Library·Asanga: Mahayanasutralamkara, with Vasubandhu's Bhasya·9
नवमो ऽधिकारः सर्वाकारज्ञतायां द्वौ श्लोकौ । तृतीयस् तयोर् एव निर्देशभूतः । अमेयैर् दुष्करशतैर् अमेयैः कुशलाचयैः । अप्रमेयेण कालेन अमेयावरणक्षयात्
navamo 'dhikāraḥ sarvākārajñatāyāṃ dvau ślokau | tṛtīyas tayor eva nirdeśabhūtaḥ | ameyair duṣkaraśatair ameyaiḥ kuśalācayaiḥ | aprameyeṇa kālena ameyāvaraṇakṣayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला । विवृता रत्नपेटेव बुद्धत्वं समुदाहृतम्
sarvākārajñatāvāptiḥ sarvāvaraṇanirmalā | vivṛtā ratnapeṭeva buddhatvaṃ samudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा दुष्करम् अद्भुतं श्रमशतैः संचित्यसर्वशुभं कालेनोत्तमकल्पयानमहता सर्वावृतीनां क्षयात् । सूक्ष्मस्यावरणस्य भूमिषु गतस्योत्पाटनाद् बुद्धता रत्नानाम् इव सा प्रभावमहतां पेटा समुद्धातिता
kṛtvā duṣkaram adbhutaṃ śramaśataiḥ saṃcityasarvaśubhaṃ kālenottamakalpayānamahatā sarvāvṛtīnāṃ kṣayāt | sūkṣmasyāvaraṇasya bhūmiṣu gatasyotpāṭanād buddhatā ratnānām iva sā prabhāvamahatāṃ peṭā samuddhātitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुदागमतः स्वभावत औपम्यतश् च बुद्धत्वम् उद्भावितं । यावद्भिर् दुष्करशतैर् यावद्भिः कुशलसंभारैर् यावता कालेन यावतः क्लेशज्ञेयावरणस्य प्रहाणात् समुदागच्छत्ययं समुदागमः । सर्वाकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला स्वभावः । (म्स ३४) विवृता रत्नपेटा तदौपम्यं । तस्यैव बुद्धत्वस्याद्वयलक्षणे सानुभावे द्वौ श्लोकौ । सर्वधर्माश् च बुद्धत्वं धर्मो नैव न कश्चन । शुक्लधर्ममयं तच् च न च तैस् तन्निरूप्यते
samudāgamataḥ svabhāvata aupamyataś ca buddhatvam udbhāvitaṃ | yāvadbhir duṣkaraśatair yāvadbhiḥ kuśalasaṃbhārair yāvatā kālena yāvataḥ kleśajñeyāvaraṇasya prahāṇāt samudāgacchatyayaṃ samudāgamaḥ | sarvākārajñatāvāptiḥ sarvāvaraṇanirmalā svabhāvaḥ | (Msa 34) vivṛtā ratnapeṭā tadaupamyaṃ | tasyaiva buddhatvasyādvayalakṣaṇe sānubhāve dvau ślokau | sarvadharmāś ca buddhatvaṃ dharmo naiva na kaścana | śukladharmamayaṃ tac ca na ca tais tannirūpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मरत्ननिमित्तत्वाल् लब्धरत्नाकरोपमम् । शुभस्य निमित्तत्वाल् लब्धमेघोपमं मतम्
dharmaratnanimittatvāl labdharatnākaropamam | śubhasya nimittatvāl labdhameghopamaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधर्माश् च बुद्धत्वं तथताया अभिन्नत्वात् तद्विशुद्धिप्रभावितत्वाच् च बुद्धत्वस्य न च कश् चिद्धर्मो ऽस्ति परिकल्पितेन धर्मस्वभावेन शुक्लधर्ममयं च बुद्धत्वं पारमितादीनां कुशलानां तद्भावेन परिवृत्तेः । न च तैस् तान् निर्दिश्यते पारमितादीनां पारमितादिभावेनापरिनिष्पत्तेर् इदम् अद्वयलक्षणं । रत्नाकरमेघोपमत्वम् अनुभावः । देशना धर्मरत्नानां तत्प्रभवत्वात् कुशलसस्यानां च विनेयसंतानक्षेत्रेषु । बुद्धत्वं सर्वधर्मः समुदितम् अथ वा सर्वधर्मव्यपेतं प्रोद्भूतेर् धर्मरत्नप्रततसुमहतो धर्मरत्नाकराभम् । भूतानां शुक्लसस्य प्रसवसुमहतो हेतुतो मेघभूतं दानाद् धर्माम्बुवर्षप्रततसुविहितस्याक्षयस्य प्रजासु
sarvadharmāś ca buddhatvaṃ tathatāyā abhinnatvāt tadviśuddhiprabhāvitatvāc ca buddhatvasya na ca kaś ciddharmo 'sti parikalpitena dharmasvabhāvena śukladharmamayaṃ ca buddhatvaṃ pāramitādīnāṃ kuśalānāṃ tadbhāvena parivṛtteḥ | na ca tais tān nirdiśyate pāramitādīnāṃ pāramitādibhāvenāpariniṣpatter idam advayalakṣaṇaṃ | ratnākarameghopamatvam anubhāvaḥ | deśanā dharmaratnānāṃ tatprabhavatvāt kuśalasasyānāṃ ca vineyasaṃtānakṣetreṣu | buddhatvaṃ sarvadharmaḥ samuditam atha vā sarvadharmavyapetaṃ prodbhūter dharmaratnapratatasumahato dharmaratnākarābham | bhūtānāṃ śuklasasya prasavasumahato hetuto meghabhūtaṃ dānād dharmāmbuvarṣapratatasuvihitasyākṣayasya prajāsu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तृतीयेन श्लोकेन तम् एवार्थं निर्दिशति । सुमहतः प्रततस्य धर्मरत्नस्य प्रोद्भूतेर् निमित्तत्वाद् रत्नाकराभं भूतानां महतः शुक्लसस्य प्रसवहेतुत्वान् मेघभूतं । महतः सुविहितस्याक्षयस्य धर्माम्बुवर्षस्य दानात् प्रजास्व् इत्य् अयम् अत्र पदविग्रहो वेदितव्यः । तस्यैव बुद्धत्वस्य शरणत्वानुत्तर्ये पञ्च श्लोकाः । परित्राणं हि बुद्धत्वं सर्वक्लेशगणात् सदा । सर्वदुश्चरितेभ्यश् च जन्ममरणतो ऽपि च
anena tṛtīyena ślokena tam evārthaṃ nirdiśati | sumahataḥ pratatasya dharmaratnasya prodbhūter nimittatvād ratnākarābhaṃ bhūtānāṃ mahataḥ śuklasasya prasavahetutvān meghabhūtaṃ | mahataḥ suvihitasyākṣayasya dharmāmbuvarṣasya dānāt prajāsv ity ayam atra padavigraho veditavyaḥ | tasyaiva buddhatvasya śaraṇatvānuttarye pañca ślokāḥ | paritrāṇaṃ hi buddhatvaṃ sarvakleśagaṇāt sadā | sarvaduścaritebhyaś ca janmamaraṇato 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन संक्षेपतः क्लेशकर्मजन्मसंक्लेशपरित्राणार्थेन शरणत्वं दर्शयति । उपद्रवेभ्यः सर्वेभ्यो अपायाद् अनुपायतः । सत्कायाद् धीनयानाच् च तस्माच् छरणम् उत्तमम्
anena saṃkṣepataḥ kleśakarmajanmasaṃkleśaparitrāṇārthena śaraṇatvaṃ darśayati | upadravebhyaḥ sarvebhyo apāyād anupāyataḥ | satkāyād dhīnayānāc ca tasmāc charaṇam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन द्वितीयेनोपद्रवादिपरित्राणाद् विस्तरेण । तत्र सर्वोपद्रवपरित्राणत्वं (म्स ३५) यद् बुद्धानुभावेन अन्धाश् चक्षूंषि प्रतिलभन्ते बधिराः श्रोत्रं विक्षिप्तचित्ताः स्वस्थचित्तमीतयः शाम्यन्तीत्य् एवम् आदि । अपायपरित्राणत्वं बुद्धप्रभया तद्गतानां मोक्षणात् तदगमने च प्रतिष्ठापनात् । अनुपायपरित्राणत्वं तीर्थिकदृष्टिव्युत्थापनात् । सत्कायपरित्राणत्वं यानद्वयेन परिनिर्वापणात् । हीनयानपरित्राणत्वम् अनियतगोत्राणां महायानैकायनीकरणात् । शरणम् अनुपमं तच्छ्रेष्ठबुद्धत्वम् इष्टं जननमरणसर्वक्लेशपापेषु रक्षा । विविधभयगतानां सर्वरक्षापयानं प्रततविविधदुःखापायनोपायगानां
anena dvitīyenopadravādiparitrāṇād vistareṇa | tatra sarvopadravaparitrāṇatvaṃ (Msa 35) yad buddhānubhāvena andhāś cakṣūṃṣi pratilabhante badhirāḥ śrotraṃ vikṣiptacittāḥ svasthacittamītayaḥ śāmyantīty evam ādi | apāyaparitrāṇatvaṃ buddhaprabhayā tadgatānāṃ mokṣaṇāt tadagamane ca pratiṣṭhāpanāt | anupāyaparitrāṇatvaṃ tīrthikadṛṣṭivyutthāpanāt | satkāyaparitrāṇatvaṃ yānadvayena parinirvāpaṇāt | hīnayānaparitrāṇatvam aniyatagotrāṇāṃ mahāyānaikāyanīkaraṇāt | śaraṇam anupamaṃ tacchreṣṭhabuddhatvam iṣṭaṃ jananamaraṇasarvakleśapāpeṣu rakṣā | vividhabhayagatānāṃ sarvarakṣāpayānaṃ pratatavividhaduḥkhāpāyanopāyagānāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तृतीयेन तस्यैव शरणत्वस्यानुपमश्रेष्ठस्य चानुत्तर्यं तेनैवार्थेन दर्शयति । बौद्धैर् धर्मैर् यच् च सुसंपूर्णशरीरं यत् सद्धर्मे वेत्ति स सत्वान् प्रविनेतुम् । यातं पारं यत्कृपया सर्वजगत्सु तद् बुद्धत्वं श्रेष्ठम् इह एष्यं शरणानाम्
