Angirasasmrti 1

उच्छिष्टोच्छिष्टसंस्पर्शे शुना शूद्रेण वा तथा । उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुध्यति

ucchiṣṭocchiṣṭasaṃsparśe śunā śūdreṇa vā tathā / upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyena śudhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्राय सोमसूक्तेन श्राद्धविघ्नो यदा भवेत् । अग्न्यादिभिर्भोजनेन श्राद्धं संपूर्णमेव हि

indrāya somasūktena śrāddhavighno yadā bhavet / agnyādibhirbhojanena śrāddhaṃ saṃpūrṇameva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्राय सोमसूक्तेन भोजनेनेति च त्रयम् । विधानं कथितं सम्यग् व्यवस्था ह्यत्र चोच्यते

indrāya somasūktena bhojaneneti ca trayam / vidhānaṃ kathitaṃ samyag vyavasthā hyatra cocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डदानात्परं यस्य कस्यचिद्ब्राह्मणस्य वै । वमनाच्छ्राद्धविघ्ने तु तदा सूक्तजपाद्धि सा

piṇḍadānātparaṃ yasya kasyacidbrāhmaṇasya vai / vamanācchrāddhavighne tu tadā sūktajapāddhi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धसंपूर्णता ज्ञेया तत्पूर्वं चेत्तु दैवके । पितामहविष्णुवमने पितामहे तत्परस्मिन् विष्ण्वा वा वमने यदि

śrāddhasaṃpūrṇatā jñeyā tatpūrvaṃ cettu daivake / pitāmahaviṣṇuvamane pitāmahe tatparasmin viṣṇvā vā vamane yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

होमेनैव तदा ज्ञेया द्वयोर्यदि तदा पुनः । तत्सूक्तजपहोमाभ्यां श्राद्धसंपूर्णता स्मृता

homenaiva tadā jñeyā dvayoryadi tadā punaḥ / tatsūktajapahomābhyāṃ śrāddhasaṃpūrṇatā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शादौ छर्दने पितृस्थानस्य विप्रस्य वमने यदि दर्शके । पुनः पाकेन तच्छ्राद्धभोजनं विहितं तदा

darśādau chardane pitṛsthānasya viprasya vamane yadi darśake / punaḥ pākena tacchrāddhabhojanaṃ vihitaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आब्दिके वानुमासे वा तद्दिनोपोषणं भवेत् । परे ऽहनि पुनःश्राद्धं भोजनेनैव नान्यथा

ābdike vānumāse vā taddinopoṣaṇaṃ bhavet / pare 'hani punaḥśrāddhaṃ bhojanenaiva nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव यदा विप्रो भोनने छर्दितो यदि । आब्दिके तु परे ऽह्न्येव दर्शे वा यदि मासिके

eka eva yadā vipro bhonane chardito yadi / ābdike tu pare 'hnyeva darśe vā yadi māsike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैवाग्निं समाधाय होमं कुर्याद्यथाविधि । तत्स्थाननामगोत्रेण चासनादि समर्चयेत्

tathaivāgniṃ samādhāya homaṃ kuryādyathāvidhi / tatsthānanāmagotreṇa cāsanādi samarcayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नत्यागं प्रकुर्वीत ततो ऽग्नौ जुहुयाच्चरुम् । प्राणादिपञ्चभिर्मन्त्रैर् यावद्द्वात्रिंशदाहुतिः

annatyāgaṃ prakurvīta tato 'gnau juhuyāccarum / prāṇādipañcabhirmantrair yāvaddvātriṃśadāhutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

होमशेषं समाप्याथ श्राद्धशेषं समापयेत् । पुनः पाकेन सद्यो वै श्राद्धस्य करणं स्मृतम्

homaśeṣaṃ samāpyātha śrāddhaśeṣaṃ samāpayet / punaḥ pākena sadyo vai śrāddhasya karaṇaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शादिष्वेव कथितं न प्रत्यब्दे कथंचन । प्रत्यब्दस्य परे ऽह्न्येव स्थानं विप्रस्य तत्स्मृतम्

darśādiṣveva kathitaṃ na pratyabde kathaṃcana / pratyabdasya pare 'hnyeva sthānaṃ viprasya tatsmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासार्थः उपावृत्तिस्तु पाकेभ्यो यस्तु वासो गुणैः सह

upavāsārthaḥ upāvṛttistu pākebhyo yastu vāso guṇaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासः स विज्ञेयः सर्वभोगविवर्जितः । अपुत्रासापिण्ड्यम् पत्न्याः कुर्यादपुत्रायाः पत्युर्मात्रादिभिः सह

upavāsaḥ sa vijñeyaḥ sarvabhogavivarjitaḥ / aputrāsāpiṇḍyam patnyāḥ kuryādaputrāyāḥ patyurmātrādibhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापिण्ड्यमनुयाने तु जनकेन सहात्मजः। । अनुगमने मृतं यानुगता नाथं सा तेन सह पिण्डनम्

