अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto'ṅgavibhāgaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·2·2.5
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 2.5
सकलमपि शरीरमङ्गमित्युच्यते तत्र पुनः षडङ्गं शिरोन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनी च नेत्रनाभिपाणिपादादीनि त्वस्य प्रत्यङ्गानि॥
sakalamapi śarīramaṅgamityucyate tatra punaḥ ṣaḍaṅgaṃ śirontarādhirdvau bāhū sakthinī ca netranābhipāṇipādādīni tvasya pratyaṅgāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महागुणमयेभ्यश्च खपवनतेजोजलभूम्याख्येभ्यो महाभूतेभ्यश्चेतनाधिष्ठितेभ्योऽभिनिर्वृत्तिरङ्गस्य॥
mahāguṇamayebhyaśca khapavanatejojalabhūmyākhyebhyo mahābhūtebhyaścetanādhiṣṭhitebhyo'bhinirvṛttiraṅgasya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतानामेव च दृष्टादृष्टविविधकर्मवशादनेकरूपात्सन्निवेशविशेषादाकृतिप्रमाणस्नेहदीप्तिस्वरादीनां सारूप्यमसारूप्यं वा सूक्ष्मस्थूलतारतम्यभेदभिन्नमतिबहुप्रकारं निष्पद्यते॥
bhūtānāmeva ca dṛṣṭādṛṣṭavividhakarmavaśādanekarūpātsanniveśaviśeṣādākṛtipramāṇasnehadīptisvarādīnāṃ sārūpyamasārūpyaṃ vā sūkṣmasthūlatāratamyabhedabhinnamatibahuprakāraṃ niṣpadyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सत्त्वबहुलमाकाशम्। रजोबहुलो वायुः। उभयबहुलोऽग्निः। सत्त्वतमोबहुलमम्बु। तमोबहुला भूः। तेषामप्रतिघातश्चलत्वमौष्ण्यं द्रवता काठिन्यमिति क्रमाल्लिङ्गानि। शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैरेकैकप्रवृद्धैरन्वयः॥
tatra sattvabahulamākāśam| rajobahulo vāyuḥ| ubhayabahulo'gniḥ| sattvatamobahulamambu| tamobahulā bhūḥ| teṣāmapratighātaścalatvamauṣṇyaṃ dravatā kāṭhinyamiti kramālliṅgāni| śabdasparśarūparasagandhairekaikapravṛddhairanvayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राकाशजानि श्रोत्रं शब्दः सर्वस्रोतांसि विविक्ता च। वायवीयानि स्पर्शनं स्पर्शः प्रश्वासोच्छ्वासादिपरिस्पन्दनानि लाघवं च। आग्नेयानि दर्शनं रूपं पित्तमूष्मा पक्तिः सन्तापो मेधा वर्णो भास्तेजः शौर्यं च। आम्भसानि रसनं रसः स्वेदक्लेदवसारसासृक्शुक्रमूत्रादिद्रवसमूहः शैत्यं स्नेहश्च। पार्थिवानि घ्राणं गन्धः केशनखास्थ्यादिमूर्तसमूहो धैर्यं स्थैर्यं च॥
tatrākāśajāni śrotraṃ śabdaḥ sarvasrotāṃsi viviktā ca| vāyavīyāni sparśanaṃ sparśaḥ praśvāsocchvāsādiparispandanāni lāghavaṃ ca| āgneyāni darśanaṃ rūpaṃ pittamūṣmā paktiḥ santāpo medhā varṇo bhāstejaḥ śauryaṃ ca| āmbhasāni rasanaṃ rasaḥ svedakledavasārasāsṛkśukramūtrādidravasamūhaḥ śaityaṃ snehaśca| pārthivāni ghrāṇaṃ gandhaḥ keśanakhāsthyādimūrtasamūho dhairyaṃ sthairyaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु मातृजानि मृदूनि त्वग्रक्तमांसमेदोमज्जनाभिहृदयामाशयगर्भशययकृत्प्लीहाक्लोमान्त्रगुदादीनि॥
teṣu mātṛjāni mṛdūni tvagraktamāṃsamedomajjanābhihṛdayāmāśayagarbhaśayayakṛtplīhāklomāntragudādīni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृजानि स्थिराणि केशनखास्थिशुक्रसिरास्नाय्वादीनि॥
pitṛjāni sthirāṇi keśanakhāsthiśukrasirāsnāyvādīni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मजानि नानायोनिषूत्पत्तिर्मनश्चेतनेन्द्रियाणि प्राणापानौ धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः कामक्रोधलोभभयहर्षधर्मार्धमशीलतास्मृतिबुद्धीच्छाद्वेषप्रयत्नाहङ्कारसुखदुःखायुरात्मज्ञानानि च॥
ātmajāni nānāyoniṣūtpattirmanaścetanendriyāṇi prāṇāpānau dhāraṇamākṛtisvaravarṇaviśeṣāḥ kāmakrodhalobhabhayaharṣadharmārdhamaśīlatāsmṛtibuddhīcchādveṣaprayatnāhaṅkārasukhaduḥkhāyurātmajñānāni ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्म्यजान्यायुरारोग्यमनालस्यलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसादस्वरवर्णौजःसम्पत्प्रशस्तता प्रहर्षभूयस्त्वं मेधाबलं च॥
sātmyajānyāyurārogyamanālasyalolupatvamindriyaprasādasvaravarṇaujaḥsampatpraśastatā praharṣabhūyastvaṃ medhābalaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसजानि कृत्स्नस्य देहस्य सम्भवो वृत्तिर्वृद्धिस्तृप्तिरलौल्यं पुष्टिरुत्साहश्च॥