anena tṛtīyena tasyaiva śaraṇatvasyānupamaśreṣṭhasya cānuttaryaṃ tenaivārthena darśayati | bauddhair dharmair yac ca susaṃpūrṇaśarīraṃ yat saddharme vetti sa satvān pravinetum | yātaṃ pāraṃ yatkṛpayā sarvajagatsu tad buddhatvaṃ śreṣṭham iha eṣyaṃ śaraṇānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन चतुर्थेन यैः कारणैस् तत् तथानुत्तरं शरणं भवति तत् संदर्शयति । बौद्धैर् धर्मैर् बलवैशारद्यादिभिः सुसंपूर्णास्वभावत्वात् । स्वार्थनिष्ठाम् अधिकृत्य सद्धर्मसत्वविनयोपायज्ञानात् करुणापारगमनाच् च परार्थनिष्ठाम् अधिकृत्य । आलोकात् कालात् सर्वसत्वानां बुद्धत्वं शरणं महत् । सर्वव्यसनसंपत्तिव्यावृत्त्यभ्युदये मतम्
anena caturthena yaiḥ kāraṇais tat tathānuttaraṃ śaraṇaṃ bhavati tat saṃdarśayati | bauddhair dharmair balavaiśāradyādibhiḥ susaṃpūrṇāsvabhāvatvāt | svārthaniṣṭhām adhikṛtya saddharmasatvavinayopāyajñānāt karuṇāpāragamanāc ca parārthaniṣṭhām adhikṛtya | ālokāt kālāt sarvasatvānāṃ buddhatvaṃ śaraṇaṃ mahat | sarvavyasanasaṃpattivyāvṛttyabhyudaye matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन पञ्चमेन श्लोकेन यावन्तं कालं यावतां सत्वानां यत्रार्थे शरणं भवति तत् समासेन दर्शयति । यत्रार्थे इति सर्वव्यसनव्यावृत्तौ संपत्त्यभ्युदये च । आश्रयपरावृत्तौ षट् श्लोकाः । क्लेशज्ञेयवृतीनां सततम् अनुगतं बीजम् उत्कृष्टकालं यस्मिन्न् अस्तं प्रयातं भवति सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैः । बुद्धत्वं शुक्लधर्मप्रवरगुणयुता आश्रयस्यान्यथाप्तिस् तत्प्राप्तिर् निर्विकल्पाद् विषयसुमहतो ज्ञानमार्गात् सुशुद्धात्
anena pañcamena ślokena yāvantaṃ kālaṃ yāvatāṃ satvānāṃ yatrārthe śaraṇaṃ bhavati tat samāsena darśayati | yatrārthe iti sarvavyasanavyāvṛttau saṃpattyabhyudaye ca | āśrayaparāvṛttau ṣaṭ ślokāḥ | kleśajñeyavṛtīnāṃ satatam anugataṃ bījam utkṛṣṭakālaṃ yasminn astaṃ prayātaṃ bhavati suvipulaiḥ sarvahāniprakāraiḥ | buddhatvaṃ śukladharmapravaraguṇayutā āśrayasyānyathāptis tatprāptir nirvikalpād viṣayasumahato jñānamārgāt suśuddhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन विपक्षबीजवियोगतः प्रतिपक्षसंपत्तियोगतश् चाश्रयपरिवृत्तिः परिदीपिता । (म्स ३६) यथा च तत्प्राप्तिर् द्विविधमार्गलाभात् । सुविशुद्धलोकोत्तरज्ञानमार्गलाभात् । तत्पृष्ठलब्धानन्तज्ञेयविषयज्ञानमार्गलाभाच् च । उत्कृष्टकालम् इत्य् अनादिकालं । सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैर् इति भूमिप्रकारैः । स्थितश् च तस्मिन् स तथागतो जगन् महाचलेन्द्रस्थ इवाभ्युदीक्षते । शमाभिरामं करूणायते जनमघाभिरामे ऽन्यजने तु का कथा
anena vipakṣabījaviyogataḥ pratipakṣasaṃpattiyogataś cāśrayaparivṛttiḥ paridīpitā | (Msa 36) yathā ca tatprāptir dvividhamārgalābhāt | suviśuddhalokottarajñānamārgalābhāt | tatpṛṣṭhalabdhānantajñeyaviṣayajñānamārgalābhāc ca | utkṛṣṭakālam ity anādikālaṃ | suvipulaiḥ sarvahāniprakārair iti bhūmiprakāraiḥ | sthitaś ca tasmin sa tathāgato jagan mahācalendrastha ivābhyudīkṣate | śamābhirāmaṃ karūṇāyate janamaghābhirāme 'nyajane tu kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन द्वितीयेनान्याश्रयपरावृत्तिभ्यस् तद्विशेषं दर्शयति । तत्स्थो हि महाचलेन्द्रस्थ इव दूरान्तरनिकृष्टं लोकं पश्यति । दृष्ट्वा च करुणायते श्रावकप्रत्येकबुद्धान् अपि प्राग् एव तदन्यान् । प्रवृत्तिर् ऊद्धित्तिर् अवृतिर् आश्रयो निवृत्तिर् आवृत्तिर् अथो द्वयाद्वया । समाविशिष्टा अपि सर्वगात्मिका तथागतानां परिवृत्तिर् इष्यते
anena dvitīyenānyāśrayaparāvṛttibhyas tadviśeṣaṃ darśayati | tatstho hi mahācalendrastha iva dūrāntaranikṛṣṭaṃ lokaṃ paśyati | dṛṣṭvā ca karuṇāyate śrāvakapratyekabuddhān api prāg eva tadanyān | pravṛttir ūddhittir avṛtir āśrayo nivṛttir āvṛttir atho dvayādvayā | samāviśiṣṭā api sarvagātmikā tathāgatānāṃ parivṛttir iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तृतीयेन तद्दशप्रभेदं दर्शयति । सा हि तथागतानां परिवृत्तिः परार्थवृत्तिर् इति प्रवृत्तिः । सर्वधर्मविशिष्टत्वाद् उत्कृष्टा वृत्तिर् इत्य् उद्वृत्तिः । संक्लेशहेताव् अवृत्तिः । आश्रय इति यो ऽसौ परिवृत्त्याश्रयस्तं दर्शयति । संक्लेशान् निवृत्तितो निवृत्तिः । आत्यन्तिकत्वाद् आयता वृत्तिर् इत्य् आवृत्तिः । अभिसंबोधिपरिनिर्वाणदर्शनवृत्त्या द्वया वृत्तिः । संसारनिर्वाणाप्रतिष्ठितत्वात् संस्कृतासंस्कृतत्वेनाद्वया वृत्तिः । विमुक्तिसामान्येन श्रावकप्रत्येकबुद्धसमा वृत्तिः । बलवैशारद्यादिभिः बुद्धधर्मैर् असमत्वाद् विशिष्टा वृत्तिः । सर्वयानोपदेशगतत्वात् सर्वगता वृत्तिः । यथाम्बरं सर्वगतं सदामतं तथैव तत् सर्वगतं सदामतम् । यथाम्बरं रूपगणेषु सर्वगं तथैव तत् सत्वगणेषु सर्वगम्
anena tṛtīyena taddaśaprabhedaṃ darśayati | sā hi tathāgatānāṃ parivṛttiḥ parārthavṛttir iti pravṛttiḥ | sarvadharmaviśiṣṭatvād utkṛṣṭā vṛttir ity udvṛttiḥ | saṃkleśahetāv avṛttiḥ | āśraya iti yo 'sau parivṛttyāśrayastaṃ darśayati | saṃkleśān nivṛttito nivṛttiḥ | ātyantikatvād āyatā vṛttir ity āvṛttiḥ | abhisaṃbodhiparinirvāṇadarśanavṛttyā dvayā vṛttiḥ | saṃsāranirvāṇāpratiṣṭhitatvāt saṃskṛtāsaṃskṛtatvenādvayā vṛttiḥ | vimuktisāmānyena śrāvakapratyekabuddhasamā vṛttiḥ | balavaiśāradyādibhiḥ buddhadharmair asamatvād viśiṣṭā vṛttiḥ | sarvayānopadeśagatatvāt sarvagatā vṛttiḥ | yathāmbaraṃ sarvagataṃ sadāmataṃ tathaiva tat sarvagataṃ sadāmatam | yathāmbaraṃ rūpagaṇeṣu sarvagaṃ tathaiva tat satvagaṇeṣu sarvagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन चतुर्थेन तत्स्वभावस्य बुद्धत्वस्य सर्वगतत्वं दर्शयति । आकाशसाधर्म्येणोद्देशनिर्देशतः पूर्वापरार्धाभ्यां । सत्वगणेषु सर्वगतत्वं बुद्धत्वस्यात्मत्वेन सर्वसत्वोपगमने परिनिष्पत्तितो वेदितव्यं । यथोदभाजने भिन्ने चन्द्रबिम्बं न दृश्यते । तथ दुष्टेषु सत्वेषु बुद्धबिम्बं न दृश्यते
anena caturthena tatsvabhāvasya buddhatvasya sarvagatatvaṃ darśayati | ākāśasādharmyeṇoddeśanirdeśataḥ pūrvāparārdhābhyāṃ | satvagaṇeṣu sarvagatatvaṃ buddhatvasyātmatvena sarvasatvopagamane pariniṣpattito veditavyaṃ | yathodabhājane bhinne candrabimbaṃ na dṛśyate | tatha duṣṭeṣu satveṣu buddhabimbaṃ na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन पञ्चमेन सर्वगतत्वे ऽप्यभाजनभूतेषु सत्वेषु अबुद्धबिम्बदर्शनं दृष्टान्तेन साधयति । यथाग्निर् ज्वलते ऽन्यत्र पुनर् अन्यत्र शाम्यति । बुद्धेष्व् अपि तथा ज्ञेयं संदर्शनमदर्शनम्
anena pañcamena sarvagatatve 'pyabhājanabhūteṣu satveṣu abuddhabimbadarśanaṃ dṛṣṭāntena sādhayati | yathāgnir jvalate 'nyatra punar anyatra śāmyati | buddheṣv api tathā jñeyaṃ saṃdarśanamadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन षष्ठेन बुद्धविनेयेषु सत्सु बुद्धोत्पादात् तद्दर्शनं । विनीतेषु परिनिर्वाणात् तददर्शनं अग्निज्वलनशमनसाधर्म्येण साधयति । अनाभोगाप्रतिप्रस्रब्धबुद्धकार्यत्वे चत्वारः श्लोकाः । अघटितेभ्यस् तूर्येभ्यो यथा स्याच् छब्दसंभवः । तथा जिने विनाभोगं देशनायाः समुद्भवः