sāpiṇḍyamanuyāne tu janakena sahātmajaḥ. / anugamane mṛtaṃ yānugatā nāthaṃ sā tena saha piṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्हति स्वर्गवासे ऽपि यावदाभूतसंप्लवम् । स्त्रीपिण्डं भर्तृपिण्डेन संयुज्य विधिवत्पुनः

arhati svargavāse 'pi yāvadābhūtasaṃplavam / strīpiṇḍaṃ bhartṛpiṇḍena saṃyujya vidhivatpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रेधा विभज्य तत्पिण्डं क्षिपेन्मात्रादिषु त्रिषु । भर्तुः पित्रादिभिः कुर्याद् भर्त्रा पत्न्यास्तथैव च

tredhā vibhajya tatpiṇḍaṃ kṣipenmātrādiṣu triṣu / bhartuḥ pitrādibhiḥ kuryād bhartrā patnyāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपत्न्या वा ऽसपत्न्या वा न भेद इति गोभिलः । एकादशे ऽहनि षोडशम् केचिदत्र पृथक्प्रोचुस् तं पक्षं प्रवदाम्यहम्

sapatnyā vā 'sapatnyā vā na bheda iti gobhilaḥ / ekādaśe 'hani ṣoḍaśam kecidatra pṛthakprocus taṃ pakṣaṃ pravadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकचित्यां समारूढौ दम्पती निधनं गतौ । एकोद्दिष्टं षोडशं च पृथगेकादशे ऽहनि

ekacityāṃ samārūḍhau dampatī nidhanaṃ gatau / ekoddiṣṭaṃ ṣoḍaśaṃ ca pṛthagekādaśe 'hani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशे ऽहनि संप्राप्ते पिण्डमेकं द्वयोः क्षिपेत् । पितामहादिपिण्डेषु तं पितुर्विनियोजयेत्

dvādaśe 'hani saṃprāpte piṇḍamekaṃ dvayoḥ kṣipet / pitāmahādipiṇḍeṣu taṃ piturviniyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्तमेव पिण्डं तु द्वेधा कृत्वा ततः परम् । उदग्भागगतं पिण्डं पितृवर्गे नियोजयेत्

kecittameva piṇḍaṃ tu dvedhā kṛtvā tataḥ param / udagbhāgagataṃ piṇḍaṃ pitṛvarge niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं दक्षिणस्थितं पिण्डं मातृवर्गे नियोजयेत् । तद्दिने परेद्युर्वा सहगमने श्राद्धम् अत्र केचित्पुनः प्रोचुः प्रकारान्तरतः किल

yaṃ dakṣiṇasthitaṃ piṇḍaṃ mātṛvarge niyojayet / taddine paredyurvā sahagamane śrāddham atra kecitpunaḥ procuḥ prakārāntarataḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दिने वा परेद्युर्वा भर्तारमनुगच्छति । भर्त्रा सहैव शुद्धिः स्यात् श्राद्धं चैकदिने भवेत्

taddine vā paredyurvā bhartāramanugacchati / bhartrā sahaiva śuddhiḥ syāt śrāddhaṃ caikadine bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैतृकं मरणं यत्र तदेवाहुः प्रधानकम् । केचित्तु मातृकं प्राहुर् एवं पक्षद्वयं स्मृतम्

paitṛkaṃ maraṇaṃ yatra tadevāhuḥ pradhānakam / kecittu mātṛkaṃ prāhur evaṃ pakṣadvayaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रचेता अत्र चोवाच स्वमतं तत्प्रवच्म्यहम् । भर्त्रा सह प्रमीतायाः मृते ऽहन्यपरे ऽह्नि वा

pracetā atra covāca svamataṃ tatpravacmyaham / bhartrā saha pramītāyāḥ mṛte 'hanyapare 'hni vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशौचं मरणोद्दिश्य दहनादि तयोर्न तु । पुनः पक्षान्तरं प्रोक्तं कैश्चित्तत्र महर्षिभिः

āśaucaṃ maraṇoddiśya dahanādi tayorna tu / punaḥ pakṣāntaraṃ proktaṃ kaiścittatra maharṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिव्रता त्वन्यदिने ऽनुगच्छेद् या स्त्री पतिचित्त्यधिरोहणेन । दशाहतो भर्तुरघस्य शुद्धिः श्राद्धद्वयं स्यात्पृथगेककाले

pativratā tvanyadine 'nugacched yā strī paticittyadhirohaṇena / daśāhato bharturaghasya śuddhiḥ śrāddhadvayaṃ syātpṛthagekakāle

