तस्य व्याख्यातुर्मार्गमनुवर्तमानानां (च) कथं न जायते लज्जेति वा । तथा सत्यात्मनामिति बहुवचनान्तं पदमध्याहार्यम् । ननु न तावन्मुख्यार्थपरित्यागेनामुख्यार्थस्वीकार एव लज्जाहेतुः । तथा सति"गङ्गायां घोषःऽ"कुण्डपायिनामयने मासमग्निहोत्रं जुहोतिऽ; इत्यादावमुख्यार्थग्रहणाभावप्रसङ्गात् । किं नाम मुख्यार्थे सम्भवत्येवामुख्यार्थस्वीकारो दोषः । मुख्यार्थो हि शक्तिग्रहणवशात्प्रथमं बुद्धयारूढो भवति । विना च प्रथमातिक्रमे कारणं जघन्यप्रतिपत्तिस्वीकारे कथमनौचित्यं न भवेत् । यत्र तु मुख्यार्थे बाधकमस्ति तत्र तदपरित्याग एव लज्जाहेतुः । "गङ्गायां घोषःऽ"सिंहो देवदत्तःऽ; इत्यत्र गङ्गादिशब्दस्य मुख्यार्थाङ्गीकार(स्य) एव दोषः (दुष्टत्वदर्शनात्) । तत्कथमेतत् । सत्यमेवैतत् । प्रकृते ऽपि न मुख्यार्थस्वीकारे बाधकमस्तीत्याचार्यो मन्यते । बाधिकायाः श्रुतेर्निर्गुणत्वोपपत्तेश्च निरस्तत्वादिति । *३,१८१फ़्।* निर्गुणस्य दृश्यत्वेक्षणीयत्वकथनम् अत्राह । द्वे ब्रह्मणी । निर्गुणं सगुणं च । तत्र निर्गुणं नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वभावं परिपूर्णम् । तदेव मायाशबलितत्वेनैवार्यादिधर्मवत्तया सगुणमुच्यते । मायायाश्चानिर्वाच्यतया तदवच्छिन्नस्य न तथाभावस्तात्त्विक इति न कूटस्थत्वहानिः । तत्र सगुणमेव परात्परं पुरुषमीक्षत इत्यादावीक्षणीयत्वेनोच्यते । ततश्चेक्षणीयत्वं वाच्यत्वेन विना नोपपद्यते चेत्सगुणं वाच्यमस्तु न निर्गुणम् । तस्येक्षणीयत्वे प्रमाणाभावात् । न ह्यन्यगतेन व्याप्येनान्यत्र व्यापकसिद्धिः । अतिप्रसङ्गात् । नच परात्परमित्यादीन्येव निर्गुणविषयाणि ज्ञापकाभावात् । नच वाच्यं मा भूदनुमानेन निर्गुणस्य वाच्यत्वसिद्धिः । पक्षीकृते लिङ्गाभावात् । लिङ्गवति सिद्धसाधन(त्व)आत् । तथापि"सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्तिऽ; इत्यादिश्रुतिबलाद्वाच्यत्वं निर्गुणस्य सेत्स्यतीति । मायाशबले गृहीतसङ्गतयःसर्वे वेदा लक्षणया यत्पदमामनन्तीत्यर्थोपपत्तेः । नचावाच्यस्य लक्षणानुपपत्तिर्देषः प्रसिद्धतामात्रेण लक्षणोपपत्तेः । सगुणप्रतीत्यैव च निर्गुणस्य तत्स्वभावभूतस्य सर्वात्मनः स्वतः सिद्धत्वात् । नच तदेवेक्षणीयत्वं येन वाच्यत्वप्रसक्तिः । किन्तु प्रमेयत्वम् । नच स्वप्रकास्य प्रमेयत्वमिति । तदेतदाशङ्कय परिहरति सूत्रकारः गौणश्चेन्नात्मशब्दादिति ॥ *३,१८२* ॥ ॐ गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ॐ ॥ गौणश् चेन् नात्मशब्दात्
tasya vyākhyāturmārgamanuvartamānānāṃ (ca) kathaṃ na jāyate lajjeti vā / tathā satyātmanāmiti bahuvacanāntaṃ padamadhyāhāryam / nanu na tāvanmukhyārthaparityāgenāmukhyārthasvīkāra eva lajjāhetuḥ / tathā sati"gaṅgāyāṃ ghoṣaḥ'"kuṇḍapāyināmayane māsamagnihotraṃ juhoti'; ityādāvamukhyārthagrahaṇābhāvaprasaṅgāt / kiṃ nāma mukhyārthe sambhavatyevāmukhyārthasvīkāro doṣaḥ / mukhyārtho hi śaktigrahaṇavaśātprathamaṃ buddhayārūḍho bhavati / vinā ca prathamātikrame kāraṇaṃ jaghanyapratipattisvīkāre kathamanaucityaṃ na bhavet / yatra tu mukhyārthe bādhakamasti tatra tadaparityāga eva lajjāhetuḥ / "gaṅgāyāṃ ghoṣaḥ'"siṃho devadattaḥ'; ityatra gaṅgādiśabdasya mukhyārthāṅgīkāra(sya) eva doṣaḥ (duṣṭatvadarśanāt) / tatkathametat / satyamevaitat / prakṛte 'pi na mukhyārthasvīkāre bādhakamastītyācāryo manyate / bādhikāyāḥ śruternirguṇatvopapatteśca nirastatvāditi / *3,181f.* nirguṇasya dṛśyatvekṣaṇīyatvakathanam atrāha / dve brahmaṇī / nirguṇaṃ saguṇaṃ ca / tatra nirguṇaṃ nityaśuddhabuddhamuktasvabhāvaṃ paripūrṇam / tadeva māyāśabalitatvenaivāryādidharmavattayā saguṇamucyate / māyāyāścānirvācyatayā tadavacchinnasya na tathābhāvastāttvika iti na kūṭasthatvahāniḥ / tatra saguṇameva parātparaṃ puruṣamīkṣata ityādāvīkṣaṇīyatvenocyate / tataścekṣaṇīyatvaṃ vācyatvena vinā nopapadyate cetsaguṇaṃ vācyamastu na nirguṇam / tasyekṣaṇīyatve pramāṇābhāvāt / na hyanyagatena vyāpyenānyatra vyāpakasiddhiḥ / atiprasaṅgāt / naca parātparamityādīnyeva nirguṇaviṣayāṇi jñāpakābhāvāt / naca vācyaṃ mā bhūdanumānena nirguṇasya vācyatvasiddhiḥ / pakṣīkṛte liṅgābhāvāt / liṅgavati siddhasādhana(tva)āt / tathāpi"sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti'; ityādiśrutibalādvācyatvaṃ nirguṇasya setsyatīti / māyāśabale gṛhītasaṅgatayaḥsarve vedā lakṣaṇayā yatpadamāmanantītyarthopapatteḥ / nacāvācyasya lakṣaṇānupapattirdeṣaḥ prasiddhatāmātreṇa lakṣaṇopapatteḥ / saguṇapratītyaiva ca nirguṇasya tatsvabhāvabhūtasya sarvātmanaḥ svataḥ siddhatvāt / naca tadevekṣaṇīyatvaṃ yena vācyatvaprasaktiḥ / kintu prameyatvam / naca svaprakāsya prameyatvamiti / tadetadāśaṅkaya pariharati sūtrakāraḥ gauṇaścennātmaśabdāditi // *3,182* // oṃ gauṇaścennātmaśabdāt oṃ // gauṇaś cen nātmaśabdāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.