anena ṣaṣṭhena buddhavineyeṣu satsu buddhotpādāt taddarśanaṃ | vinīteṣu parinirvāṇāt tadadarśanaṃ agnijvalanaśamanasādharmyeṇa sādhayati | anābhogāpratiprasrabdhabuddhakāryatve catvāraḥ ślokāḥ | aghaṭitebhyas tūryebhyo yathā syāc chabdasaṃbhavaḥ | tathā jine vinābhogaṃ deśanāyāḥ samudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मणेर् विना यत्नं स्वप्रभावसनिदर्शनम् । बुद्धेष्व् अपि विनाभोगं तथा कृत्यनिदर्शनम्
yathā maṇer vinā yatnaṃ svaprabhāvasanidarśanam | buddheṣv api vinābhogaṃ tathā kṛtyanidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभ्यां श्लोकाभ्याम् अनाभोगेन बुद्धकार्यं साधयत्य् अघटिततूर्यशब्दमणिप्रभावसाधर्म्येण । यथाकाशे अविच्छिन्ना दृश्यन्ते लोकतः क्रियाः । यथैवानास्रवे घातौ अविच्छिन्ना जिनक्रियाः
ābhyāṃ ślokābhyām anābhogena buddhakāryaṃ sādhayaty aghaṭitatūryaśabdamaṇiprabhāvasādharmyeṇa | yathākāśe avicchinnā dṛśyante lokataḥ kriyāḥ | yathaivānāsrave ghātau avicchinnā jinakriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाकाशे क्रियाणां हि हानिर् अभ्युदयः सदा । यथैवानास्रवे धातौ बुद्धकार्योदयव्ययः
yathākāśe kriyāṇāṃ hi hānir abhyudayaḥ sadā | yathaivānāsrave dhātau buddhakāryodayavyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभ्याम् अप्य् अप्रतिप्रस्रब्धबुद्धकार्यत्वं बुद्धकृत्यस्याविच्छेदात् । आकाश इव लोकक्रियाणाम् अविच्छेदे ऽपि चान्यान्यक्रियोदयव्ययस् तथैव । अनास्रवधातुगाम्भीर्ये षोडश श्लोकाः । पौर्वापर्याविशिष्टापि सर्वावरणनिर्मला । न शुद्धा नापि चाशुद्धा तथता बुद्धता मता
ābhyām apy apratiprasrabdhabuddhakāryatvaṃ buddhakṛtyasyāvicchedāt | ākāśa iva lokakriyāṇām avicchede 'pi cānyānyakriyodayavyayas tathaiva | anāsravadhātugāmbhīrye ṣoḍaśa ślokāḥ | paurvāparyāviśiṣṭāpi sarvāvaraṇanirmalā | na śuddhā nāpi cāśuddhā tathatā buddhatā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौर्वापर्येण विशिष्टत्वान् न शुद्धा । पश्चात् सर्वावरणनिर्मलत्वान् नाशुद्धा मलविगमात् । शून्यतायां विशुद्धायां नैरात्म्यान् मार्गलाभतः । बुद्धाः शुद्धात्मलाभित्वात् गता आत्ममहात्मताम्
paurvāparyeṇa viśiṣṭatvān na śuddhā | paścāt sarvāvaraṇanirmalatvān nāśuddhā malavigamāt | śūnyatāyāṃ viśuddhāyāṃ nairātmyān mārgalābhataḥ | buddhāḥ śuddhātmalābhitvāt gatā ātmamahātmatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चानास्रवे धातौ बुद्धानां परमात्मा निर्दिश्यते । किं कारणं । अग्रनैरात्म्यात्मकत्वात् । अग्रं नैरात्म्यं विशुद्धा तथता सा च बुद्धानाम् आत्मा स्वभावार्थेन तस्यां विशुद्धायाम् अग्रं नैरात्म्यम् आत्मानं बुद्धा लभन्ते शुद्धं । अतः शुद्धात्मलाभित्वात् बुद्धा आत्ममाहात्म्यं प्राप्ता इत्य् अनेनाभिसंधिना बुद्धानाम् अनास्रवे धातौ परमात्मा व्यवस्थाप्यते । न भावो नापि चाभावो बुद्धत्वं तेन कथ्यते । तस्माद् बुद्धतथाप्रश्ने अव्याकृतनयो मतः
tatra cānāsrave dhātau buddhānāṃ paramātmā nirdiśyate | kiṃ kāraṇaṃ | agranairātmyātmakatvāt | agraṃ nairātmyaṃ viśuddhā tathatā sā ca buddhānām ātmā svabhāvārthena tasyāṃ viśuddhāyām agraṃ nairātmyam ātmānaṃ buddhā labhante śuddhaṃ | ataḥ śuddhātmalābhitvāt buddhā ātmamāhātmyaṃ prāptā ity anenābhisaṃdhinā buddhānām anāsrave dhātau paramātmā vyavasthāpyate | na bhāvo nāpi cābhāvo buddhatvaṃ tena kathyate | tasmād buddhatathāpraśne avyākṛtanayo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव कारणेन बुद्धत्वं न भाव उच्यते । पुद्गलधर्माभावलक्षणत्वात् तदात्मकत्वाच् च बुद्धत्वस्य । नाभाव उच्यते तथतालक्षणभावात् । अतो बुद्धस्य भावाभावप्रश्ने भवति तथागतः परं मरणान् न भवतीत्य् एवमादिर् अव्याकृतनयो मतः । दाहशान्तिर् यथा लोहे दर्शने तिमिरस्य च । चित्तज्ञाने तथा बौद्धे भावाभावो न शस्यते
tenaiva kāraṇena buddhatvaṃ na bhāva ucyate | pudgaladharmābhāvalakṣaṇatvāt tadātmakatvāc ca buddhatvasya | nābhāva ucyate tathatālakṣaṇabhāvāt | ato buddhasya bhāvābhāvapraśne bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇān na bhavatīty evamādir avyākṛtanayo mataḥ | dāhaśāntir yathā lohe darśane timirasya ca | cittajñāne tathā bauddhe bhāvābhāvo na śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा च लोहे दाहशान्तिर् दर्शने च तिमिरम् एतस्य शान्तिर् न भावो दाहतिमिरयोर् अभावलक्षणत्वात् । नाभावः शान्तिलक्षणेन भावात् । एवं बुद्धानां चित्तज्ञाने च दाहतिमिरस्थानीययो रागाविद्ययोः शान्तिर् न भावः शस्यते तदभावप्रभावितत्वाच् चेतःप्रज्ञाविमुक्त्या नाभावस् तेन तेन विमुक्तिलक्षणेन भावात् । बुद्धानाम् अमले धातौ नैकता बहुता न च । आकाशवद् अदेहत्वात् पूर्वदेहानुसारतः
yathā ca lohe dāhaśāntir darśane ca timiram etasya śāntir na bhāvo dāhatimirayor abhāvalakṣaṇatvāt | nābhāvaḥ śāntilakṣaṇena bhāvāt | evaṃ buddhānāṃ cittajñāne ca dāhatimirasthānīyayo rāgāvidyayoḥ śāntir na bhāvaḥ śasyate tadabhāvaprabhāvitatvāc cetaḥprajñāvimuktyā nābhāvas tena tena vimuktilakṣaṇena bhāvāt | buddhānām amale dhātau naikatā bahutā na ca | ākāśavad adehatvāt pūrvadehānusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धानाम् अनास्रवधातौ नैकत्वं पूर्वदेहानुसारेण । न बहुत्वं देहाभावाद् आकाशवत् । बलादिबुद्धधर्मेषु बोधी रत्नाकरोपमा । जगत्कुशलसस्येषु महामेघोपमा मता
buddhānām anāsravadhātau naikatvaṃ pūrvadehānusāreṇa | na bahutvaṃ dehābhāvād ākāśavat | balādibuddhadharmeṣu bodhī ratnākaropamā | jagatkuśalasasyeṣu mahāmeghopamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यज्ञानसुपूर्णत्वात् पूर्णचन्द्रोपमा मता । ज्ञानालोककरत्वाच् च महादित्योपमा मता
puṇyajñānasupūrṇatvāt pūrṇacandropamā matā | jñānālokakaratvāc ca mahādityopamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतौ रत्नाकरमेघोपमत्वे पूर्णचन्द्रमहादित्योपमत्वे च श्लोकौ गतार्थौ । अमेया रश्मयो यद्वद् व्यमिश्रा भानुमण्डले । सदैककार्या वर्तन्ते लोकम् आलोकयन्ति च
etau ratnākarameghopamatve pūrṇacandramahādityopamatve ca ślokau gatārthau | ameyā raśmayo yadvad vyamiśrā bhānumaṇḍale | sadaikakāryā vartante lokam ālokayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैवानास्रवे धातौ बुद्धानाम् अप्रमेयता । मिश्रैककार्या कृत्येषु ज्ञानालोककरा मता
yathaivānāsrave dhātau buddhānām aprameyatā | miśraikakāryā kṛtyeṣu jñānālokakarā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेन व्यामिश्ररश्म्य् एककार्यस्योपमतया साधरणकर्मतां दर्शयति । रश्मीनाम् एककार्यत्वं पाचनशोषणसमानकार्यत्वाद् वेदितव्यं । द्वितीयेनानास्रवे धातौ मिश्रैककार्यत्वं निर्माणादिकृत्येषु । यथैकरश्मिनिःसारात् सर्वरश्मिविनिःसृतिः । भानोस् तथैव बुद्धानां ज्ञेया ज्ञानविनिःसृतिः
ekena vyāmiśraraśmy ekakāryasyopamatayā sādharaṇakarmatāṃ darśayati | raśmīnām ekakāryatvaṃ pācanaśoṣaṇasamānakāryatvād veditavyaṃ | dvitīyenānāsrave dhātau miśraikakāryatvaṃ nirmāṇādikṛtyeṣu | yathaikaraśminiḥsārāt sarvaraśmiviniḥsṛtiḥ | bhānos tathaiva buddhānāṃ jñeyā jñānaviniḥsṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एककाले सर्वरश्मिविनिःसृत्या स च बुद्धानाम् एककाले ज्ञानप्रवृत्तिं दर्शयति । यथैवादित्यरश्मीनां वृत्तौ नास्ति ममायितम् । तथैव बुद्धज्ञानानां वृत्तौ नास्ति ममायितम्