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोराशौचे मरणादि भर्तारमनुगच्छन्ती पत्नी चेदार्तवा यदि । तैलद्रोण्यां विनिक्षिप्य लवणे वा स्वकं पतिम्

tayorāśauce maraṇādi bhartāramanugacchantī patnī cedārtavā yadi / tailadroṇyāṃ vinikṣipya lavaṇe vā svakaṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं त्रिरात्राद्दहनं कुर्युस्ते बान्धवास्तया । श्राद्धं चैकदिने कुर्युर् द्वयोरपि हि निर्णयः

paraṃ trirātrāddahanaṃ kuryuste bāndhavāstayā / śrāddhaṃ caikadine kuryur dvayorapi hi nirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोद्दिष्टं षोडशं च भर्तुरेकादशे ऽहनि । द्वादशे ऽहनि संप्राप्ते पिण्डमेकं द्वयोः क्षिपेत्

ekoddiṣṭaṃ ṣoḍaśaṃ ca bharturekādaśe 'hani / dvādaśe 'hani saṃprāpte piṇḍamekaṃ dvayoḥ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहादिपिण्डेषु तं पितुर्विनियोजयेत् । ब्रह्मवादिमतं भूयस् त्व् अन्यद्वक्ष्यामि शोभनम्

pitāmahādipiṇḍeṣu taṃ piturviniyojayet / brahmavādimataṃ bhūyas tv anyadvakṣyāmi śobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दह्यमानं तु भर्तारं दृष्ट्वा नारी पतिव्रता । अनुगच्छेत्तयोः श्राद्धं पृथगेकादशे ऽहनि

dahyamānaṃ tu bhartāraṃ dṛṣṭvā nārī pativratā / anugacchettayoḥ śrāddhaṃ pṛthagekādaśe 'hani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाप्रतिष्ठापनादिकृत्यं सर्वं पृथक् पृथक् । एकत्रैव प्रकुर्वीत पितुर्मातुः समन्त्रकम्

śilāpratiṣṭhāpanādikṛtyaṃ sarvaṃ pṛthak pṛthak / ekatraiva prakurvīta piturmātuḥ samantrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशान्तं पृथक्कृत्वा सापिण्ड्यं द्वादशे ऽहनि । प्रेतत्वात्तु विमुक्तेन सह मातुः सपिण्डकम्

ṣoḍaśāntaṃ pṛthakkṛtvā sāpiṇḍyaṃ dvādaśe 'hani / pretatvāttu vimuktena saha mātuḥ sapiṇḍakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पिण्डसंयोजनम् स्त्रीपिण्डं भर्तृपिण्डेन संयुज्य विधिवत्पुनः । त्रेधा विभज्य तं पिण्डं क्षिपेन्मात्रादिषु त्रिषु

tatpiṇḍasaṃyojanam strīpiṇḍaṃ bhartṛpiṇḍena saṃyujya vidhivatpunaḥ / tredhā vibhajya taṃ piṇḍaṃ kṣipenmātrādiṣu triṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुः सापिण्ड्याभावस्थलम् अत्र विष्णुर्मतं स्वस्य सुलभायावदत्किल । कृते पितुः सपिण्डत्वे मातुस्तु न सपिण्डनम्

mātuḥ sāpiṇḍyābhāvasthalam atra viṣṇurmataṃ svasya sulabhāyāvadatkila / kṛte pituḥ sapiṇḍatve mātustu na sapiṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुरेव सपिण्डत्वे तस्या अपि कृतं भवेत् । स्त्रीणां पृथङ् न कर्तव्या सपिण्डीकरणक्रिया

pitureva sapiṇḍatve tasyā api kṛtaṃ bhavet / strīṇāṃ pṛthaṅ na kartavyā sapiṇḍīkaraṇakriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तेन पालकपितुः सापिण्ड्यम् अन्यगोत्रप्रदत्तश्चेत् तनयः स्वपितुस्ततः । पालकस्य प्रकुर्वीत तत्पित्रादिसपिण्डनम्

dattena pālakapituḥ sāpiṇḍyam anyagotrapradattaścet tanayaḥ svapitustataḥ / pālakasya prakurvīta tatpitrādisapiṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तपुत्रकृत्यम् विवादो नात्र को ऽप्यस्ति तादृग्दत्तसुतः पितुः । स्वयं तद्भिन्नगोत्रो ऽपि तद्गोत्रे योजयेच्च तम्

dattaputrakṛtyam vivādo nātra ko 'pyasti tādṛgdattasutaḥ pituḥ / svayaṃ tadbhinnagotro 'pi tadgotre yojayecca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहादिभिः सम्यक् यत्प्राचीनैकगोत्रकैः । दत्तपौत्रस्य पितरं प्रपितामहमुख्यकैः

pitāmahādibhiḥ samyak yatprācīnaikagotrakaiḥ / dattapautrasya pitaraṃ prapitāmahamukhyakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा पितामहं त्वन्यगोत्रं सम्यक् ततः परम् । योजयेन्नात्र सन्देहस् तज्जं तत्प्रपितामहम्

tyaktvā pitāmahaṃ tvanyagotraṃ samyak tataḥ param / yojayennātra sandehas tajjaṃ tatprapitāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा सम्यग्विचायैव स्वगोत्रैरेव योजनम् । कुर्यात्तद्विधिना नो चेत् पित्ःणां संकरो भवेत्

tyaktvā samyagvicāyaiva svagotraireva yojanam / kuryāttadvidhinā no cet pitḥṇāṃ saṃkaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तपुत्रोद्भवो यत्नात् सपिण्डीकरणे पितुः

dattaputrodbhavo yatnāt sapiṇḍīkaraṇe pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यजेत्पितामहं यत्नात् तत्पुत्रः प्रपितामहम् । तत्पुत्रश्चेत्ततो वृद्धप्रपितामहमेव वै