rasajāni kṛtsnasya dehasya sambhavo vṛttirvṛddhistṛptiralaulyaṃ puṣṭirutsāhaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धसत्त्वजानि शौचमास्तिकत्वं कृत्ज्ञता दाक्षिण्यं व्यवसायः शौर्यं गाम्भीर्यं बुद्धिर्मेधा स्मृतिः शुक्लवर्त्मरुचिर्भाक्तिराभिषङ्गाभावस्तमोगुणविपर्ययश्च॥
śuddhasattvajāni śaucamāstikatvaṃ kṛtjñatā dākṣiṇyaṃ vyavasāyaḥ śauryaṃ gāmbhīryaṃ buddhirmedhā smṛtiḥ śuklavartmarucirbhāktirābhiṣaṅgābhāvastamoguṇaviparyayaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसानि दुरुपचारताऽनार्यं शौर्यं मात्सर्यममितभाषित्वमहङ्कारो लोलुपत्वं दम्भो मानः क्रोधो हर्षः कामश्च॥
rājasāni durupacāratā'nāryaṃ śauryaṃ mātsaryamamitabhāṣitvamahaṅkāro lolupatvaṃ dambho mānaḥ krodho harṣaḥ kāmaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसान्यज्ञानं विषादः प्रमादो निद्रालस्यं क्षुत्तृष्णा शोको मात्सर्यं विप्रतिपत्तिः परातिसन्धानं सत्त्वगुणवैपरीत्यं च॥
tāmasānyajñānaṃ viṣādaḥ pramādo nidrālasyaṃ kṣuttṛṣṇā śoko mātsaryaṃ vipratipattiḥ parātisandhānaṃ sattvaguṇavaiparītyaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सत्त्वं मनस्तस्योषप्लवो रजस्तमश्चेत्येवं भूतात्मकं देहमाहुः॥
tatra sattvaṃ manastasyoṣaplavo rajastamaścetyevaṃ bhūtātmakaṃ dehamāhuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुनः प्रविभागः। त्वचः कला दोषा धातवो मला बुद्धीन्द्रियाणि तदधिष्ठितानि कर्मेन्द्रियाण्यतीन्द्रियमाशयाः प्राणायतनानि कण्डराजालानि कूर्चारज्जवस्सीवन्योऽस्थिसङ्घाताःसीमन्ता अस्थीन्यस्थिसन्धयः स्नायूनि पेश्यस्सिराधमन्यस्स्रोतांस्यूष्माणो मर्माणि केशश्मश्नुलोमानि प्रकृतिविकृतिभेदाश्च। तत्रासृजः पच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः षट् त्वचो भवन्ति। त्वक्प्रसादाद्रक्तस्य प्रसादः॥
tasya punaḥ pravibhāgaḥ| tvacaḥ kalā doṣā dhātavo malā buddhīndriyāṇi tadadhiṣṭhitāni karmendriyāṇyatīndriyamāśayāḥ prāṇāyatanāni kaṇḍarājālāni kūrcārajjavassīvanyo'sthisaṅghātāḥsīmantā asthīnyasthisandhayaḥ snāyūni peśyassirādhamanyassrotāṃsyūṣmāṇo marmāṇi keśaśmaśnulomāni prakṛtivikṛtibhedāśca| tatrāsṛjaḥ pacyamānasya kṣīrasyeva santānikāḥ ṣaṭ tvaco bhavanti| tvakprasādādraktasya prasādaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासामुदकधरा चाद्या। द्वितीयाऽसृग्धरा। तृतीया सिध्मकिलासाधिष्ठाना। चतुर्थी सर्वकुष्ठाधिष्ठाना। पञ्चमी पुनरलजीविद्रध्यधिष्ठाना। षष्ठी तु प्राणधरा। यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्धमिव च तमः प्रविशति यां चाधिष्ठायारूपंषि जायन्ते पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि॥
tāsāmudakadharā cādyā| dvitīyā'sṛgdharā| tṛtīyā sidhmakilāsādhiṣṭhānā| caturthī sarvakuṣṭhādhiṣṭhānā| pañcamī punaralajīvidradhyadhiṣṭhānā| ṣaṣṭhī tu prāṇadharā| yasyāṃ chinnāyāṃ tāmyatyandhamiva ca tamaḥ praviśati yāṃ cādhiṣṭhāyārūpaṃṣi jāyante parvasu kṛṣṇaraktāni sthūlamūlāni duścikitsyatamāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये सप्त त्वचो वदन्ति। तत्र प्रथमा भासिनी नाम या वर्णानामवभासिनी खादीनाञ्च षञ्चानां छायानां सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा। द्वितीया लोहिनी नाम षोडशभागप्रमाणा। तृतीया श्वेता नाम द्वादशभागप्रमाणा। चतुर्थी ताम्रा नामाष्टभागप्रमाणा। पञ्चमी वेदिनी नाम पञ्चभागप्रमाणा। षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा। सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा॥
anye sapta tvaco vadanti| tatra prathamā bhāsinī nāma yā varṇānāmavabhāsinī khādīnāñca ṣañcānāṃ chāyānāṃ sā vrīheraṣṭādaśabhāgapramāṇā| dvitīyā lohinī nāma ṣoḍaśabhāgapramāṇā| tṛtīyā śvetā nāma dvādaśabhāgapramāṇā| caturthī tāmrā nāmāṣṭabhāgapramāṇā| pañcamī vedinī nāma pañcabhāgapramāṇā| ṣaṣṭhī rohiṇī nāma vrīhipramāṇā| saptamī māṃsadharā nāma vrīhidvayapramāṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथास्वमूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः। ता धात्वाशयान्तरमर्यादाः सप्त कलाः॥