ekakāle sarvaraśmiviniḥsṛtyā sa ca buddhānām ekakāle jñānapravṛttiṃ darśayati | yathaivādityaraśmīnāṃ vṛttau nāsti mamāyitam | tathaiva buddhajñānānāṃ vṛttau nāsti mamāyitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा सूर्यैकमुक्ताभै रश्मिभिर् भास्यते जगत् । सकृत् ज्ञेयं तथा सर्वं बुद्धज्ञानैः प्रभास्यते
yathā sūryaikamuktābhai raśmibhir bhāsyate jagat | sakṛt jñeyaṃ tathā sarvaṃ buddhajñānaiḥ prabhāsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममत्वाभावे जगज्ज्ञेयप्रभासेन च । यथाक्रमं श्लोकौ गतार्थौ । यथैवादित्यरश्मीनां मेघाद्यावरणं मतम् । तथैव बुद्धज्ञानानाम् आवृतिः सत्वदुष्टता
mamatvābhāve jagajjñeyaprabhāsena ca | yathākramaṃ ślokau gatārthau | yathaivādityaraśmīnāṃ meghādyāvaraṇaṃ matam | tathaiva buddhajñānānām āvṛtiḥ satvaduṣṭatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा रश्मीनां मेघाद्यावरणम् अप्रभासेन । तथा बुद्धज्ञानानाम् आवरणं सत्वानाम् आभाजनत्वेन दुष्टता पञ्चकषायात्युत्सदतया । यथा पांशुवशाद् वस्त्रे रङ्गचित्राविचित्रता । तथा ऽवेधवशान् मुक्तौ ज्ञानचित्राविचित्रता
yathā raśmīnāṃ meghādyāvaraṇam aprabhāsena | tathā buddhajñānānām āvaraṇaṃ satvānām ābhājanatvena duṣṭatā pañcakaṣāyātyutsadatayā | yathā pāṃśuvaśād vastre raṅgacitrāvicitratā | tathā 'vedhavaśān muktau jñānacitrāvicitratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पांशुविशेषेण वस्त्रे रङ्गविचित्रता क्वचिद् अविचित्रता । तथैव पूर्वप्राणिधानचर्याबलाधानविशेषात्(म्स ४०) बुद्धानां विमुक्तौ ज्ञानविचित्रता भवति । श्रावकप्रत्येकबुद्धानां विमुक्ताव् अविचित्रता । गाम्भीर्यम् अमले धातौ लक्षणस्थानकर्मसु । बुद्धानाम् एतद् उदितं रङ्गैर् वाकाशचित्रणा
yathā pāṃśuviśeṣeṇa vastre raṅgavicitratā kvacid avicitratā | tathaiva pūrvaprāṇidhānacaryābalādhānaviśeṣāt(Msa 40) buddhānāṃ vimuktau jñānavicitratā bhavati | śrāvakapratyekabuddhānāṃ vimuktāv avicitratā | gāmbhīryam amale dhātau lakṣaṇasthānakarmasu | buddhānām etad uditaṃ raṅgair vākāśacitraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् अनास्रवधातौ बुद्धानां त्रिविधं गाम्भीर्यम् एवम् उक्तं । लक्षणगाम्भीर्यं चतुर्भिः श्लोकैः । स्थानगाम्भीर्यं पञ्चमेनैकत्वपृथक्त्वाभ्याम् अस्थितत्वात् । कर्मगाम्भीर्यं दशभिः । तत् पुनर् लक्षणगाम्भीर्यं विशुद्धिलक्षणं परमात्मलक्षणम् अव्याकृतलक्षणं विमुक्तिलक्षणं चारभ्योक्तं । कर्मगाम्भीर्यं बोधिपक्षादिरत्नाश्रयत्वकर्म सत्वपरिपाचनकर्म निष्ठागमनकर्म धर्मदेशनाकर्म निर्माणादिकृत्यकर्म ज्ञानप्रवृत्तिकर्म अविकल्पनकर्म चित्राकारज्ञानकर्म ज्ञानाप्रवृत्तिकर्म विमुक्तिसामान्यज्ञानविशेषकर्म चारभ्योक्तं । सेयमनास्रवे धातौ निष्प्रपञ्चत्वाद् आकाशोपमे गाम्भीर्यप्रभेददेशना यथा रङ्गैर् आकाशचित्रणी वेदितव्या । सर्वेषाम् अविशिष्टापि तथता शुद्धिम् आगता । तथागतत्वं तस्माच् च तद्गर्भाः सर्वदेहिनः
etad anāsravadhātau buddhānāṃ trividhaṃ gāmbhīryam evam uktaṃ | lakṣaṇagāmbhīryaṃ caturbhiḥ ślokaiḥ | sthānagāmbhīryaṃ pañcamenaikatvapṛthaktvābhyām asthitatvāt | karmagāmbhīryaṃ daśabhiḥ | tat punar lakṣaṇagāmbhīryaṃ viśuddhilakṣaṇaṃ paramātmalakṣaṇam avyākṛtalakṣaṇaṃ vimuktilakṣaṇaṃ cārabhyoktaṃ | karmagāmbhīryaṃ bodhipakṣādiratnāśrayatvakarma satvaparipācanakarma niṣṭhāgamanakarma dharmadeśanākarma nirmāṇādikṛtyakarma jñānapravṛttikarma avikalpanakarma citrākārajñānakarma jñānāpravṛttikarma vimuktisāmānyajñānaviśeṣakarma cārabhyoktaṃ | seyamanāsrave dhātau niṣprapañcatvād ākāśopame gāmbhīryaprabhedadeśanā yathā raṅgair ākāśacitraṇī veditavyā | sarveṣām aviśiṣṭāpi tathatā śuddhim āgatā | tathāgatatvaṃ tasmāc ca tadgarbhāḥ sarvadehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां निर्विशिष्टा तथता तद्विशुद्धिस्वभावश् च तथागतः । अतः सर्वे सत्वास् तथागतगर्भा इत्य् उच्यते । विभुत्वाविभागे श्लोका एकादश । श्रावकाणां विभुत्वेन लौकिकस्याभिभूयते । प्रत्येकबुद्धेभ्यो मनःबुद्धभौमेन श्रावकस्याभिभूयते
sarveṣāṃ nirviśiṣṭā tathatā tadviśuddhisvabhāvaś ca tathāgataḥ | ataḥ sarve satvās tathāgatagarbhā ity ucyate | vibhutvāvibhāge ślokā ekādaśa | śrāvakāṇāṃ vibhutvena laukikasyābhibhūyate | pratyekabuddhebhyo manaḥbuddhabhaumena śrāvakasyābhibhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिसत्वविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति । तथागतविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति
bodhisatvavibhutvasya tatkalāṃ nānugacchati | tathāgatavibhutvasya tatkalāṃ nānugacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभ्यां तावद् द्वाभ्यां प्रभावोत्कर्षविशेषेण बुद्धानां विभुत्वं दर्शयति । अप्रमेयम् अचिन्त्यं च विभुत्वं बौद्धम् इष्यते । यस्य यत्र यथा यावत् काले यस्मिन् प्रवर्तते
ābhyāṃ tāvad dvābhyāṃ prabhāvotkarṣaviśeṣeṇa buddhānāṃ vibhutvaṃ darśayati | aprameyam acintyaṃ ca vibhutvaṃ bauddham iṣyate | yasya yatra yathā yāvat kāle yasmin pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तृतीयेन प्रकारप्रभेदगाम्भीर्यविशेषाभ्यां कथम् अप्रमेयं कथं वाचिन्त्यम् इत्य् आह । यस्य पुद्गलस्यार्थे तत् प्रवर्तते यत्र लोकधातौ यथा तादृशैः प्रकारैर् यावद् अल्पं (म्स ४१) वा बहु वा यस्मिन् काले । अवशिष्टैः श्लौकेः मनोवृत्तिभेदेन विभुत्वभेदं दर्शयति । पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् । सर्वार्थवृत्तौ सर्वेषां गुणद्वादशशतोदये
anena tṛtīyena prakāraprabhedagāmbhīryaviśeṣābhyāṃ katham aprameyaṃ kathaṃ vācintyam ity āha | yasya pudgalasyārthe tat pravartate yatra lokadhātau yathā tādṛśaiḥ prakārair yāvad alpaṃ (Msa 41) vā bahu vā yasmin kāle | avaśiṣṭaiḥ ślaukeḥ manovṛttibhedena vibhutvabhedaṃ darśayati | pañcendriyaparāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | sarvārthavṛttau sarveṣāṃ guṇadvādaśaśatodaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ द्विविधं विभुत्वं परमं लभ्यते । सर्वेषां पञ्चानाम् इन्द्रियाणां सर्वपञ्चार्थवृत्तौ । तत्र प्रत्येकं द्वादशगुणशतोत्पत्तौ । मनसो ऽपि परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् । विभुत्वानुचरे ज्ञाने निर्विकल्पे सुनिर्मले
pañcendriyaparāvṛttau dvividhaṃ vibhutvaṃ paramaṃ labhyate | sarveṣāṃ pañcānām indriyāṇāṃ sarvapañcārthavṛttau | tatra pratyekaṃ dvādaśaguṇaśatotpattau | manaso 'pi parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | vibhutvānucare jñāne nirvikalpe sunirmale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसः परावृत्तौ विभुत्वानुचरे निर्विकल्पे सुविशुद्धे ज्ञाने परमं विभुत्वं लभ्यते । येन सहितं सर्वं विभुत्वज्ञानं प्रवर्तते । सार्थोद्ग्रहपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् । क्षेत्रशुद्धौ यथाकामं भोगसंदर्शनाय हि