tyajetpitāmahaṃ yatnāt tatputraḥ prapitāmaham / tatputraścettato vṛddhaprapitāmahameva vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मातुः सपिण्डे तु दत्तपुत्रोद्भवश्चरेत् । अन्यगोत्रदत्तः यद्यन्यगोत्रजो दत्तः सन्ततौ तत्परंपराम्

evaṃ mātuḥ sapiṇḍe tu dattaputrodbhavaścaret / anyagotradattaḥ yadyanyagotrajo dattaḥ santatau tatparaṃparām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्कुलैकपर्यन्तं जातानां सङ्कटं महत् । तस्मिन् सपिण्डीकरणे तदानीं समुपस्थिते

catuṣkulaikaparyantaṃ jātānāṃ saṅkaṭaṃ mahat / tasmin sapiṇḍīkaraṇe tadānīṃ samupasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्येव हि तत्पश्चात् पञ्चमादि यथाक्रमम् । स्वयमेव भवेत्तावत् तद्वर्गे जन्मिनां महत्

bhavatyeva hi tatpaścāt pañcamādi yathākramam / svayameva bhavettāvat tadvarge janmināṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेक्षणं जागरूकता च नित्ये स्मृते तराम् । तस्मात्सगोत्रे तनयं संगृह्णीयादपुत्रकः

avekṣaṇaṃ jāgarūkatā ca nitye smṛte tarām / tasmātsagotre tanayaṃ saṃgṛhṇīyādaputrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्टं सर्वं पूर्वमेव मया सम्यङ् निरूपितम् । पुत्रे जाते ततो भूयः पुत्रस्वीकरणादथ

śiṣṭaṃ sarvaṃ pūrvameva mayā samyaṅ nirūpitam / putre jāte tato bhūyaḥ putrasvīkaraṇādatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातो ऽधिकः प्रदत्तात्तु धर्मतः सर्वकर्मसु । पितुः श्राद्धस्य षण्मासात् पूर्वं प्रभृति कृत्यम् पित्रोः श्राद्धस्य षण्मासात् पूर्वमेव तदा तदा

jāto 'dhikaḥ pradattāttu dharmataḥ sarvakarmasu / pituḥ śrāddhasya ṣaṇmāsāt pūrvaṃ prabhṛti kṛtyam pitroḥ śrāddhasya ṣaṇmāsāt pūrvameva tadā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धस्मृतिं प्रकुर्वन्वै कथाः काश्चन सन्ततम् । प्रकुर्वन् स्वजनैस्तिष्ठेद् इष्टान् कांश्चिद्विशेषकान्

śrāddhasmṛtiṃ prakurvanvai kathāḥ kāścana santatam / prakurvan svajanaistiṣṭhed iṣṭān kāṃścidviśeṣakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्दमूलादिकान् कांश्चिद् वस्त्रकार्पासकादिकान्

kandamūlādikān kāṃścid vastrakārpāsakādikān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संगृह्य स्थापयेद्यत्नाद् दिव्यचन्दनखण्डकम् । दिव्योशीरं गुग्गुलुं च निक्षिपेच्चावनीतले

saṃgṛhya sthāpayedyatnād divyacandanakhaṇḍakam / divyośīraṃ gugguluṃ ca nikṣipeccāvanītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्कान् शलाटुकान् कांश्चिद् गोपयेच्छ्राद्धहेतवे । वृक्षेषु कांश्चिद्यत्नेन भूम्यन्तर्भूतले तथा

śuṣkān śalāṭukān kāṃścid gopayecchrāddhahetave / vṛkṣeṣu kāṃścidyatnena bhūmyantarbhūtale tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसूलेषु दुकूलेषु पुनः कुम्भघटेषु च । स्थापयेन्निक्षिपेदेवं निखनेत्कांश्चिदप्युत

kusūleṣu dukūleṣu punaḥ kumbhaghaṭeṣu ca / sthāpayennikṣipedevaṃ nikhanetkāṃścidapyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समीचीनानि वस्तूनि दृष्टमात्राणि चेत्तदा । श्राद्धार्थमिति निश्चित्य प्रोक्त्वा स्वीयैश्च केवलम्

samīcīnāni vastūni dṛṣṭamātrāṇi cettadā / śrāddhārthamiti niścitya proktvā svīyaiśca kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपयित्वैव यत्नेन स्थापयेत्पालयेदपि । तदुक्तितत्कथातृप्ताः पितरो नित्यमेव वै

gopayitvaiva yatnena sthāpayetpālayedapi / taduktitatkathātṛptāḥ pitaro nityameva vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशीर्भिरेनं सततं वर्धयन्त्यपि तारिताः । कथातृप्तिः भवन्ति कथया स्वर्गे पितृलोके च ते ऽनिशम्