yastu dhātvāśayāntareṣu kledo'vatiṣṭhate sa yathāsvamūṣmabhirvipakvaḥ snāyuśleṣmajarāyucchannaḥ kāṣṭha iva sāro dhātusāraśeṣo rasaśeṣolpatvāt kalāsaṃjñaḥ| tā dhātvāśayāntaramaryādāḥ sapta kalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां प्रथमा मांसधरा नाम यस्यां मांसे सिरास्नायुधमनीस्रोतसां भूमाविव पङ्कोदकेन बिसमृणालानां प्रतानानि भवन्ति॥
tāsāṃ prathamā māṃsadharā nāma yasyāṃ māṃse sirāsnāyudhamanīsrotasāṃ bhūmāviva paṅkodakena bisamṛṇālānāṃ pratānāni bhavanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीया रक्तधरा नाम मांसस्याभ्यन्तरतस्तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिराप्लीहयकृत्सु भवति। मांसाच्च क्षतात् क्षतजं वृक्षादिव क्षीरिणः क्षीरं प्रवर्तते॥
dvitīyā raktadharā nāma māṃsasyābhyantaratastasyāṃ śoṇitaṃ viśeṣataśca sirāplīhayakṛtsu bhavati| māṃsācca kṣatāt kṣatajaṃ vṛkṣādiva kṣīriṇaḥ kṣīraṃ pravartate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीया मेदोधरा नाम। मेदो हि तस्यामुदरेऽण्वस्थिषु च सरक्तं भवति। तदेव च शिरसि कपालप्रतिच्छन्नं मस्तिष्काख्यं मस्तुलुङ्गाख्यं च स्थूलास्थिषु च मज्जा। चतुर्थी श्लेष्मधरा नाम। तत्स्थेन हि श्लेष्मणा श्लेषिताः सर्वसन्धयो दृढा भवन्ति सोपाङ्गा इवाक्षाः। पञ्चमी पुरीषधरा नाम। सा ह्यत्रामपक्वाशयाश्रिता कोष्ठान्तरुण्डुकस्थं मलं विभजति॥
tṛtīyā medodharā nāma| medo hi tasyāmudare'ṇvasthiṣu ca saraktaṃ bhavati| tadeva ca śirasi kapālapraticchannaṃ mastiṣkākhyaṃ mastuluṅgākhyaṃ ca sthūlāsthiṣu ca majjā| caturthī śleṣmadharā nāma| tatsthena hi śleṣmaṇā śleṣitāḥ sarvasandhayo dṛḍhā bhavanti sopāṅgā ivākṣāḥ| pañcamī purīṣadharā nāma| sā hyatrāmapakvāśayāśritā koṣṭhāntaruṇḍukasthaṃ malaṃ vibhajati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठी पित्तधरा नाम पक्वामाशयमध्यस्था। सा ह्यन्तरग्नेराधिष्ठानतयामाशयात् पक्वाशयोन्मुखमन्नं बलेन विधार्य पित्ततेजसा शोषयति पचति पक्वं च विमुञ्चति। दोषाधिष्ठिता तु दौर्बल्यादाममेव। ततोऽसावन्नस्य ग्रहणात् पुनर्ग्रहणीसंज्ञा। बलं च तस्याः पित्तमेवाग्न्यभिधानमतः साग्निनोपस्तब्धोपबृंहितैकयोगक्षेमा शरीरं वर्तयति॥
ṣaṣṭhī pittadharā nāma pakvāmāśayamadhyasthā| sā hyantaragnerādhiṣṭhānatayāmāśayāt pakvāśayonmukhamannaṃ balena vidhārya pittatejasā śoṣayati pacati pakvaṃ ca vimuñcati| doṣādhiṣṭhitā tu daurbalyādāmameva| tato'sāvannasya grahaṇāt punargrahaṇīsaṃjñā| balaṃ ca tasyāḥ pittamevāgnyabhidhānamataḥ sāgninopastabdhopabṛṃhitaikayogakṣemā śarīraṃ vartayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमी शुक्रधरा नाम द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्ण्वे बस्तिद्वारस्याधो मूत्रमार्गमाश्रिता सकलशरीरव्यापिनी शुक्रं प्रवर्तयति॥
saptamī śukradharā nāma dvyaṅgule dakṣiṇe pārṇve bastidvārasyādho mūtramārgamāśritā sakalaśarīravyāpinī śukraṃ pravartayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषा धातवो मलाश्च प्रागुदिताः। पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि श्रोत्रं स्पर्शनं दर्शनं रसनं घ्राणं च। तेषां सभागतया क्रमाद्विषयाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः। पञ्चबुद्धीन्द्रियाधिष्ठानानि कर्णौ त्वगक्षिणी जिह्वा नासिके च॥
doṣā dhātavo malāśca prāguditāḥ| pañca buddhīndriyāṇi śrotraṃ sparśanaṃ darśanaṃ rasanaṃ ghrāṇaṃ ca| teṣāṃ sabhāgatayā kramādviṣayāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ| pañcabuddhīndriyādhiṣṭhānāni karṇau tvagakṣiṇī jihvā nāsike ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च कर्मेन्दिर्याणि वाक्पायूपस्थपाणिपादसंज्ञकानि। तान्यपि च वचनोत्सर्गहर्षादानगमनार्थानि॥