manasaḥ parāvṛttau vibhutvānucare nirvikalpe suviśuddhe jñāne paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | yena sahitaṃ sarvaṃ vibhutvajñānaṃ pravartate | sārthodgrahaparāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | kṣetraśuddhau yathākāmaṃ bhogasaṃdarśanāya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थपरावृत्तौ उद्ग्रहर्परावृत्तौ च क्षेत्रविशुद्धिविभुत्वं परमं लभ्यते येन यथाकामं भोगसंदर्शनं करोति । अव्याघाते सदाकालं सर्वेषां ज्ञानकर्मणाम्
arthaparāvṛttau udgraharparāvṛttau ca kṣetraviśuddhivibhutvaṃ paramaṃ labhyate yena yathākāmaṃ bhogasaṃdarśanaṃ karoti | avyāghāte sadākālaṃ sarveṣāṃ jñānakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्पपरावृत्तौ सर्वेषां ज्ञानानां कर्मणां च सर्वकालम् अव्याघाते परमं विभुत्वं लभ्यते । प्रतिष्ठायाः परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् । अप्रतिष्ठितनिर्वाणं बुद्धानाम् अचले मले पदे
vikalpaparāvṛttau sarveṣāṃ jñānānāṃ karmaṇāṃ ca sarvakālam avyāghāte paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | pratiṣṭhāyāḥ parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | apratiṣṭhitanirvāṇaṃ buddhānām acale male pade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठापरावृत्ताव् अप्रतिष्ठितनिर्वाणं परमं विभुत्वं लभ्यते बुद्धानाम् अनास्रवे धातौ । मैथुनस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् । बुद्धसौख्यविहारे ऽथ दारा ऽसंक्लेशदर्शने
pratiṣṭhāparāvṛttāv apratiṣṭhitanirvāṇaṃ paramaṃ vibhutvaṃ labhyate buddhānām anāsrave dhātau | maithunasya parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | buddhasaukhyavihāre 'tha dārā 'saṃkleśadarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैथुनस्य परावृत्तौ द्वयोर् बुद्धसुखविहारे च दारा ऽसंक्लेशदर्शने च । आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् । चिन्तितार्थसमृद्धौ च गतिरूपविभावने
maithunasya parāvṛttau dvayor buddhasukhavihāre ca dārā 'saṃkleśadarśane ca | ākāśasaṃjñāvyāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param | cintitārthasamṛddhau ca gatirūpavibhāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ द्वयोर् एव चिन्तितार्थसमृद्धौ च येन गगनगर्भो भवति । गतिरूपविभावने च यथेष्टगमनाद् आकाशवशीकरणाच् च । इत्य् अमेयपरावृत्ताव् अमेयविभुता मता । अचिन्त्यकृत्यानुष्ठानाद् बुद्धानाम् अमलाश्रये
ākāśasaṃjñāvyāvṛttau dvayor eva cintitārthasamṛddhau ca yena gaganagarbho bhavati | gatirūpavibhāvane ca yatheṣṭagamanād ākāśavaśīkaraṇāc ca | ity ameyaparāvṛttāv ameyavibhutā matā | acintyakṛtyānuṣṭhānād buddhānām amalāśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनेन मुखेनाप्रमेया परावृत्तिः । तत्र चाप्रमेयं विभुत्वम् अचिन्त्यकर्मानुष्ठानं बुद्धानाम् अनास्रवे धातौ वेदितव्यं । तस्यैव बुद्धस्य सत्वपरिपाकनिमित्तत्वे सप्त श्लोकाः । शुभे वृद्धो लोको व्रजति सुविशुद्धौ परमतां शुभे चानारब्ध्वा व्रजति शुभवृद्धौ परमताम् । व्रजत्य् एवं लोको दिशि दिशि जिनानां सुकथितैर् अपक्वः पक्वो वा न च पुनर् अशेषं ध्रुवम् इह
ity anena mukhenāprameyā parāvṛttiḥ | tatra cāprameyaṃ vibhutvam acintyakarmānuṣṭhānaṃ buddhānām anāsrave dhātau veditavyaṃ | tasyaiva buddhasya satvaparipākanimittatve sapta ślokāḥ | śubhe vṛddho loko vrajati suviśuddhau paramatāṃ śubhe cānārabdhvā vrajati śubhavṛddhau paramatām | vrajaty evaṃ loko diśi diśi jinānāṃ sukathitair apakvaḥ pakvo vā na ca punar aśeṣaṃ dhruvam iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन यादृशस्य परिपाकस्य निमित्तं भवति तद्दर्शयति । उपचितकुशलमूलानां च विमुक्तौ परमतायाम् अनुपचितकुशलमूलानां च कुशलमूलोपचये । अपक्वः शुभवृद्धौ परमतां व्रजनपाकं व्रजति पक्वः सुविशुद्धौ परमतां व्रजति । एवं च नित्यकालं व्रजति न च निःशेषं लोकस्यानन्तत्वात् । तथा कृत्वा चर्यां कृच्छ्रावाप्यां परमगुणयोगाद् भुतवर्ती महाबोधिं नित्यां ध्रुवम् अशरणानां च शरणम् । लभन्ते यद्धीरा दशदिग् सदा सदा सर्वसमयं तद् आश्चर्यं लोके सुविधचरणान् नाद्भुतम् अपि
anena yādṛśasya paripākasya nimittaṃ bhavati taddarśayati | upacitakuśalamūlānāṃ ca vimuktau paramatāyām anupacitakuśalamūlānāṃ ca kuśalamūlopacaye | apakvaḥ śubhavṛddhau paramatāṃ vrajanapākaṃ vrajati pakvaḥ suviśuddhau paramatāṃ vrajati | evaṃ ca nityakālaṃ vrajati na ca niḥśeṣaṃ lokasyānantatvāt | tathā kṛtvā caryāṃ kṛcchrāvāpyāṃ paramaguṇayogād bhutavartī mahābodhiṃ nityāṃ dhruvam aśaraṇānāṃ ca śaraṇam | labhante yaddhīrā daśadig sadā sadā sarvasamayaṃ tad āścaryaṃ loke suvidhacaraṇān nādbhutam api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन द्वितीयेन परिपक्वानां बोधिसत्वानां परिपाकस्याश्चर्यं नाश्चर्यं । (म्स ४३) लक्षणं सदा सर्वसमयम् इति नित्यं निरन्तरं च तद् अनुभूय मार्गचरणं सुविधिचरणं । क्वचिद्धर्माञ् च कं धर्म्यं चक्रं बहुमुखशतैर् दर्शयति यः क्वचिज् जन्मान्तर्धिं क्वचिद् अपि विचित्रां जनचरीम् । क्वचित्कृत्स्नां बोधिं क्वचिद् अपि च निर्वाणम् असकृत् न च स्थानात् तस्माद् विचलति स सर्वं च कुरुते
anena dvitīyena paripakvānāṃ bodhisatvānāṃ paripākasyāścaryaṃ nāścaryaṃ | (Msa 43) lakṣaṇaṃ sadā sarvasamayam iti nityaṃ nirantaraṃ ca tad anubhūya mārgacaraṇaṃ suvidhicaraṇaṃ | kvaciddharmāñ ca kaṃ dharmyaṃ cakraṃ bahumukhaśatair darśayati yaḥ kvacij janmāntardhiṃ kvacid api vicitrāṃ janacarīm | kvacitkṛtsnāṃ bodhiṃ kvacid api ca nirvāṇam asakṛt na ca sthānāt tasmād vicalati sa sarvaṃ ca kurute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तृतीयेन युगपद्बहुमुखपरिपाचनोपायप्रयोगे निमित्तत्वं दर्शयति । यथा यत्रस्थः सत्वान् विनयति । विचित्रा जनचरी जातकभेदेन । न च स्थानाच् चलतीत्य् अनास्रवाद् धातोः । न बुद्धानाम् एवं भवति मम पक्वो ऽयम् इति चाप्रपाच्यो ऽयं देही अपि च अधुनापाच्यत इति । विना संस्कारं तु प्रपचम् उपयात्य् एव जनता शुभैर् धर्मैर् नित्यं दिशि दिशि समन्तात् त्रयमुखम्
anena tṛtīyena yugapadbahumukhaparipācanopāyaprayoge nimittatvaṃ darśayati | yathā yatrasthaḥ satvān vinayati | vicitrā janacarī jātakabhedena | na ca sthānāc calatīty anāsravād dhātoḥ | na buddhānām evaṃ bhavati mama pakvo 'yam iti cāprapācyo 'yaṃ dehī api ca adhunāpācyata iti | vinā saṃskāraṃ tu prapacam upayāty eva janatā śubhair dharmair nityaṃ diśi diśi samantāt trayamukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन चतुर्थेन तत्परिपाकप्रयोगनिमित्तत्वम् अनभिसंस्कारेण दशयति । त्रयमुखम् इति यानत्रयेण । यथायत्नं भानुः प्रततविषदैर् अंशविसरैः प्रपाककं सस्यानां दिशि दिशि समन्तात् प्रकुरूते । तथा धर्मार्को ऽपि प्रशमविधिधर्मांशुविसरैः प्रपाकं सस्यानां दिशि दिशि समन्तात् प्रकुरूते