āśīrbhirenaṃ satataṃ vardhayantyapi tāritāḥ / kathātṛptiḥ bhavanti kathayā svarge pitṛloke ca te 'niśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथया तृप्तिरेतेषां स्मृत्योक्त्या वचनादपि । तदीयकृत्यसंभाषाप्रियवस्तुप्रचारणैः

kathayā tṛptireteṣāṃ smṛtyoktyā vacanādapi / tadīyakṛtyasaṃbhāṣāpriyavastupracāraṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानाग्निरपि त्रिदिनात्पूर्वं पुनः यत्नाद्दिनत्रयात्पूर्वं विद्यमानाग्निरप्यलम् । पुनःसंधानविधिना श्राद्धायाग्निं सुसंस्क्रियात्

vidyamānāgnirapi tridinātpūrvaṃ punaḥ yatnāddinatrayātpūrvaṃ vidyamānāgnirapyalam / punaḥsaṃdhānavidhinā śrāddhāyāgniṃ susaṃskriyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धदिने वर्ज्यम् औपासनं विना होमम् अन्यं होमं तु तद्दिने । न कुर्यादेव विधिना यदि कुर्यात्तु तत्पतेत्

śrāddhadine varjyam aupāsanaṃ vinā homam anyaṃ homaṃ tu taddine / na kuryādeva vidhinā yadi kuryāttu tatpatet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धदिने दानजपादि न कर्तव्यम् दानाध्ययनदेवार्चाजपहोमव्रतादिकान् । न कुर्याच्छ्राद्धदिवसे प्राग्विप्राणां विसर्जनात्

śrāddhadine dānajapādi na kartavyam dānādhyayanadevārcājapahomavratādikān / na kuryācchrāddhadivase prāgviprāṇāṃ visarjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दद्याद्याचमानेभ्यः फलपुष्पजलाक्षतान् । तण्डुलान् दधितक्राज्यशाकपात्रतृणस्थलम्

na dadyādyācamānebhyaḥ phalapuṣpajalākṣatān / taṇḍulān dadhitakrājyaśākapātratṛṇasthalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठमूलकन्दभाण्डविद्यापुस्तकभूषणम् । ऋणमेवं धनं धान्यं चेलं वा ऽनुग्रहादिकम्

kāṣṭhamūlakandabhāṇḍavidyāpustakabhūṣaṇam / ṛṇamevaṃ dhanaṃ dhānyaṃ celaṃ vā 'nugrahādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्याणवार्ताकोपादिचाटुपारुष्यभाषणम् । बालनिग्रहतद्ग्राहतत्सल्लापादि वर्जयेत्

kalyāṇavārtākopādicāṭupāruṣyabhāṣaṇam / bālanigrahatadgrāhatatsallāpādi varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चैः संभाषणं हस्तताडनं हसनं वृथा । दुरालापं दुष्टलोकभाषणं दुष्टशिक्षणम्

uccaiḥ saṃbhāṣaṇaṃ hastatāḍanaṃ hasanaṃ vṛthā / durālāpaṃ duṣṭalokabhāṣaṇaṃ duṣṭaśikṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतानि कुर्याद्यत्नेन प्रत्यब्दे तु विशेषतः । मृताहे दर्शे दर्शादिषु मृताहश्चेन् मृताहं पूर्वमाचरेत्

naitāni kuryādyatnena pratyabde tu viśeṣataḥ / mṛtāhe darśe darśādiṣu mṛtāhaścen mṛtāhaṃ pūrvamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चाद्दर्शं प्रकुर्वीत पित्रोरेवायमुच्यते । मृताहे मातामहादिश्राद्धसंभवे मातामहस्य तत्पत्न्या सापत्नीमातुरेव च

paścāddarśaṃ prakurvīta pitrorevāyamucyate / mṛtāhe mātāmahādiśrāddhasaṃbhave mātāmahasya tatpatnyā sāpatnīmātureva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुः श्राद्धसमत्वेन प्रोचुः किल महर्षयः । दर्शे समागतं मन्वादिकं श्राद्धं समाचरेत्

pituḥ śrāddhasamatvena procuḥ kila maharṣayaḥ / darśe samāgataṃ manvādikaṃ śrāddhaṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शसिद्धिस्तावता स्याद् दैवतैक्येन केवलम् । सपिण्डकमपिण्डं वा दैवतैक्ये पृथङ् न तु

darśasiddhistāvatā syād daivataikyena kevalam / sapiṇḍakamapiṇḍaṃ vā daivataikye pṛthaṅ na tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यनैमित्तिके प्राप्ते पूर्वं नैमित्तिकं कार्यं प्रत्यब्दे यदि तत्तदा

nityanaimittike prāpte pūrvaṃ naimittikaṃ kāryaṃ pratyabde yadi tattadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यब्दमागतं प्रत्यासत्तियोगवशाच्चरेत् । पितुः श्राद्धं प्रथमतो मातुः श्राद्धं ततः परम्

pratyabdamāgataṃ pratyāsattiyogavaśāccaret / pituḥ śrāddhaṃ prathamato mātuḥ śrāddhaṃ tataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चान्मातामहस्यापि तत्पत्न्याश्च ततः परम् । पश्चात्सपत्नीमातुः स्यात् पश्चात्पत्न्या प्रकीर्तितम्