pañca karmendiryāṇi vākpāyūpasthapāṇipādasaṃjñakāni| tānyapi ca vacanotsargaharṣādānagamanārthāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीन्द्रियं तु मनः सर्वार्थैरन्वयात् तद्योगेन पञ्चेन्द्रियाणामर्थप्रवृत्तेः बुद्धिकर्मेन्द्रियोभयात्मकत्वाच्च॥
atīndriyaṃ tu manaḥ sarvārthairanvayāt tadyogena pañcendriyāṇāmarthapravṛtteḥ buddhikarmendriyobhayātmakatvācca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ताशयः क्रमादसृक्कफामपित्तपक्ववायुमूत्राधाराः स्त्रीणां पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भाशयोऽष्टमः। तेषु सप्तसु प्रतिबद्धानि कोष्ठाङ्गानि हृदययकृत्प्लीहफुफ्फुसोण्डुकवृक्कान्त्रादीनि। तत्र समानेनाध्मायमानस्य देहोष्मणा पच्यमानस्य शोणितस्याच्छतो जायते यकृत् प्लीहा च। रक्तफेनात् फुफ्फुसम्। रक्तकिट्टादुण्डुकः। रक्तमेदःप्रसादाद् वृक्कौ। रक्तमांसप्रसादादान्त्राणि। तानि सार्धत्रिव्यामानि पुंसाम्। त्रिव्यामानि स्रीणाम्। रक्तस्यानिलयोगात् कालीयम्। हृदयं पुनः श्लेष्मरक्तप्रसादात् सम्भवति पद्मकोशसङ्काशं सुषिरमधोमुखम्। तद्विशेषेण चेतनायाः स्थानं सर्वभावानां च चेतनानुगतानाम्। तस्य वामपार्ण्वे प्लीहा फुफ्फुसश्च दक्षिणतो यकृत् क्लोम च॥
saptāśayaḥ kramādasṛkkaphāmapittapakvavāyumūtrādhārāḥ strīṇāṃ pittapakvāśayayormadhye garbhāśayo'ṣṭamaḥ| teṣu saptasu pratibaddhāni koṣṭhāṅgāni hṛdayayakṛtplīhaphuphphusoṇḍukavṛkkāntrādīni| tatra samānenādhmāyamānasya dehoṣmaṇā pacyamānasya śoṇitasyācchato jāyate yakṛt plīhā ca| raktaphenāt phuphphusam| raktakiṭṭāduṇḍukaḥ| raktamedaḥprasādād vṛkkau| raktamāṃsaprasādādāntrāṇi| tāni sārdhatrivyāmāni puṃsām| trivyāmāni srīṇām| raktasyānilayogāt kālīyam| hṛdayaṃ punaḥ śleṣmaraktaprasādāt sambhavati padmakośasaṅkāśaṃ suṣiramadhomukham| tadviśeṣeṇa cetanāyāḥ sthānaṃ sarvabhāvānāṃ ca cetanānugatānām| tasya vāmapārṇve plīhā phuphphusaśca dakṣiṇato yakṛt kloma ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा कफरक्तवाहिनां स्रोतसां महाभूतानां च प्रसादादिन्द्रियाणि। तेष्वपि च नेत्रे श्लेष्मणः प्रसादाच्छुक्लमण्डलं तत् पितृजम्। असृजः कृष्णमण्डलं तन्मातृजम्। मध्ये दृष्टिमण्डलं तदुभयात्मकम्॥
tathā kapharaktavāhināṃ srotasāṃ mahābhūtānāṃ ca prasādādindriyāṇi| teṣvapi ca netre śleṣmaṇaḥ prasādācchuklamaṇḍalaṃ tat pitṛjam| asṛjaḥ kṛṣṇamaṇḍalaṃ tanmātṛjam| madhye dṛṣṭimaṇḍalaṃ tadubhayātmakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्ष्मवत्मर्शुक्लकृष्णदृष्ट्याख्यानि पञ्च मण्डलानि। तत्सन्धयश्चत्वारः। द्वौ चापाङ्गकनीनयोः इति ते षट्। षट् च पटलानि। द्वे वर्त्मनी। बाह्यं चाश्रितमग्न्यम्भसी। द्वितीयं मांसं तृतीयं मेदश्चतुर्थमस्थि। तेषां बहलता दृष्टेः पञ्चमांशेन॥
pakṣmavatmarśuklakṛṣṇadṛṣṭyākhyāni pañca maṇḍalāni| tatsandhayaścatvāraḥ| dvau cāpāṅgakanīnayoḥ iti te ṣaṭ| ṣaṭ ca paṭalāni| dve vartmanī| bāhyaṃ cāśritamagnyambhasī| dvitīyaṃ māṃsaṃ tṛtīyaṃ medaścaturthamasthi| teṣāṃ bahalatā dṛṣṭeḥ pañcamāṃśena||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धनगुणास्तु चत्वारः सिराकण्डरामेदःकफात्मकाः। श्लेष्मा तु परं सर्वसन्धिबन्धनमित्युक्तं प्राक्। नेत्राश्रितं तु तेजो बाह्यतेजसा स्वयोनिना योगाच्छस्त्रमिवाश्मना कर्मण्यं भवति। अतियोगादुपहन्यते। तच्च वैद्युतवद् बडवामुखवच्चाम्भोमध्यगमपि वीर्योत्कर्षात्तेजस्त्वं न जहाति। मांसासृक्कफप्रसादात्तु जिह्वा जायते। मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद् वृषणाविति॥
bandhanaguṇāstu catvāraḥ sirākaṇḍarāmedaḥkaphātmakāḥ| śleṣmā tu paraṃ sarvasandhibandhanamityuktaṃ prāk| netrāśritaṃ tu tejo bāhyatejasā svayoninā yogācchastramivāśmanā karmaṇyaṃ bhavati| atiyogādupahanyate| tacca vaidyutavad baḍavāmukhavaccāmbhomadhyagamapi vīryotkarṣāttejastvaṃ na jahāti| māṃsāsṛkkaphaprasādāttu jihvā jāyate| māṃsāsṛkkaphamedaḥprasādād vṛṣaṇāviti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश प्राणायतनानि मूर्धा जिह्वाबन्धनं कण्ठो हृदयं नाभिर्बस्तिर्गुदः शुक्रमोजो रक्तं च। तेषामाद्यानि सप्त पुनर्महामर्मसंज्ञानि॥