anena caturthena tatparipākaprayoganimittatvam anabhisaṃskāreṇa daśayati | trayamukham iti yānatrayeṇa | yathāyatnaṃ bhānuḥ pratataviṣadair aṃśavisaraiḥ prapākakaṃ sasyānāṃ diśi diśi samantāt prakurūte | tathā dharmārko 'pi praśamavidhidharmāṃśuvisaraiḥ prapākaṃ sasyānāṃ diśi diśi samantāt prakurūte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन पञ्चमेनानभिसंस्कारपरिपाचनदृष्टान्तं दर्शयति । यथैकस्माद् दीपाद् भवति सुमहान् दीपनिचयो ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च स पुनर् एति व्ययमतः । यथैकस्माद् बुद्धाद् पाकाभवति सुमहान् परिपाकपाकनिचयो ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च पुनर् एति पुनर् उपैति व्ययमतः
anena pañcamenānabhisaṃskāraparipācanadṛṣṭāntaṃ darśayati | yathaikasmād dīpād bhavati sumahān dīpanicayo 'prameyo 'saṃkhyeyo na ca sa punar eti vyayamataḥ | yathaikasmād buddhād pākābhavati sumahān paripākapākanicayo 'prameyo 'saṃkhyeyo na ca punar eti punar upaiti vyayamataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन षष्ठेन परंपरया परिपाचनं । यथा तोयैस् तृप्तिं व्रजति न महासागर इव न वृद्धिं वा याति प्रततविषदाम्बु प्रविशनैः । तथा बौद्धौ धातुः सततसमितैः शुद्धिविशनैर् न तृप्तिं वृद्धिं वा व्रजति परमाश्चर्यम् इह तत्
anena ṣaṣṭhena paraṃparayā paripācanaṃ | yathā toyais tṛptiṃ vrajati na mahāsāgara iva na vṛddhiṃ vā yāti pratataviṣadāmbu praviśanaiḥ | tathā bauddhau dhātuḥ satatasamitaiḥ śuddhiviśanair na tṛptiṃ vṛddhiṃ vā vrajati paramāścaryam iha tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन सप्तमेन परिपक्वानां विमुक्तिप्रवेशे समुद्रोदाहरणेन धर्मधातोर् अतृप्तिं चावकाशदानाद् अवृद्धिं ध्यानाधिकत्वात् । धर्मधातुविशुद्धौ चत्वारः श्लोकाः । सर्वधर्मद्वयावारतथताशुद्धिलक्षणः । वस्तुज्ञानतदालम्बवशिताक्षयलक्षणः
anena saptamena paripakvānāṃ vimuktipraveśe samudrodāharaṇena dharmadhātor atṛptiṃ cāvakāśadānād avṛddhiṃ dhyānādhikatvāt | dharmadhātuviśuddhau catvāraḥ ślokāḥ | sarvadharmadvayāvāratathatāśuddhilakṣaṇaḥ | vastujñānatadālambavaśitākṣayalakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष स्वभावार्थम् आरभ्यैकः श्लोकः । क्लेशज्ञेयावरणद्वयात् सर्वधर्मतथताविशुद्धिलक्षणश् च । वस्तुतदालम्बनज्ञानयोर् अक्षयवशितालक्षणश् च । । सर्वतस् तथताज्ञानभावना समुदागमः । सर्वसत्वद्वयाधानसर्वथाक्षयता फलम्
eṣa svabhāvārtham ārabhyaikaḥ ślokaḥ | kleśajñeyāvaraṇadvayāt sarvadharmatathatāviśuddhilakṣaṇaś ca | vastutadālambanajñānayor akṣayavaśitālakṣaṇaś ca | | sarvatas tathatājñānabhāvanā samudāgamaḥ | sarvasatvadvayādhānasarvathākṣayatā phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष हेत्वर्थं फलार्थं चारभ्य द्वितीयः श्लोकः । सर्वतस्तथताज्ञानभावना धर्मधातुविशुद्धिहेतुः । सर्वत इति सर्वधर्मपर्यायमुखैः । सर्वसत्वानां सर्वथा हितसुखद्वयाधानाक्षयता फलं । कायवाक्चित्तनिर्माणप्रयोगोपायकर्मकः । समाधिधारणीद्वारद्वयामेयसमन्वितः
eṣa hetvarthaṃ phalārthaṃ cārabhya dvitīyaḥ ślokaḥ | sarvatastathatājñānabhāvanā dharmadhātuviśuddhihetuḥ | sarvata iti sarvadharmaparyāyamukhaiḥ | sarvasatvānāṃ sarvathā hitasukhadvayādhānākṣayatā phalaṃ | kāyavākcittanirmāṇaprayogopāyakarmakaḥ | samādhidhāraṇīdvāradvayāmeyasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष कर्मार्थं योगार्थं चारभ्य तृतीयः श्लोकः । त्रिविधिं कायादिनिर्माणं कर्म समाधिधारणीमुखाभ्यां द्वयेन चाप्रमेयेण पुण्यज्ञानसंभारेण समन्वागमो योगः । स्वभावधर्मसंभोगनिर्माणैर् भिन्नवृत्तिकः । धर्मधातुर् विशुद्धो ऽयं बुद्धानां समुदाहृतः
eṣa karmārthaṃ yogārthaṃ cārabhya tṛtīyaḥ ślokaḥ | trividhiṃ kāyādinirmāṇaṃ karma samādhidhāraṇīmukhābhyāṃ dvayena cāprameyeṇa puṇyajñānasaṃbhāreṇa samanvāgamo yogaḥ | svabhāvadharmasaṃbhoganirmāṇair bhinnavṛttikaḥ | dharmadhātur viśuddho 'yaṃ buddhānāṃ samudāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वृत्त्यर्थम् आरभ्य चतुर्थः श्लोकः । स्वाभाविकसांभोगिकनैर्माणिककायवृत्त्या भिन्नवृत्तिकः । बुद्धकायविभागे सप्त श्लोकाः । स्वाभाविको ऽथ सांभोग्यः कायो नैर्माणिको ऽपरः । कायभेदा हि बुद्धानां प्रथमस् तु द्वयाश्रयः
eṣa vṛttyartham ārabhya caturthaḥ ślokaḥ | svābhāvikasāṃbhogikanairmāṇikakāyavṛttyā bhinnavṛttikaḥ | buddhakāyavibhāge sapta ślokāḥ | svābhāviko 'tha sāṃbhogyaḥ kāyo nairmāṇiko 'paraḥ | kāyabhedā hi buddhānāṃ prathamas tu dvayāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधिः कायो बुद्धानां । स्वाभाविको धर्मकाय आश्रयपरावृत्तिलक्षणः । सांभोगिको येन पर्षन्भण्डलेषु धर्मसंभोगं करोति । नैर्माणिको येन निर्माणेन सत्वार्थं करोति । सर्वधातुषु सांभोग्यो भित्रो गणपरिग्रहैः । क्षेत्रैश् च नामभिः कायैर् धर्मसंभोगचेष्टितैः
trividhiḥ kāyo buddhānāṃ | svābhāviko dharmakāya āśrayaparāvṛttilakṣaṇaḥ | sāṃbhogiko yena parṣanbhaṇḍaleṣu dharmasaṃbhogaṃ karoti | nairmāṇiko yena nirmāṇena satvārthaṃ karoti | sarvadhātuṣu sāṃbhogyo bhitro gaṇaparigrahaiḥ | kṣetraiś ca nāmabhiḥ kāyair dharmasaṃbhogaceṣṭitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सांभोगिकः सर्वलोकधातुषु पर्षन्मण्डलबुद्धक्षेत्रनाम् अशरीरधर्मसंभोगक्रियाभिर् भिन्नः । समः सूक्ष्मश् च तच्छिष्टः कायः स्वाभाविको मतः । संभोगविभुताहेतुर् यथेष्टं भोगदर्शने
tatra sāṃbhogikaḥ sarvalokadhātuṣu parṣanmaṇḍalabuddhakṣetranām aśarīradharmasaṃbhogakriyābhir bhinnaḥ | samaḥ sūkṣmaś ca tacchiṣṭaḥ kāyaḥ svābhāviko mataḥ | saṃbhogavibhutāhetur yatheṣṭaṃ bhogadarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाभाविकः सर्वबुद्धानां समो निर्विशिष्टतया । सूक्ष्मो दुर्ज्ञानतया । तेन सांभोगिकेन कायेन संबद्धः संभोगविभुत्वे च हेतुर् यथेष्टं भोगदर्शनाय । अमेयं बुद्धनिर्माणं कायो नैर्माणिको मतः । द्वयोर् द्वयार्थसंपत्तिः सर्वाकारा प्रतिष्ठिता
svābhāvikaḥ sarvabuddhānāṃ samo nirviśiṣṭatayā | sūkṣmo durjñānatayā | tena sāṃbhogikena kāyena saṃbaddhaḥ saṃbhogavibhutve ca hetur yatheṣṭaṃ bhogadarśanāya | ameyaṃ buddhanirmāṇaṃ kāyo nairmāṇiko mataḥ | dvayor dvayārthasaṃpattiḥ sarvākārā pratiṣṭhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैर्माणिकस् तु कायो बुद्धानाम् अप्रमेयप्रभेदं बुद्धनिर्माणं सांभोगिकः स्वाथसंपत्तिलक्षणः । नैर्माणिकः परार्थसंपत्तिलक्षणः । एवं द्वयार्थसंपत्तिर् यथाक्रमं द्वयोः प्रतिष्ठिताः सांभोगिके च काये नैर्माणिके च । शिल्पजन्ममहाबोधिसदानिर्वाणदर्शनैः । बुद्धनिर्माणकायो ऽयं महामायो महोपायो विमोचने
nairmāṇikas tu kāyo buddhānām aprameyaprabhedaṃ buddhanirmāṇaṃ sāṃbhogikaḥ svāthasaṃpattilakṣaṇaḥ | nairmāṇikaḥ parārthasaṃpattilakṣaṇaḥ | evaṃ dvayārthasaṃpattir yathākramaṃ dvayoḥ pratiṣṭhitāḥ sāṃbhogike ca kāye nairmāṇike ca | śilpajanmamahābodhisadānirvāṇadarśanaiḥ | buddhanirmāṇakāyo 'yaṃ mahāmāyo mahopāyo vimocane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पुनर् निर्माणकायः सदा विनेयार्थं शिल्पस्य वीणावादनादिभिः । जन्मनश् चाभिसंबोधेश् च (म्स ४६) निर्वाणस्य च दर्शनैर् विमोचने महोपायत्वात् परार्थसंपत्तिलक्षणो वेदितव्यः । त्रिभिः कायैस् तु विज्ञेयो बुद्धानां कायसंग्रहः । साश्रयः स्वपरार्थो यस् त्रिभिः कायैर् निर्दर्शितः