paścānmātāmahasyāpi tatpatnyāśca tataḥ param / paścātsapatnīmātuḥ syāt paścātpatnyā prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतभ्रातृपितृव्याणां मातुलादिक्रमात्स्मृतम् । दर्शे बहुश्राद्धसंभवे पित्रादिभिन्नश्राद्धानां कारुण्यानां यदा पुनः

sutabhrātṛpitṛvyāṇāṃ mātulādikramātsmṛtam / darśe bahuśrāddhasaṃbhave pitrādibhinnaśrāddhānāṃ kāruṇyānāṃ yadā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शादिष्वागतानां चेन् मृताहानां तदा परम् । दर्शादिकं समाप्यैव कारुण्यश्राद्धमाचरेत्

darśādiṣvāgatānāṃ cen mṛtāhānāṃ tadā param / darśādikaṃ samāpyaiva kāruṇyaśrāddhamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्पत्न्याः पितृव्यस्य तत्पत्न्याश्च समागमम् । दर्शादिषु मृताहं वै पूर्वं कृत्वा ततः परम्

kecitpatnyāḥ pitṛvyasya tatpatnyāśca samāgamam / darśādiṣu mṛtāhaṃ vai pūrvaṃ kṛtvā tataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शादिकमनुष्ठेयम् इति प्रोचुश्च तत्कृतौ । तस्माद्यथारुचिपरम् आत्मतृप्तिः प्रशस्यते

darśādikamanuṣṭheyam iti procuśca tatkṛtau / tasmādyathāruciparam ātmatṛptiḥ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुतो ऽत्र पुनर्वच्मि पितृव्यो यदि केवलम् । एतस्य परमो मुख्यस् तत्पत्नी वापि पत्न्यपि

vastuto 'tra punarvacmi pitṛvyo yadi kevalam / etasya paramo mukhyas tatpatnī vāpi patnyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातृत्वकार्यकारणे महती सुमहत्यपि । तदा चेत्तन्मृताहं तु पूर्वं कृत्वा ततः पुनः

mātṛtvakāryakāraṇe mahatī sumahatyapi / tadā cettanmṛtāhaṃ tu pūrvaṃ kṛtvā tataḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शादिकं प्रकुर्वीत न चेत्ते केवला यदि । नाममात्रेण कथितास् तदा दर्शादिकं पुरा

darśādikaṃ prakurvīta na cette kevalā yadi / nāmamātreṇa kathitās tadā darśādikaṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वैव पश्चात्तच्छ्राद्धं कारुण्यानामिति स्थितिः । सर्वत्रैवं प्रकथितं स्वामिनः सख्युरेव वा

kṛtvaiva paścāttacchrāddhaṃ kāruṇyānāmiti sthitiḥ / sarvatraivaṃ prakathitaṃ svāminaḥ sakhyureva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहिताचार्ययोश्च प्रत्यासत्तिप्रभेदतः । श्राद्धस्य करणं प्रोक्तं पुनरप्युपकारिणः

purohitācāryayośca pratyāsattiprabhedataḥ / śrāddhasya karaṇaṃ proktaṃ punarapyupakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तेषां क्रियाभेदाच् छ्राद्धानुष्ठानमुच्यते । सर्वत्रैवात्मतुष्टिः स्याद् विदुषः परमोत्तमा

teṣāṃ teṣāṃ kriyābhedāc chrāddhānuṣṭhānamucyate / sarvatraivātmatuṣṭiḥ syād viduṣaḥ paramottamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषांचित्कल्पप्रकारः पुनर्विशेषः को ऽप्यस्ति प्रवक्ष्याम्यत्र तं पुनः । यतस्तातो यतो वृत्तिर् यतो जीवो यतः प्रसूः

keṣāṃcitkalpaprakāraḥ punarviśeṣaḥ ko 'pyasti pravakṣyāmyatra taṃ punaḥ / yatastāto yato vṛttir yato jīvo yataḥ prasūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स स्वीकृतः श्राद्धतिथिर् भ्रष्टत्यक्तपितापि वा । दर्शादिश्राद्धपरतो मृताहश्राद्धमाचरेत्

sa svīkṛtaḥ śrāddhatithir bhraṣṭatyaktapitāpi vā / darśādiśrāddhaparato mṛtāhaśrāddhamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रात्यन्तैककलहे धावनावसरे सुते । जाते नष्टे च पितरि तथा मातरि तत्परम्

pitrātyantaikakalahe dhāvanāvasare sute / jāte naṣṭe ca pitari tathā mātari tatparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पकालमृतायां तु तत्तद्ग्रामस्थितैरपि । तदा तदा पालितो यो दैवाज्जीवन्प्रवर्धितः

alpakālamṛtāyāṃ tu tattadgrāmasthitairapi / tadā tadā pālito yo daivājjīvanpravardhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टमात्रैर्बाल्य एव विप्रबुध्यैव तैस्तराम् । संस्कृतश्चाध्यापितश्च ज्ञाताज्ञातैकगोत्रकः

dṛṣṭamātrairbālya eva viprabudhyaiva taistarām / saṃskṛtaścādhyāpitaśca jñātājñātaikagotrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विद्वान् महात्मा यो यतस्तात इति स्मृतः