daśa prāṇāyatanāni mūrdhā jihvābandhanaṃ kaṇṭho hṛdayaṃ nābhirbastirgudaḥ śukramojo raktaṃ ca| teṣāmādyāni sapta punarmahāmarmasaṃjñāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडश कण्डराः। तासां द्वे द्वे करचरणेषु। चतस्रः पृथग्ग्रीवापृष्ठयोः॥
ṣoḍaśa kaṇḍarāḥ| tāsāṃ dve dve karacaraṇeṣu| catasraḥ pṛthaggrīvāpṛṣṭhayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडश जालानि तेषां मांससिरास्नाय्वस्थिजानि चत्वार्येकैकत्र गुल्फे मणिबन्धे च प्रस्परगवाक्षितानि तानि स्थितानि॥
ṣoḍaśa jālāni teṣāṃ māṃsasirāsnāyvasthijāni catvāryekaikatra gulphe maṇibandhe ca prasparagavākṣitāni tāni sthitāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट् कूर्चा हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु॥
ṣaṭ kūrcā hastapādagrīvāmeḍhreṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतस्रो मांसरज्जवः पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्यं तासां द्वे बाह्ये। द्वे चाभ्यन्तरस्थिते॥
catasro māṃsarajjavaḥ pṛṣṭhavaṃśamubhayataḥ peśīnibandhanāryaṃ tāsāṃ dve bāhye| dve cābhyantarasthite||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त सीवन्यः। ताः पञ्च शिरसि जिह्वामेहनयोरेकैका। परिहार्याश्च शस्त्रेण॥
sapta sīvanyaḥ| tāḥ pañca śirasi jihvāmehanayorekaikā| parihāryāśca śastreṇa||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दशास्थिसङ्घाताः। तेषामेकैको गुल्फजानुवङ्क्षणमणिबन्धकूर्परकक्ष्यासु त्रिकशिरसोश्च॥
caturdaśāsthisaṅghātāḥ| teṣāmekaiko gulphajānuvaṅkṣaṇamaṇibandhakūrparakakṣyāsu trikaśirasośca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वत् सीमन्ताः। ते तु पञ्च शिरसीत्यष्टादश॥
tadvat sīmantāḥ| te tu pañca śirasītyaṣṭādaśa||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि षष्ट्यधिकान्यस्थिशतानि। तेषां च चत्वारिंशच्छतं शाखासु। सविंशं शतमन्तराधौ। शतमूर्ध्वमिति। तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पञ्च पादनखाः प्रत्येकमङ्ग्ल्यां त्रीण्यस्थीनि तानि पञ्चदश। पञ्चपादशलाकाः। तत्प्रतिबन्धकमेकम्। द्वे द्वे कूर्चगुल्फजङ्घास्वेकैकं पार्ष्णिजानूरुषु। सर्वाणि च नखास्थ्यादीनि सक्थिवद् बाह्वोश्च॥
trīṇi ṣaṣṭyadhikānyasthiśatāni| teṣāṃ ca catvāriṃśacchataṃ śākhāsu| saviṃśaṃ śatamantarādhau| śatamūrdhvamiti| tatraikaikasmin sakthni pañca pādanakhāḥ pratyekamaṅglyāṃ trīṇyasthīni tāni pañcadaśa| pañcapādaśalākāḥ| tatpratibandhakamekam| dve dve kūrcagulphajaṅghāsvekaikaṃ pārṣṇijānūruṣu| sarvāṇi ca nakhāsthyādīni sakthivad bāhvośca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशतिः परशुकाः। तावन्त्येव स्थालकान्यर्बुदानि च। त्रिंशत् पृष्ठे। अष्टावुरसि। एकैकं भागे त्रिके। नितम्बयोश्च द्वे। तद्वदक्षकांसांसफलकेषु॥
caturviṃśatiḥ paraśukāḥ| tāvantyeva sthālakānyarbudāni ca| triṃśat pṛṣṭhe| aṣṭāvurasi| ekaikaṃ bhāge trike| nitambayośca dve| tadvadakṣakāṃsāṃsaphalakeṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा गण्डक्र्णशङ्खेषु जत्रुतालुनोश्च। त्रयोदश ग्रीवायाम्। चत्वारि कण्ठनाड्याम्। द्वे हनुबन्धने। द्वात्रिंशद्दन्ताः। तद्वदुलूखलानि च। त्रीणि नासायां षट् शिरसि॥
tathā gaṇḍakrṇaśaṅkheṣu jatrutālunośca| trayodaśa grīvāyām| catvāri kaṇṭhanāḍyām| dve hanubandhane| dvātriṃśaddantāḥ| tadvadulūkhalāni ca| trīṇi nāsāyāṃ ṣaṭ śirasi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्खवङ्क्षणमध्यशिरस्सु कपालसंज्ञानि। दशनास्तु रुचकाः। घ्राणकर्णग्रीवाक्षिकोशेषु तरुणानि। पाणिपादपार्श्वपृष्ठेषु वलयानि। शेषाणि नलकानीति। नामानुगताकृतीनि पञ्चविधान्यस्थीनि। तेषु हि सिराभिः स्नायुभिश्च निबद्धानि मांसानि॥
