यथा हि ज्योतिष्योमाधिकारे वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेतेति कालविशेषविधिपरे वाक्ये ज्योतिःशब्दो ज्योतिष्योमस्याभिधायकः । नहि तत्र शब्दयोः पर्यायत्वम् । राजशब्दस्यापि राजपुरुषशब्दपर्यायत्वप्रसङ्गात् । ज्योतिषां स्तोमो हि ज्योतिष्योमः । अत एव न प्रत्येकं वाचकत्वं किं त्वधिकारबलादेकदेशोत्कीतर्ने समग्रशब्दलक्षणामङ्गीकृत्य निमित्ताभिधेयैक्यमङ्गीकरणीयम् एवमत्राप्यन्नप्राणाद्येकदेशोत्कीर्तनेनान्नमयशब्दादिलक्षणयान्नादिशब्दानामन्नमयादिशब्दानां चैक्यमङ्गीकृत्य तन्निमित्ताभिधेयैक्यमभ्युपेयते । प्राप्यतयोक्तिस्थाने मयट्प्रयोगसामर्थ्यात् । न ह्यन्यविद्ययान्यप्राप्तिर्युक्तेति भावः । अन्नमयेति प्रातिपदिकमात्रग्रहणम् । इतिशब्द आद्यर्थे प्रत्येकं चाभिसम्बद्धयते । तथा चातः प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तिसामर्थ्यादन्नमित्यादीनां च शब्दानामविशेषेण स्वरूपक्यैन कारणेन तैः शब्दैः प्रचुरान्नादिशब्दैः प्रचुरान्नादिनिमित्तवान्परमात्मैवोच्यते । न पुनरनुवाकद्वये प्रतिपाद्यभेदमङ्गीकृत्येहानुवाके ब्रह्मणो ऽन्यत्किञ्चिच्छरीरादिकोशरूपमुच्यत इति योजना । आद्यो हिशब्दो न ह्यन्यविद्ययान्यप्राप्तिर्युक्तेति न्यायसूचनार्थः । द्वितीयस्तु शब्दैक्ये निमित्ताभिधेयैक्यप्रसिद्धेर्द्येतकः । *३,३९१* एवं सूत्रद्वयेनान्नमयादिशब्दपञ्चकस्येश्वरवाचित्वं मयटश्च सर्वत्र प्राचुर्यार्थत्वमुपपादितम् । इदानीमानन्दमयशब्दस्य विष्णुवाचित्वं तद्गतस्य मयटस्य प्राचुर्यार्थत्वं हेत्वन्तरेणोपपादयत् तद्धेतुव्यपदेशाच्चेति सूत्रं व्याख्याति महानन्दत्व एवेति ॥ ॥ ॐ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ॐ ॥ तद्धेतुव्यपदेशाच् च
yathā hi jyotiṣyomādhikāre vasante vasante jyotiṣā yajeteti kālaviśeṣavidhipare vākye jyotiḥśabdo jyotiṣyomasyābhidhāyakaḥ / nahi tatra śabdayoḥ paryāyatvam / rājaśabdasyāpi rājapuruṣaśabdaparyāyatvaprasaṅgāt / jyotiṣāṃ stomo hi jyotiṣyomaḥ / ata eva na pratyekaṃ vācakatvaṃ kiṃ tvadhikārabalādekadeśotkītarne samagraśabdalakṣaṇāmaṅgīkṛtya nimittābhidheyaikyamaṅgīkaraṇīyam evamatrāpyannaprāṇādyekadeśotkīrtanenānnamayaśabdādilakṣaṇayānnādiśabdānāmannamayādiśabdānāṃ caikyamaṅgīkṛtya tannimittābhidheyaikyamabhyupeyate / prāpyatayoktisthāne mayaṭprayogasāmarthyāt / na hyanyavidyayānyaprāptiryukteti bhāvaḥ / annamayeti prātipadikamātragrahaṇam / itiśabda ādyarthe pratyekaṃ cābhisambaddhayate / tathā cātaḥ prāpyatvena mayaṭproktisāmarthyādannamityādīnāṃ ca śabdānāmaviśeṣeṇa svarūpakyaina kāraṇena taiḥ śabdaiḥ pracurānnādiśabdaiḥ pracurānnādinimittavānparamātmaivocyate / na punaranuvākadvaye pratipādyabhedamaṅgīkṛtyehānuvāke brahmaṇo 'nyatkiñciccharīrādikośarūpamucyata iti yojanā / ādyo hiśabdo na hyanyavidyayānyaprāptiryukteti nyāyasūcanārthaḥ / dvitīyastu śabdaikye nimittābhidheyaikyaprasiddherdyetakaḥ / *3,391* evaṃ sūtradvayenānnamayādiśabdapañcakasyeśvaravācitvaṃ mayaṭaśca sarvatra prācuryārthatvamupapāditam / idānīmānandamayaśabdasya viṣṇuvācitvaṃ tadgatasya mayaṭasya prācuryārthatvaṃ hetvantareṇopapādayat taddhetuvyapadeśācceti sūtraṃ vyākhyāti mahānandatva eveti // // oṃ taddhetuvyapadeśācca oṃ // taddhetuvyapadeśāc ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.