"एतद्वै तदक्षरं गार्गीऽ; इत्यत्रोक्तमक्षरं ब्रह्मैवेत्युक्तम् । अत्र सूत्रम् ॥ ॐ अन्यभावव्यावृत्तेश्चेति ॐ ॥ तदिदमक्षरस्य ब्रह्मत्वोपपादनाय हेत्वन्तराभिधायकतया व्याख्यातं भाष्ये । आक्षेपनिवर्तकतयाप्यतो विरुद्धवदित्यादिना व्याख्यायते । तथाहि । नेदमक्षरं ब्रह्म । "अस्थूलमनण्वह्रस्वमदीर्घमलोहितमच्छायमतमो ऽवाय्वनाकाशमसङ्गमरसमवागमनो ऽचक्षुष्कमप्राणमसुखम(गोत्र)मात्रमनन्तरमबाह्यं न तदश्नाति किञ्चनऽ; इत्यक्षरस्यास्थूलत्वादिश्रवणात् । नचैतद्ब्रह्मणः सम्भवति । अस्थूलत्वादिपदैर्हि स्थूलत्वादिविपरीतम् अणुत्वाद्यभिधानं वा स्यात् । स्थूलत्वादिनिवृत्तिमात्रपर्यवसानं वा । आद्ये परस्परविरोधः । अस्थूलमित्यनेन ह्यणुपरिमाणं वक्तव्यम् । अनण्वित्यनेन च महत्त्वम् । नचोभयमेकत्र युज्यते । परस्परपरिहारेणैव वृत्तिदर्शनात् । एवमह्रस्वमदीर्घमित्यत्रापि विरोधो द्रष्टव्यः । नचैकपरिमाणोपेतमेवोत्कृष्टापेक्षयाणु महद्दीर्घं ह्रस्वं चेत्युच्यत इत्याश्रयणेन विरोधपरिहारः । घटादितुल्यत्वेनावक्तव्यत्वात् । उत्कृष्टापकृष्टपरिमाणद्रव्यान्तराभावाच्च । द्वितीये तु निःस्वभावं ब्रह्मेत्यापन्नम् । तथाच"सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् । अत्ता चराचरग्रहणात् । रूपोपन्यासाच्चऽ; इत्युक्तविरोधः स्यादिति । तत्र तावत्प्रथमपक्षमभ्युपेत्य चशब्दसूचितं परिहारमाह अत इति ॥ अन्यभावव्यावृत्तेश् च
"etadvai tadakṣaraṃ gārgī'; ityatroktamakṣaraṃ brahmaivetyuktam / atra sūtram // oṃ anyabhāvavyāvṛtteśceti oṃ // tadidamakṣarasya brahmatvopapādanāya hetvantarābhidhāyakatayā vyākhyātaṃ bhāṣye / ākṣepanivartakatayāpyato viruddhavadityādinā vyākhyāyate / tathāhi / nedamakṣaraṃ brahma / "asthūlamanaṇvahrasvamadīrghamalohitamacchāyamatamo 'vāyvanākāśamasaṅgamarasamavāgamano 'cakṣuṣkamaprāṇamasukhama(gotra)mātramanantaramabāhyaṃ na tadaśnāti kiñcana'; ityakṣarasyāsthūlatvādiśravaṇāt / nacaitadbrahmaṇaḥ sambhavati / asthūlatvādipadairhi sthūlatvādiviparītam aṇutvādyabhidhānaṃ vā syāt / sthūlatvādinivṛttimātraparyavasānaṃ vā / ādye parasparavirodhaḥ / asthūlamityanena hyaṇuparimāṇaṃ vaktavyam / anaṇvityanena ca mahattvam / nacobhayamekatra yujyate / parasparaparihāreṇaiva vṛttidarśanāt / evamahrasvamadīrghamityatrāpi virodho draṣṭavyaḥ / nacaikaparimāṇopetamevotkṛṣṭāpekṣayāṇu mahaddīrghaṃ hrasvaṃ cetyucyata ityāśrayaṇena virodhaparihāraḥ / ghaṭāditulyatvenāvaktavyatvāt / utkṛṣṭāpakṛṣṭaparimāṇadravyāntarābhāvācca / dvitīye tu niḥsvabhāvaṃ brahmetyāpannam / tathāca"sarvatra prasiddhopadeśāt / attā carācaragrahaṇāt / rūpopanyāsācca'; ityuktavirodhaḥ syāditi / tatra tāvatprathamapakṣamabhyupetya caśabdasūcitaṃ parihāramāha ata iti // anyabhāvavyāvṛtteś ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.