tāni jānunitambāṃsagaṇḍatāluśaṅkhavaṅkṣaṇamadhyaśirassu kapālasaṃjñāni| daśanāstu rucakāḥ| ghrāṇakarṇagrīvākṣikośeṣu taruṇāni| pāṇipādapārśvapṛṣṭheṣu valayāni| śeṣāṇi nalakānīti| nāmānugatākṛtīni pañcavidhānyasthīni| teṣu hi sirābhiḥ snāyubhiśca nibaddhāni māṃsāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशोत्तरं शतद्वयमस्थिसन्धीनाम्। तेषामष्टषष्टिः शाखासु। एकोनषष्टिरन्तराधौ। त्र्यशीतिरूर्ध्वम्। तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुलौ प्रत्येकं त्रयः। द्वावङ्गुष्ठे। ते चतुर्दश। एकैको गुल्फजानुवङ्क्षणेषु॥
daśottaraṃ śatadvayamasthisandhīnām| teṣāmaṣṭaṣaṣṭiḥ śākhāsu| ekonaṣaṣṭirantarādhau| tryaśītirūrdhvam| tatraikaikasmin sakthni pādāṅgulau pratyekaṃ trayaḥ| dvāvaṅguṣṭhe| te caturdaśa| ekaiko gulphajānuvaṅkṣaṇeṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयः कटीकपालेषु। चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे। तद्वत् पार्श्वयोः। अष्टावुरसि॥
trayaḥ kaṭīkapāleṣu| caturviṃśatiḥ pṛṣṭhavaṃśe| tadvat pārśvayoḥ| aṣṭāvurasi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टौ ग्रीवायाम्। त्रयः कण्ठनाड्याम्। अष्टदश कण्ठनाडीनिबद्धा हृदययकृत्क्लोमनाडीषु। द्वात्रिंशद्दन्तमूलेषु। एकैकः काकलनासामूर्द्धसु। द्वौ द्वौ गण्डकर्णशङ्खवर्त्मनेत्रहनुसन्धिषु। द्वावुपरिष्टात् भ्रुवोः। पञ्च शिरःकपालेषु॥
aṣṭau grīvāyām| trayaḥ kaṇṭhanāḍyām| aṣṭadaśa kaṇṭhanāḍīnibaddhā hṛdayayakṛtklomanāḍīṣu| dvātriṃśaddantamūleṣu| ekaikaḥ kākalanāsāmūrddhasu| dvau dvau gaṇḍakarṇaśaṅkhavartmanetrahanusandhiṣu| dvāvupariṣṭāt bhruvoḥ| pañca śiraḥkapāleṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेऽङ्गुलिगुल्फजानुमणिबन्धकूर्परेषु कोरसंज्ञाः। कक्षावङ्क्षणदन्तमूलेषूलूखलसंज्ञाः। अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः। ग्रीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः। शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवनीसंज्ञाः। हनूभयतो वायसतुण्डाः। कण्ठनेत्रहृदययकृत्प्लीहक्लोमनाडीषु मण्डलसंज्ञाः। श्रोत्रशृङ्गाटकेषु शङ्खावर्ताः। इत्यस्थिसन्धयोऽष्टविधाः॥
te'ṅguligulphajānumaṇibandhakūrpareṣu korasaṃjñāḥ| kakṣāvaṅkṣaṇadantamūleṣūlūkhalasaṃjñāḥ| aṃsapīṭhagudabhaganitambeṣu sāmudgāḥ| grīvāpṛṣṭhavaṃśayoḥ pratarāḥ| śiraḥkaṭīkapāleṣu tunnasevanīsaṃjñāḥ| hanūbhayato vāyasatuṇḍāḥ| kaṇṭhanetrahṛdayayakṛtplīhaklomanāḍīṣu maṇḍalasaṃjñāḥ| śrotraśṛṅgāṭakeṣu śaṅkhāvartāḥ| ityasthisandhayo'ṣṭavidhāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नायुपेशीसिराश्रितैस्तु सहस्रद्वयं न पुनः शस्त्रप्रणिधाने तेषु वाच्यमस्तीति पृथङ् नोच्यते॥
snāyupeśīsirāśritaistu sahasradvayaṃ na punaḥ śastrapraṇidhāne teṣu vācyamastīti pṛthaṅ nocyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नव स्नायुशतानि। तेषां षट् शतानि शाखासु। त्रिंशच्छतद्वयमन्तराधौ। ऊर्ध्वं सप्ततिः। तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं षट् षट्। तानि त्रिंशत्। दश दश पादतलकूर्चगुल्फेषु। त्रिंशज्जङ्घायाम्। दश जानुनि। चत्वारिंशदूरौ। दश वङ्क्षणे॥
nava snāyuśatāni| teṣāṃ ṣaṭ śatāni śākhāsu| triṃśacchatadvayamantarādhau| ūrdhvaṃ saptatiḥ| tatraikaikasmin sakthni pādāṅgulyāṃ pratyekaṃ ṣaṭ ṣaṭ| tāni triṃśat| daśa daśa pādatalakūrcagulpheṣu| triṃśajjaṅghāyām| daśa jānuni| catvāriṃśadūrau| daśa vaṅkṣaṇe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारिंशत् कट्याम्। विंशतिर्मुष्कमेढ्रबस्त्यन्त्रेषु। अशीतिः पृष्ठे। षष्टिः प्रार्श्वयोः। अष्टादशोरसि। चत्वार्यक्षकयोः। अष्टावंसयोः॥
catvāriṃśat kaṭyām| viṃśatirmuṣkameḍhrabastyantreṣu| aśītiḥ pṛṣṭhe| ṣaṣṭiḥ prārśvayoḥ| aṣṭādaśorasi| catvāryakṣakayoḥ| aṣṭāvaṃsayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे द्वे मन्यावटुनेत्रौष्ठतालुषु। त्रिंशद् ग्रीवायाम्। त्रीणि जत्रुणि। चत्वारि हन्वोः। पञ्च जिह्वायाम्। द्वादशोत्तराधरेषु दन्तमांसेषु। षण्मूर्धनि॥