sa punar nirmāṇakāyaḥ sadā vineyārthaṃ śilpasya vīṇāvādanādibhiḥ | janmanaś cābhisaṃbodheś ca (Msa 46) nirvāṇasya ca darśanair vimocane mahopāyatvāt parārthasaṃpattilakṣaṇo veditavyaḥ | tribhiḥ kāyais tu vijñeyo buddhānāṃ kāyasaṃgrahaḥ | sāśrayaḥ svaparārtho yas tribhiḥ kāyair nirdarśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभिश् च कायैर् बुद्धानां सर्वकायसंग्रहो वेदितव्यः । एभिस् त्रिभिः कायैः साश्रयः स्वपरार्थो निदर्शितः । द्वयोः स्वपरार्थप्रभावितत्वात् द्वयोश् च तदाश्रितत्वाद् यथा पूर्वम् उक्तं । आश्रयेणाशयेनापि कर्मणा ते समा मताः । प्रकृत्या ऽस्रंसनेनापि प्रबन्धेनैषु नित्यता
tribhiś ca kāyair buddhānāṃ sarvakāyasaṃgraho veditavyaḥ | ebhis tribhiḥ kāyaiḥ sāśrayaḥ svaparārtho nidarśitaḥ | dvayoḥ svaparārthaprabhāvitatvāt dvayoś ca tadāśritatvād yathā pūrvam uktaṃ | āśrayeṇāśayenāpi karmaṇā te samā matāḥ | prakṛtyā 'sraṃsanenāpi prabandhenaiṣu nityatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च त्रयः कायाः सर्वबुद्धानां यथाक्रमं त्रिभिर् निर्विशेषा आश्रयेण धर्मधातोर् अभिन्नत्वात् आशयेन पृथक् बुद्धाशयस्याभावात् । कर्मणा च साधारणकर्मकत्वात् । तेषु च त्रिषु कायेषु यथाक्रमं त्रिविधा नित्यता वेदितव्या येन नित्यकायास् तथागता उच्यन्ते । प्रकृत्या नित्यता स्वाभाविकस्य स्वभावेन नित्यत्वात् । अस्रंसनेन सांभोगिकस्य धर्मसंभागो विच्छेदात् । प्रबन्धेन नैर्माणिकस्यान्तर्व्यये पुनः पुनर् निर्माणदर्शनात् । बुद्धज्ञानविभागे दश श्लोकाः । आदर्शज्ञानमचलं त्रयज्ञानं तदाश्रितम् । समताप्रत्यवेक्षायां कृत्यानुष्ठान एव च
te ca trayaḥ kāyāḥ sarvabuddhānāṃ yathākramaṃ tribhir nirviśeṣā āśrayeṇa dharmadhātor abhinnatvāt āśayena pṛthak buddhāśayasyābhāvāt | karmaṇā ca sādhāraṇakarmakatvāt | teṣu ca triṣu kāyeṣu yathākramaṃ trividhā nityatā veditavyā yena nityakāyās tathāgatā ucyante | prakṛtyā nityatā svābhāvikasya svabhāvena nityatvāt | asraṃsanena sāṃbhogikasya dharmasaṃbhāgo vicchedāt | prabandhena nairmāṇikasyāntarvyaye punaḥ punar nirmāṇadarśanāt | buddhajñānavibhāge daśa ślokāḥ | ādarśajñānamacalaṃ trayajñānaṃ tadāśritam | samatāpratyavekṣāyāṃ kṛtyānuṣṭhāna eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधं बुद्धानां ज्ञानम् आदर्शज्ञानं समताज्ञानं प्रत्यवेक्षाज्ञानं कृत्यानुष्ठानज्ञानं च । आदर्शज्ञानम् अचलं त्रीणि ज्ञानानि तदाश्रितानि चलानि । आदर्शज्ञानमममापरिच्छिन्नं सदानुगम् । सर्वज्ञेयेष्व् असंमूढं न च तेष्व् आमुखं सदा
caturvidhaṃ buddhānāṃ jñānam ādarśajñānaṃ samatājñānaṃ pratyavekṣājñānaṃ kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ ca | ādarśajñānam acalaṃ trīṇi jñānāni tadāśritāni calāni | ādarśajñānamamamāparicchinnaṃ sadānugam | sarvajñeyeṣv asaṃmūḍhaṃ na ca teṣv āmukhaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदर्शज्ञानम् अममम् अपरिच्छिन्नं देशतः सदानुगं कालतः । सर्वज्ञेयेष्व् असंमूढं सदावरणविगमात् न च तेष्व् आमुखम् अनाकारत्वात् । सर्वज्ञाननिमित्तत्वान् महाज्ञानाकरोपमम् । संभोगबुद्धता ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच् च तत्
ādarśajñānam amamam aparicchinnaṃ deśataḥ sadānugaṃ kālataḥ | sarvajñeyeṣv asaṃmūḍhaṃ sadāvaraṇavigamāt na ca teṣv āmukham anākāratvāt | sarvajñānanimittatvān mahājñānākaropamam | saṃbhogabuddhatā jñānapratibimbodayāc ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां च समतादिज्ञानानां सर्वप्रकाराणां हेतुत्वात् सर्वज्ञानानामाकरोपमं । संभोगबुद्धत्वतज्ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच्च तदादर्शज्ञानम् इत्य् उच्यते । सत्वेषु समताज्ञानं भावनाशुद्धितो ऽमलं मतम् । अप्रतिष्ठसशमाविष्टं समताज्ञानमिष्यते
teṣāṃ ca samatādijñānānāṃ sarvaprakārāṇāṃ hetutvāt sarvajñānānāmākaropamaṃ | saṃbhogabuddhatvatajjñānapratibimbodayācca tadādarśajñānam ity ucyate | satveṣu samatājñānaṃ bhāvanāśuddhito 'malaṃ matam | apratiṣṭhasaśamāviṣṭaṃ samatājñānamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्बोधिसत्वेनाभिसमयकालेषु समताज्ञानं प्रतिलब्धं तद्भावनाशुद्धितो बुधिप्राप्तस्याप्रतिष्ठितनिर्वाणे निविष्टं समताज्ञानमिष्यते । महामैत्रीकृपाभ्यां च सर्वकालानुगं मतम् । यथाधिमोक्षं सत्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकम्
yadbodhisatvenābhisamayakāleṣu samatājñānaṃ pratilabdhaṃ tadbhāvanāśuddhito budhiprāptasyāpratiṣṭhitanirvāṇe niviṣṭaṃ samatājñānamiṣyate | mahāmaitrīkṛpābhyāṃ ca sarvakālānugaṃ matam | yathādhimokṣaṃ satvānāṃ buddhabimbanidarśakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामैत्रीकरुणाभ्यां सर्वकालानुगं यथाधिमोक्षं च सत्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकं । यतः केचित् सत्वास् तथागतं नीलवर्णं पश्यन्ति केचित् पीतवर्णम् इत्य् एवमादि । प्रत्यवेक्षणकं ज्ञाने ज्ञेयेष्व् अव्याहतं सदा । धारणीनां समाधीनां निधानोपमम् एव च
mahāmaitrīkaruṇābhyāṃ sarvakālānugaṃ yathādhimokṣaṃ ca satvānāṃ buddhabimbanidarśakaṃ | yataḥ kecit satvās tathāgataṃ nīlavarṇaṃ paśyanti kecit pītavarṇam ity evamādi | pratyavekṣaṇakaṃ jñāne jñeyeṣv avyāhataṃ sadā | dhāraṇīnāṃ samādhīnāṃ nidhānopamam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषन्मण्डले सर्वविभूतीनां निदर्शकम् । सर्वसंशयविच्छेदि महाधर्मप्रवर्षकम्
pariṣanmaṇḍale sarvavibhūtīnāṃ nidarśakam | sarvasaṃśayavicchedi mahādharmapravarṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यवेक्षणकं ज्ञानं यथाश्लोकं । कृत्यानुष्ठानताज्ञानं निर्माणैः सर्वधातुषु । चित्राप्रमेयाचिन्त्यैश् च सर्वसत्वार्थकारकम्
pratyavekṣaṇakaṃ jñānaṃ yathāślokaṃ | kṛtyānuṣṭhānatājñānaṃ nirmāṇaiḥ sarvadhātuṣu | citrāprameyācintyaiś ca sarvasatvārthakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्यानुष्ठानज्ञानं सर्वलोकधातुषु निर्माणैर् नानाप्रकारैर् अप्रमेयैर् अचिन्त्यैश् च सर्वसत्वार्थकरं । कृत्यनिष्पत्तिभिर् भेदैः संख्याक्षेत्रैश् च सर्वदा । अचिन्त्यं बुद्धनिर्माणं विज्ञेयं तच् च सर्वथा
kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ sarvalokadhātuṣu nirmāṇair nānāprakārair aprameyair acintyaiś ca sarvasatvārthakaraṃ | kṛtyaniṣpattibhir bhedaiḥ saṃkhyākṣetraiś ca sarvadā | acintyaṃ buddhanirmāṇaṃ vijñeyaṃ tac ca sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च बुद्धनिर्माणं सदा सर्वथा चाचिन्त्यं वेदितव्यं । कृत्यक्रियाभेदतः संख्यातक्षेत्रतश् च । धारणात् समचित्ताच् च सम्यग्धर्मप्रकाशनात् । कृत्यानुष्ठानतश् चैव चतुर्ज्ञानसमुद्भवः