tato vidvān mahātmā yo yatastāta iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेव तथान्यो ऽपि तथावस्थाप्रभेदतः । यतोत्पत्तिस्तु कथिता अज्ञातग्रामसंभवः

evameva tathānyo 'pi tathāvasthāprabhedataḥ / yatotpattistu kathitā ajñātagrāmasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वजीवनप्रकारं यो बाल्ये द्वादशवार्षिकात् । न वेत्ति नष्टजनको यतोत्पत्तिस्तु कथ्यते

svajīvanaprakāraṃ yo bālye dvādaśavārṣikāt / na vetti naṣṭajanako yatotpattistu kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातरं यो न जानाति स्वकीयजनशून्यतः । तथा पित्रादिकान् सर्वान् प्रोच्यते ऽसौ यतः प्रसूः

mātaraṃ yo na jānāti svakīyajanaśūnyataḥ / tathā pitrādikān sarvān procyate 'sau yataḥ prasūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त एते किल सर्वेपि विपत्कालसमुद्भवाः । नष्टपित्रादिकजना दैवात्संप्राप्तजीवनाः

ta ete kila sarvepi vipatkālasamudbhavāḥ / naṣṭapitrādikajanā daivātsaṃprāptajīvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैश्च कैश्चिद्दृष्टमात्रैर् विप्रबुध्यैकपालितैः । अवस्थाभेदतः सर्वे तत्तन्नामाङ्किताः स्मृताः

yaiśca kaiściddṛṣṭamātrair viprabudhyaikapālitaiḥ / avasthābhedataḥ sarve tattannāmāṅkitāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारः कथिताः सद्भिर् अतिदुःखैकजीवितम् । अतिबाल्ये ततो भूयो यौवने प्राप्तसंपदः

catvāraḥ kathitāḥ sadbhir atiduḥkhaikajīvitam / atibālye tato bhūyo yauvane prāptasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवयोगेन विद्वांसः कर्मठाश्चापि वा भवन् । पितुर्मृततिथिं यो वा ज्ञात्वा बाल्येन केवलम्

daivayogena vidvāṃsaḥ karmaṭhāścāpi vā bhavan / piturmṛtatithiṃ yo vā jñātvā bālyena kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमेव श्राद्धहेतोर् मार्गशीर्षे ह्यमादिकम् । शास्त्रदृष्ट्या समालोच्य सद्भिरुक्तो ऽथवा गृणन्

svayameva śrāddhahetor mārgaśīrṣe hyamādikam / śāstradṛṣṭyā samālocya sadbhirukto 'thavā gṛṇan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्वीकृतश्राद्धतिथिर् उच्यते ब्रह्मवादिभिः । भ्रष्टक्रिया मद्यपानादिना भ्रष्टः पिता यस्य बभूव वै

svasvīkṛtaśrāddhatithir ucyate brahmavādibhiḥ / bhraṣṭakriyā madyapānādinā bhraṣṭaḥ pitā yasya babhūva vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रष्टक्रिया प्रकर्तव्या पुत्रेण विदिनात्मना

bhraṣṭakriyā prakartavyā putreṇa vidinātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य श्राद्धं ततः कार्यं तादृशस्य दुरात्मनः । तादृक्पितृक्रियाकर्ता स उ भ्रष्टपिता स्मृतः

tasya śrāddhaṃ tataḥ kāryaṃ tādṛśasya durātmanaḥ / tādṛkpitṛkriyākartā sa u bhraṣṭapitā smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुस्तु भ्रंशमात्रेण नायं भ्रष्टपिता भवेत् । तादृक्कर्मैककरणसमयादथ तादृशः

pitustu bhraṃśamātreṇa nāyaṃ bhraṣṭapitā bhavet / tādṛkkarmaikakaraṇasamayādatha tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा पतितस्य पञ्चविंशद्वर्षात्परं क्रियारम्भः भवत्यपि तथा त्यक्तपिता चापि प्रकथ्यते । स्वयं चण्डालतां बुध्या प्राप्तो यो स्वजनैरपि

sarvathā patitasya pañcaviṃśadvarṣātparaṃ kriyārambhaḥ bhavatyapi tathā tyaktapitā cāpi prakathyate / svayaṃ caṇḍālatāṃ budhyā prāpto yo svajanairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिष्कृतश्च संत्यक्तस् तादृशं पितरं मृतम् । पञ्चविंशतिवर्षेभ्यः परं पुत्रः स शास्त्रतः

bahiṣkṛtaśca saṃtyaktas tādṛśaṃ pitaraṃ mṛtam / pañcaviṃśativarṣebhyaḥ paraṃ putraḥ sa śāstrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडब्दं षड्गुणत्वेन वर्षयित्वातिकृच्छ्रकैः । महाकृच्छ्रैस्तप्तकृच्छ्रैः पराकातिशतैरपि