dve dve manyāvaṭunetrauṣṭhatāluṣu| triṃśad grīvāyām| trīṇi jatruṇi| catvāri hanvoḥ| pañca jihvāyām| dvādaśottarādhareṣu dantamāṃseṣu| ṣaṇmūrdhani||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शाखासु सन्धिषु च प्रतानवन्ति। महास्नावानि तु वृत्तानि तानि कण्डरासंज्ञानि। बस्त्यामपक्वाशयान्त्रेषु सुषिराणि। पार्श्वपृष्ठोरश्शिरस्सु पृथूनि॥
tatra śākhāsu sandhiṣu ca pratānavanti| mahāsnāvāni tu vṛttāni tāni kaṇḍarāsaṃjñāni| bastyāmapakvāśayāntreṣu suṣirāṇi| pārśvapṛṣṭhoraśśirassu pṛthūni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नावबन्धनैर्हि सन्धिषु सुबद्धा तनुर्नौरिव सम्यगीहते। तस्मादस्थिसिरादिभ्योऽपि तानि यत्नतो रक्षेत्। यश्च स्नावानि बाह्यान्यभ्यन्तराणि च सम्यग् जानाति स गूढमपि शल्यमाहर्तुं समर्थो भवति॥
snāvabandhanairhi sandhiṣu subaddhā tanurnauriva samyagīhate| tasmādasthisirādibhyo'pi tāni yatnato rakṣet| yaśca snāvāni bāhyānyabhyantarāṇi ca samyag jānāti sa gūḍhamapi śalyamāhartuṃ samartho bhavati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च पेशीशतानि। तासां चत्वारि शतानि शाखासु। षष्टिरन्तराधौ। चत्वारिंशदूर्ध्वम्। तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं तिस्रः। ताः पञ्चदश। दश दश प्रपदे पादतले गुल्फे च। तथा पादस्योपरि कूर्चे सन्निविष्टाः। विंशतिर्जङ्घायाम्। पञ्च जानुनि। विंशतिरूरौ॥
pañca peśīśatāni| tāsāṃ catvāri śatāni śākhāsu| ṣaṣṭirantarādhau| catvāriṃśadūrdhvam| tatraikaikasmin sakthni pādāṅgulyāṃ pratyekaṃ tisraḥ| tāḥ pañcadaśa| daśa daśa prapade pādatale gulphe ca| tathā pādasyopari kūrce sanniviṣṭāḥ| viṃśatirjaṅghāyām| pañca jānuni| viṃśatirūrau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैका मेढ्रसेवन्योः। द्वे वृषणयोः। दश स्फिजोः। तिस्रो गुदे तास्तु वलीसंज्ञाः। द्वे बस्तिशिरसि। चतस्र उदरे। नाभ्यामेका। हृद्यामाशये च। षट् यकृत्प्लीहोण्डुकेषु। पृष्ठे पञ्चोर्ध्वसन्निविष्टाः। दश दीर्घाः पार्श्वयोः। दश वक्षसि। तिस्रोऽंसाक्षकोपरितः॥
ekaikā meḍhrasevanyoḥ| dve vṛṣaṇayoḥ| daśa sphijoḥ| tisro gude tāstu valīsaṃjñāḥ| dve bastiśirasi| catasra udare| nābhyāmekā| hṛdyāmāśaye ca| ṣaṭ yakṛtplīhoṇḍukeṣu| pṛṣṭhe pañcordhvasanniviṣṭāḥ| daśa dīrghāḥ pārśvayoḥ| daśa vakṣasi| tisro'ṃsākṣakoparitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश ग्रीवायाम्। अष्टौ गण्डयोः। अष्टौ हन्वोः। एकैका गलकाकलजिह्वामूर्धसु। द्वे द्वे तालुललाटयोः। नासौष्ठकर्णेषु च॥
daśa grīvāyām| aṣṭau gaṇḍayoḥ| aṣṭau hanvoḥ| ekaikā galakākalajihvāmūrdhasu| dve dve tālulalāṭayoḥ| nāsauṣṭhakarṇeṣu ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीणां तु विंशतिरधिका। तत्र दश स्तनयोः। तासां यौवने परिवृद्धिर्भवति। दश योनौ। तासामभ्यन्तराश्रिते द्वे। मुखाश्रिते वृत्ते द्वे। तिस्रो गर्भमार्गाश्रयाः। यस्यां गर्भस्तिष्ठति। योनिस्तु शङ्खनाभ्याकृतिस्त्र्यावर्ता। तस्यास्तृतीय आवर्ते पित्तपक्वाशयान्तरे गर्भशय्या। तस्यां शुक्रार्तवप्रवेशिन्यस्तिस्रः पेश्यः॥
strīṇāṃ tu viṃśatiradhikā| tatra daśa stanayoḥ| tāsāṃ yauvane parivṛddhirbhavati| daśa yonau| tāsāmabhyantarāśrite dve| mukhāśrite vṛtte dve| tisro garbhamārgāśrayāḥ| yasyāṃ garbhastiṣṭhati| yonistu śaṅkhanābhyākṛtistryāvartā| tasyāstṛtīya āvarte pittapakvāśayāntare garbhaśayyā| tasyāṃ śukrārtavapraveśinyastisraḥ peśyaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभिर्हि शरीरे तनुबहलस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिरमृदुश्लक्ष्णकर्कशाभिः सन्ध्यस्थिसिरास्नावानि प्रच्छादितानि॥
tābhirhi śarīre tanubahalasthūlāṇupṛthuvṛttahrasvadīrghasthiramṛduślakṣṇakarkaśābhiḥ sandhyasthisirāsnāvāni pracchāditāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिराधमनीमुखानां त्वणुशो विभज्यमानानामेकोनत्रिंशच्छतसहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशानि भवन्ति। ताभिरिदं गवाक्षितं पिनद्धमाततं च॥
