्यस्मिन्निवीतं कण्ठलम्बितम्

upavītaṃ brahmasūtraṃ proddhṛte dakṣiṇe kare prācīnāvītamanyasminnivītaṃ kaṇṭhalambitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुल्यग्रे तीर्थं दैवं स्वल्पाङ्गुल्योर्मूले कायम् मध्ये ऽङ्गुष्ठाङ्गुल्योः पित्र्यं मूले त्वङ्गुष्ठस्य ब्राह्मम्

aṅgulyagre tīrthaṃ daivaṃ svalpāṅgulyormūle kāyam madhye 'ṅguṣṭhāṅgulyoḥ pitryaṃ mūle tvaṅguṣṭhasya brāhmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्ब्रह्मभूयं ब्रह्मत्वं ब्रह्मसायुज्यमित्यपि देवभूयादिकं तद्वत्कृच्छ्रं सान्तपनादिकम्

syādbrahmabhūyaṃ brahmatvaṃ brahmasāyujyamityapi devabhūyādikaṃ tadvatkṛcchraṃ sāntapanādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संन्यासवत्यनशने पुमान्प्रायो ऽथ वीरहा नष्टाग्निः कुहना लोभान् मिथ्येर्यापथकल्पना

saṃnyāsavatyanaśane pumānprāyo 'tha vīrahā naṣṭāgniḥ kuhanā lobhān mithyeryāpathakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रात्यः संस्कारहीनः स्यादस्वाध्यायो निराकृतिः धर्मध्वजी लिङ्गवृत्तिरवकीर्णी क्षतव्रतः

vrātyaḥ saṃskārahīnaḥ syādasvādhyāyo nirākṛtiḥ dharmadhvajī liṅgavṛttiravakīrṇī kṣatavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्ते यस्मिन् अस्तमेति सुप्ते यस्मिन् उदेति च अंशुमानभिनिर्मुक्ताभ्युदितौ च यथाक्रमम्

supte yasmin astameti supte yasmin udeti ca aṃśumānabhinirmuktābhyuditau ca yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवेत्तानुजो ऽनूढे ज्येष्ठे दारपरिग्रहात् परिवित्तिस्तु तज्ज्यायान् विवाहोपयमौ समौ

parivettānujo 'nūḍhe jyeṣṭhe dāraparigrahāt parivittistu tajjyāyān vivāhopayamau samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा परिणयोद्वाहोपयामाः पाणिपीडनम् व्यवायो ग्राम्यधर्मो मैथुनं निधुवनं रतम्

tathā pariṇayodvāhopayāmāḥ pāṇipīḍanam vyavāyo grāmyadharmo maithunaṃ nidhuvanaṃ ratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवर्गोधर्मकामार्थैश्चतुर्वर्गः समोक्षकैः सबलैस्तैश्चतुर्भद्रं जन्याः स्निग्धाः वरस्य ये

trivargodharmakāmārthaiścaturvargaḥ samokṣakaiḥ sabalaistaiścaturbhadraṃ janyāḥ snigdhāḥ varasya ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्धाभिषिक्तो राजन्यो बाहुजः क्षत्रियो विराट् राजा राट् पार्थिवक्ष्माभृन्नृपभूपमहीक्षितः

mūrdhābhiṣikto rājanyo bāhujaḥ kṣatriyo virāṭ rājā rāṭ pārthivakṣmābhṛnnṛpabhūpamahīkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा तु प्रणताशेषसामन्तः स्यादधीश्वरः चक्रवर्ती सार्वभौमो नृपो ऽन्यो मण्डलेश्वरः

rājā tu praṇatāśeṣasāmantaḥ syādadhīśvaraḥ cakravartī sārvabhaumo nṛpo 'nyo maṇḍaleśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनेष्टं राजसूयेन मण्डलस्येश्वरश्च यः शास्ति यश्चाज्ञया राज्ञः स सम्राडथ राजकम्

yeneṣṭaṃ rājasūyena maṇḍalasyeśvaraśca yaḥ śāsti yaścājñayā rājñaḥ sa samrāḍatha rājakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्यकं च नृपतिक्षत्रियाणां गणे क्रमात् मन्त्री धीसचिवो ऽमात्यो ऽन्ये कर्मसचिवास्ततः

rājanyakaṃ ca nṛpatikṣatriyāṇāṃ gaṇe kramāt mantrī dhīsacivo 'mātyo 'nye karmasacivāstataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामात्राः प्रधानानि पुरोधास्तु पुरोहितः द्रष्टरि व्यवहाराणां प्राड्विवाकाक्षदर्शकौ

mahāmātrāḥ pradhānāni purodhāstu purohitaḥ draṣṭari vyavahārāṇāṃ prāḍvivākākṣadarśakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीहारो द्वारपालद्वास्थद्वास्थितदर्शकाः रक्षिवर्गस्त्वनीकस्थो ऽथाध्यक्षाधिकृतौ समौ

pratīhāro dvārapāladvāsthadvāsthitadarśakāḥ rakṣivargastvanīkastho 'thādhyakṣādhikṛtau samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थायुको ऽधिकृतो ग्रामे गोपो ग्रामेषु भूरिषु भौरिकः कनकाध्यक्षो रूप्याध्यक्षस्तु नैष्किकः

sthāyuko 'dhikṛto grāme gopo grāmeṣu bhūriṣu bhaurikaḥ kanakādhyakṣo rūpyādhyakṣastu naiṣkikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःपुरे त्वधिकृतः स्यादन्तर्वंशिको जनः सौविदल्लाः कञ्चुकिनः स्थापत्याः सौविदाश्च ते

antaḥpure tvadhikṛtaḥ syādantarvaṃśiko janaḥ sauvidallāḥ kañcukinaḥ sthāpatyāḥ sauvidāśca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शण्ढो वर्षवरस्तुल्यौ सेवकार्थ्यनुजीविनः विषयानन्तरो राजा शत्रुर्मित्रमतः परम्

śaṇḍho varṣavarastulyau sevakārthyanujīvinaḥ viṣayānantaro rājā śatrurmitramataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीनः परतरः पार्ष्णिग्राहस्तु पृष्ठतः रिपौ वैरिसपत्नारिद्विषद्द्वेषणदुर्हृदः

udāsīnaḥ parataraḥ pārṣṇigrāhastu pṛṣṭhataḥ ripau vairisapatnāridviṣaddveṣaṇadurhṛdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विड् विपक्षाहितामित्रदस्युशात्रवशत्रवः अभिघातिपरारातिप्रत्यर्थिपरिपन्थिनः

dviḍ vipakṣāhitāmitradasyuśātravaśatravaḥ abhighātiparārātipratyarthiparipanthinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयस्यः स्निग्धः सवया अथ मित्रं सखा सुहृत् सख्यं साप्तपदीनं स्यादनुरोधो ऽनुवर्तनम्

vayasyaḥ snigdhaḥ savayā atha mitraṃ sakhā suhṛt sakhyaṃ sāptapadīnaṃ syādanurodho 'nuvartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्हवर्णः प्रणिधिरपसर्पश्चरः स्पशः चारश्च गूढपुरुषश्चाप्तप्रत्ययितौ समौ

yathārhavarṇaḥ praṇidhirapasarpaścaraḥ spaśaḥ cāraśca gūḍhapuruṣaścāptapratyayitau samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांवत्सरो ज्यौतिषिको दैवज्ञगणकावपि स्युर्मौहूर्तिकमौहूर्तज्ञानिकार्तान्तिका अपि

sāṃvatsaro jyautiṣiko daivajñagaṇakāvapi syurmauhūrtikamauhūrtajñānikārtāntikā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.