ṣaḍabdaṃ ṣaḍguṇatvena varṣayitvātikṛcchrakaiḥ / mahākṛcchraistaptakṛcchraiḥ parākātiśatairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चापाग्रस्नानशनकैर् मन्त्रकुम्भसहस्रकैः । गोसहस्रैर्विधानेन संस्कुर्यात्तस्य केवलम्

cāpāgrasnānaśanakair mantrakumbhasahasrakaiḥ / gosahasrairvidhānena saṃskuryāttasya kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसंवत्सरं पश्चात् तादृक्च्छ्राद्धकरस्तु यः । स उ त्यक्तपिता ज्ञेयस् त एते तनयाः सदा

pratisaṃvatsaraṃ paścāt tādṛkcchrāddhakarastu yaḥ / sa u tyaktapitā jñeyas ta ete tanayāḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंजातीयका ये स्युस् ते सर्वे धर्मतत्पराः । दर्शादिश्राद्धपरतो मृताहश्राद्वमाचरेत्

evaṃjātīyakā ye syus te sarve dharmatatparāḥ / darśādiśrāddhaparato mṛtāhaśrādvamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां श्राद्धैककरणम् एतेषां स्वस्य केवलम् । प्रत्यवायैकशून्याय न चेद्दोषो महान् भवेत्

teṣāṃ śrāddhaikakaraṇam eteṣāṃ svasya kevalam / pratyavāyaikaśūnyāya na ceddoṣo mahān bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तये कर्मठत्वस्य न चेदस्य तु केवलम्

prāptaye karmaṭhatvasya na cedasya tu kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धत्यागात् प्रत्यवायो भवेत्तस्मात्तथा ऽ; ऽचरेत् । नित्यं तेषां मृताहेषु दानधर्मादिकं चरेत्

śrāddhatyāgāt pratyavāyo bhavettasmāttathā '; 'caret / nityaṃ teṣāṃ mṛtāheṣu dānadharmādikaṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्राणां भोजनात्पूर्वं नियमो ऽयमुदाहृतः । दुरात्मनां विशेषेण पूर्ववद्दोषशान्तये

viprāṇāṃ bhojanātpūrvaṃ niyamo 'yamudāhṛtaḥ / durātmanāṃ viśeṣeṇa pūrvavaddoṣaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धमुक्तेः परं तेषां न कुर्याद्भूरिभोजनम् । श्राद्धाङ्गतर्पणं परे ऽहनि परेद्युर्वा प्रयत्नेन श्राद्धाङ्गतिलतर्पणम्

śrāddhamukteḥ paraṃ teṣāṃ na kuryādbhūribhojanam / śrāddhāṅgatarpaṇaṃ pare 'hani paredyurvā prayatnena śrāddhāṅgatilatarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्य एव प्रकर्तव्यं पूर्वं पश्चात्तु वा तथा । अभिश्रवणमेवं स्याद् एकेनैव हि कारितम्

sadya eva prakartavyaṃ pūrvaṃ paścāttu vā tathā / abhiśravaṇamevaṃ syād ekenaiva hi kāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्नसूक्तं त्यागकाले प्राचीनावीतिकं न तु । अग्नौकरणहोमे ऽपिं तच्चावश्यकमुच्यते

nānnasūktaṃ tyāgakāle prācīnāvītikaṃ na tu / agnaukaraṇahome 'piṃ taccāvaśyakamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्देशत्यागकाले सव्यम् उद्देशत्यागकाले च सव्यमेव भवेद्धि वै । मधुवाताद्यन्ते न मधुवातादिकं मुक्तेर् अन्ते नैव वदेदपि

uddeśatyāgakāle savyam uddeśatyāgakāle ca savyameva bhaveddhi vai / madhuvātādyante na madhuvātādikaṃ mukter ante naiva vadedapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकिरं न कुर्यात् विकिरं नैव कुर्वीत नित्यकर्माणि यानि वा । तानि सर्वाणि सर्वत्र धृत्वा पुण्ड्रं विधानतः

vikiraṃ na kuryāt vikiraṃ naiva kurvīta nityakarmāṇi yāni vā / tāni sarvāṇi sarvatra dhṛtvā puṇḍraṃ vidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेदितान्नतः पञ्चयज्ञान्ते ऽतिथिपूजनात् । पूर्वं तेषां प्रकर्तव्यं प्रत्यब्दादिककर्म वै

niveditānnataḥ pañcayajñānte 'tithipūjanāt / pūrvaṃ teṣāṃ prakartavyaṃ pratyabdādikakarma vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां श्राद्धे त्यागमात्रात् कृते सर्वं कृतं भवेत् । वमने अपि प्राप्ते ऽपि वमने पितृस्थानस्य वा किमु

teṣāṃ śrāddhe tyāgamātrāt kṛte sarvaṃ kṛtaṃ bhavet / vamane api prāpte 'pi vamane pitṛsthānasya vā kimu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पुनः करणं कुर्याच् छ्राद्धशेषं समापयेत् । पादप्रक्षालने तेषां मण्डलानर्चनं भवेत्

na punaḥ karaṇaṃ kuryāc chrāddhaśeṣaṃ samāpayet / pādaprakṣālane teṣāṃ maṇḍalānarcanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.