sirādhamanīmukhānāṃ tvaṇuśo vibhajyamānānāmekonatriṃśacchatasahasrāṇi nava ca śatāni ṣaṭpañcāśāni bhavanti| tābhiridaṃ gavākṣitaṃ pinaddhamātataṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावन्ति च केशश्मश्रुलोमानि। तासां हि मुखानि तत्प्रतिबद्धान्यतस्तानि ताभिराप्याय्यन्ते। तैश्च ताः स्वेदमभिवहन्ति। तथाभ्यङ्गलेपादिवीर्यं त्वचि विपक्वमन्तर्नयन्ति स्पर्शं च गृह्णन्ति॥
tāvanti ca keśaśmaśrulomāni| tāsāṃ hi mukhāni tatpratibaddhānyatastāni tābhirāpyāyyante| taiśca tāḥ svedamabhivahanti| tathābhyaṅgalepādivīryaṃ tvaci vipakvamantarnayanti sparśaṃ ca gṛhṇanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतांसि पुनरसङ्ख्येयान्येव। तथापि तु सिरादीनि यथास्थूलं यथोपयोगं चान्यत्रोपदेक्ष्यन्ते। इत्येवं परिसङ्ख्याताः शरीरे मूर्तिमन्तः स्थिरा भावाः॥
srotāṃsi punarasaṅkhyeyānyeva| tathāpi tu sirādīni yathāsthūlaṃ yathopayogaṃ cānyatropadekṣyante| ityevaṃ parisaṅkhyātāḥ śarīre mūrtimantaḥ sthirā bhāvāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवास्तु यत्तदतियोगेन च्यवमानं पुरीषमनुबध्नाति। तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्चशरीरे धातून्। यच्च सर्वशरीरगतं बाह्या त्वग्बिभर्ति। यच्च त्वगन्तरे व्रणगतं लसीकाशब्दवाच्यम्। यच्चोष्मानुबद्धं रोमकूपेभ्योऽभिनिष्पतत्स्वेदवाच्यम्। तदुदकम्॥
dravāstu yattadatiyogena cyavamānaṃ purīṣamanubadhnāti| tathā mūtraṃ rudhiramanyāṃścaśarīre dhātūn| yacca sarvaśarīragataṃ bāhyā tvagbibharti| yacca tvagantare vraṇagataṃ lasīkāśabdavācyam| yaccoṣmānubaddhaṃ romakūpebhyo'bhiniṣpatatsvedavācyam| tadudakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याद्यस्य चाहारसारस्य रसाख्यस्य रक्तस्य शकृतः श्लेष्मणः पित्तस्य मूत्रस्य वसायाः मेदसो मज्ञश्च स्वेन स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन यथापूर्वमेकादिसङ्ख्याप्रवृद्धिः। अर्द्धाञ्जलिः शुक्रस्य। तावदेव मस्तिष्कमोजश्च। स्त्रीणां रजसोऽञ्जलयश्चत्वारः। स्तन्यस्य द्वौ। उभयमपि चैतद्रसप्रसादात्मकमिति॥
tasyādyasya cāhārasārasya rasākhyasya raktasya śakṛtaḥ śleṣmaṇaḥ pittasya mūtrasya vasāyāḥ medaso majñaśca svena svenāñjalipramāṇena yathāpūrvamekādisaṅkhyāpravṛddhiḥ| arddhāñjaliḥ śukrasya| tāvadeva mastiṣkamojaśca| strīṇāṃ rajaso'ñjalayaścatvāraḥ| stanyasya dvau| ubhayamapi caitadrasaprasādātmakamiti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समधातोः परिमाणमिदम्। अतो वृद्धिक्षयौ यथास्वं लक्षणैर्विभावयेदपराश्चापरिसङ्ख्यातान्मूर्तामूर्तान् भावान्। तद्यथा। मांसकर्णादिमलान् वायुबुद्धिस्मृत्यादीश्च॥
samadhātoḥ parimāṇamidam| ato vṛddhikṣayau yathāsvaṃ lakṣaṇairvibhāvayedaparāścāparisaṅkhyātānmūrtāmūrtān bhāvān| tadyathā| māṃsakarṇādimalān vāyubuddhismṛtyādīśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्वन्तरीयाः पुनः पठन्ति। विलक्षणानि हि शरीराणि नित्यमेव च चला दोषधातुमलाः। तस्मादुदकादीनामपि समत्वं मांसादिवत् परिमाणतो निर्देष्टुमशक्यम्। केवलं स्वास्थ्यमात्रेणानुमानतो लक्षयेदिति॥
dhanvantarīyāḥ punaḥ paṭhanti| vilakṣaṇāni hi śarīrāṇi nityameva ca calā doṣadhātumalāḥ| tasmādudakādīnāmapi samatvaṃ māṃsādivat parimāṇato nirdeṣṭumaśakyam| kevalaṃ svāsthyamātreṇānumānato lakṣayediti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व एव त्ववयवाः परमाणुभेदेनाति सौक्ष्म्यादसङ्ख्येयतां यान्ति। तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कर्मप्रेरितो वायुः कारणम्॥
sarva eva tvavayavāḥ paramāṇubhedenāti saukṣmyādasaṅkhyeyatāṃ yānti| teṣāṃ saṃyogavibhāge paramāṇūnāṃ karmaprerito vāyuḥ kāraṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतदङ्गमभेदेन भेदतश्च गृह्यमाणं बन्धाय मोक्षाय च भवतीति। भवति चात्र॥
tadetadaṅgamabhedena bhedataśca gṛhyamāṇaṃ bandhāya mokṣāya ca bhavatīti| bhavati cātra||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सर्वावयवशो यो जानाति कलेवरम्। अहितेषु स मोहेन न कदाचित् प्रवर्तते॥
iti sarvāvayavaśo yo jānāti kalevaram| ahiteṣu sa mohena na kadācit pravartate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.