tac ca buddhanirmāṇaṃ sadā sarvathā cācintyaṃ veditavyaṃ | kṛtyakriyābhedataḥ saṃkhyātakṣetrataś ca | dhāraṇāt samacittāc ca samyagdharmaprakāśanāt | kṛtyānuṣṭhānataś caiva caturjñānasamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र धारणात् श्रुतानां धर्माणां । समचित्तता सर्वसत्वेष्व् आत्मपरसमतया । शेषं गतार्थं । बुद्धानेकत्वापृथक्त्वे श्लोकः । गोत्रभेदाद् अवैयर्थ्यात् साकल्याद् अप्य् अनादितः । अभेदान् नैकबुद्धत्वं बहुत्वं चामलाश्रये
tatra dhāraṇāt śrutānāṃ dharmāṇāṃ | samacittatā sarvasatveṣv ātmaparasamatayā | śeṣaṃ gatārthaṃ | buddhānekatvāpṛthaktve ślokaḥ | gotrabhedād avaiyarthyāt sākalyād apy anāditaḥ | abhedān naikabuddhatvaṃ bahutvaṃ cāmalāśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक एव बुद्ध इत्य् एतन्न् एष्यते । किं कारणं । गोत्रभेदात् । अनन्ता हि बुद्धगोत्राः सत्वाः । तत्रैक एवाभिसंबुद्धो नान्ये ऽभिसंभोत्स्यन्त इति । कुत एतत् । पुण्यज्ञानसंभारवैयर्थ्यं च स्याद् अन्येषां बोधिसत्वानाम् अनभिसंबोधान् न च युक्तं वैयर्थ्यं । तस्माद् अवैयर्थ्याद् अपि नैक एव बुद्धः सत्वार्थक्रियासाकल्यं च न स्यात् । बुद्धस्य बुद्धत्वे कस्यचित् अप्रतिष्ठापनाद् एतच् च न युक्तं । न च कश्चिद् आदिबुद्धो ऽस्ति विना संभारेण बुद्धत्वायोगाद् विना चान्येन बुद्धेन संस्थानायोगाद् इत्य् अनादित्वाद् अप्य् एको बुद्धो न युक्तः । बहुत्वम् अपि नेष्यते बुद्धानां धर्मकायस्याभेदाद् अनास्रवे धातौ । बुद्धत्वोपायप्रवेशे चत्वारः श्लोकाः । या ऽविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता । सर्वथा ऽनुपलम्भश् च उपलम्भः परो मतः
eka eva buddha ity etann eṣyate | kiṃ kāraṇaṃ | gotrabhedāt | anantā hi buddhagotrāḥ satvāḥ | tatraika evābhisaṃbuddho nānye 'bhisaṃbhotsyanta iti | kuta etat | puṇyajñānasaṃbhāravaiyarthyaṃ ca syād anyeṣāṃ bodhisatvānām anabhisaṃbodhān na ca yuktaṃ vaiyarthyaṃ | tasmād avaiyarthyād api naika eva buddhaḥ satvārthakriyāsākalyaṃ ca na syāt | buddhasya buddhatve kasyacit apratiṣṭhāpanād etac ca na yuktaṃ | na ca kaścid ādibuddho 'sti vinā saṃbhāreṇa buddhatvāyogād vinā cānyena buddhena saṃsthānāyogād ity anāditvād apy eko buddho na yuktaḥ | bahutvam api neṣyate buddhānāṃ dharmakāyasyābhedād anāsrave dhātau | buddhatvopāyapraveśe catvāraḥ ślokāḥ | yā 'vidyamānatā saiva paramā vidyamānatā | sarvathā 'nupalambhaś ca upalambhaḥ paro mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या परिकल्पितेन स्वभावेनाविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता परिनिष्पन्नेन स्वभावेन । यश् च सर्वथा ऽनुपलम्भः परिकल्पितस्य स्वभावस्य स एव परम उपलम्भः परिनिष्पन्नस्वभावस्य । भावना परमा चेष्टा भावनाम् अविपश्यताम् । प्रतिलम्भः परश् चेष्टः प्रतिलम्भं च पश्यताम्
yā parikalpitena svabhāvenāvidyamānatā saiva paramā vidyamānatā pariniṣpannena svabhāvena | yaś ca sarvathā 'nupalambhaḥ parikalpitasya svabhāvasya sa eva parama upalambhaḥ pariniṣpannasvabhāvasya | bhāvanā paramā ceṣṭā bhāvanām avipaśyatām | pratilambhaḥ paraś ceṣṭaḥ pratilambhaṃ ca paśyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव परमा भावना यो भावनाया अनुपलम्भः । स एव परमः प्रतिलम्भो यः प्रतिलम्भानुपलम्भः । पश्यतां गुरुत्वं तां दीर्घं निमित्तं वीर्यम् आत्मनः । मानिनां बोधिसत्वानां दूरे बोधिर् निरूप्यते
saiva paramā bhāvanā yo bhāvanāyā anupalambhaḥ | sa eva paramaḥ pratilambho yaḥ pratilambhānupalambhaḥ | paśyatāṃ gurutvaṃ tāṃ dīrghaṃ nimittaṃ vīryam ātmanaḥ | mānināṃ bodhisatvānāṃ dūre bodhir nirūpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये च गुरुत्वं बहुत्वं पश्यन्ति अद्भुतधर्मयुक्तं । दीर्घं च कालं पश्यन्ति तत्समुदागमाय । निमित्तं न पश्यन्ति चित्तालम्बनं । आत्मनश् च वीर्यं वयम् आरब्धवीर्या (म्स ५९) बुद्धत्वं प्राप्स्याम इति । तेषाम् एवं मानिनां बोधिसत्वानाम् औपलम्भिकत्वात् दूरे बोधिर् निरूप्यते । पश्यताम् कल्पनामात्रं सर्वम् एतद् यथोदितं । अकल्पबोधिसत्वानां प्राप्ता बोधिर् निरूप्यते
ye ca gurutvaṃ bahutvaṃ paśyanti adbhutadharmayuktaṃ | dīrghaṃ ca kālaṃ paśyanti tatsamudāgamāya | nimittaṃ na paśyanti cittālambanaṃ | ātmanaś ca vīryaṃ vayam ārabdhavīryā (Msa 59) buddhatvaṃ prāpsyāma iti | teṣām evaṃ mānināṃ bodhisatvānām aupalambhikatvāt dūre bodhir nirūpyate | paśyatām kalpanāmātraṃ sarvam etad yathoditaṃ | akalpabodhisatvānāṃ prāptā bodhir nirūpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पनामात्रं त्व् एतत् सर्वम् इति पश्यतां तस्यापि कल्पनामात्रस्याविकल्पनाद् अकल्पबोधिसत्वानाम् अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभावस्थायाम् अर्थतः प्राप्तैव बोधिर् इत्य् उच्यते । बुद्धानाम् अन्योन्य नैककार्यत्वे चत्वारः श्लोकाः । भिन्नाश्रया भिन्नजलाश् च नद्यः अल्पोदकाः कृत्यपृथक्त्वकार्याः । जलाश्रितप्राणितनूपभोग्या भवन्ति पातालमसंप्रविष्टाः
kalpanāmātraṃ tv etat sarvam iti paśyatāṃ tasyāpi kalpanāmātrasyāvikalpanād akalpabodhisatvānām anutpattikadharmakṣāntilābhāvasthāyām arthataḥ prāptaiva bodhir ity ucyate | buddhānām anyonya naikakāryatve catvāraḥ ślokāḥ | bhinnāśrayā bhinnajalāś ca nadyaḥ alpodakāḥ kṛtyapṛthaktvakāryāḥ | jalāśritaprāṇitanūpabhogyā bhavanti pātālamasaṃpraviṣṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रविष्टाश् च भवन्ति सर्वा एकाश्रया एकमहाजलाश् च । मिश्रैककार्याश् च महोपभोग्या जलाश्रितप्राणिगणस्य नित्यम्
samudraviṣṭāś ca bhavanti sarvā ekāśrayā ekamahājalāś ca | miśraikakāryāś ca mahopabhogyā jalāśritaprāṇigaṇasya nityam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नाश्रया भिन्नमताश् च धीराः स्वल्पावबोधाः पृथगात्मकृत्याः । परीत्तसत्वार्थसदोपभोग्या भवन्ति बुद्धत्वम् असंप्रविष्टाः
bhinnāśrayā bhinnamatāś ca dhīrāḥ svalpāvabodhāḥ pṛthagātmakṛtyāḥ | parīttasatvārthasadopabhogyā bhavanti buddhatvam asaṃpraviṣṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धत्वविष्टाश् च भवन्ति सर्वे एकाश्रया एकमहावबोधाः । मिश्रेककार्याश् च महोपभोग्याः सदा महासत्वगणस्य ते हि
buddhatvaviṣṭāś ca bhavanti sarve ekāśrayā ekamahāvabodhāḥ | miśrekakāryāś ca mahopabhogyāḥ sadā mahāsatvagaṇasya te hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भिन्नाश्रय नद्यः स्वभाजनभेदात् । कृत्यपृथक्त्वकार्याः पृथक्त्वेन कृत्यकरणात् । तनूपभोग्या इत्य् अल्पानाम् उपभोग्याः । शेषं गतार्थं । बुद्धत्वप्रोत्सहने श्लोकः । इति निरुपमशुक्लधर्मयोगाद् हितसुखहेतुतया च बुद्धभूमेः । शुभपरमसुखाक्षयाकरत्वात् शुभमतिर् अर्हति बोधिचित्तम् आप्तुम्
tatra bhinnāśraya nadyaḥ svabhājanabhedāt | kṛtyapṛthaktvakāryāḥ pṛthaktvena kṛtyakaraṇāt | tanūpabhogyā ity alpānām upabhogyāḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | buddhatvaprotsahane ślokaḥ | iti nirupamaśukladharmayogād hitasukhahetutayā ca buddhabhūmeḥ | śubhaparamasukhākṣayākaratvāt śubhamatir arhati bodhicittam āptum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.