नच श्रुतिविरोधः । श्रुतीनां ब्रह्मणो जगत्कारणत्वमात्रपरत्वात् । स्वतन्त्रकारणान्तरनिरासे श्रुतेरभावात् । भावे ऽप्यपौरुषेयतया श्रुतिप्राबल्यवद्बाहुल्येन युक्तिप्राबल्यस्यापि सम्भवात्, सत्प्रतिपक्षतया श्रु(त्य)त्याभिप्रेतावधारणानुपपत्तेरित्येवं प्राप्तम् । स्वतन्त्रकारणान्यत्वं ब्रह्मणो ऽन्यस्य स्वतन्त्रकारणत्वमिति यावत् । अत्र अधिकरणे । तदनन्यत्वमित्यनेन निषिद्धयते । महदादिसृष्टौ यत्स्वतन्त्रकारणं तस्य तदनन्यत्वमिति । *६,२१०* यद्यत्र स्वतन्त्रकारणाभाव इत्येव ब्रूयात्, तदा ब्रह्मणो ऽपि स्वातन्त्र्यं प्रतिषिद्धं स्यात् । तदनन्यत्वं स्वतन्त्रकारणस्येत्युक्ते हि स्वतन्त्रकारणं तदेव नान्यदिति लभ्यते । तदुपपादनाय यत्"आरम्भणशब्दादिभ्यःऽ; इति स्वपक्षे प्रमाणमुक्तम्, यश्च"भावे चोपलब्धेःऽ; इति विपक्षे प्रमाणाभावस्तदुभयं हिशब्देन सूचयति । *६,२१२फ़्।* नन्वारम्भणाद्याक्षेपशब्दादिभ्य इति वक्तव्यम् । सत्यम् । लक्षितलक्षणयैष एवार्थः प्रतिपाद्यत इत्यदोषः । तथापि"किंस्विदासीदधिष्ठानम्ऽ; इति (ऋसं।१०-८१-२) श्रौतनिर्देशानुसारेणाधिष्ठानस्योपादानमुचितमिति चेन्न । शाब्दादप्यर्थप्राधान्यस्य बलवत्त्वात् । साधकतमं करणमिति वचना(स्मरणा)त् । ननु च स्वतन्त्रकारणस्य ब्रह्मानन्यत्वं प्रतिज्ञाय कारणान्तराभावे प्रमाणोपन्यासो ऽसङ्गतः । मैवम् । अस्त्यत्राभिप्रायः । वक्ष्यते (हि) च ब्रह्मातिरिक्तप्रकृत्यादिकारणसद्भावः । आरम्भणशब्दादिभ्यस्तदभावो ऽवगम्यते । ततोर्थात्स्वतन्त्रकारणान्तरभावे च प्रमाणैरुपलब्धेः प्रसङ्ग इति वदन्प्रमाणाभावमाह । एवं मन्यते । शुष्काभ्यो बहुयुक्तिभ्यो ऽपि श्रुत्यनुगृहीतानां बह्वीनां युक्तीनां प्राबल्यात्तद्विरुद्धानां पूर्वपक्षयुक्तीनामप्रामाण्यमिति । *६,२१५* स्यादेतत् । अद्भयः सम्भूत इत्यादिवचनात्कथं ब्रह्मातिरिक्तस्य स्वतन्त्रकारणस्यानुपलब्धिः । नचात्र न स्वातन्त्र्यं श्रूयत इति वाच्यम् । पारतन्त्र्यानुक्तौ स्वातन्त्र्यस्य लोकानुरोधादेव सिद्धेरिति । एतत्परिहाराय सूत्रम् ॐ सत्त्वाच्चावरस्येति ॐ ॥ तस्या(यमर्)थः । स्यादयं दोषो यदि वयं ब्रह्मातिरिक्तं कारणमेव नास्तीति वदामः । न चैवम् । अवरस्य तदधीनस्य प्रकृत्यादेः कारणस्य सत्त्वादिति । तदिदं परिहाराय न पर्याप्तम् । यावता पूर्वपक्षिणा पारतन्त्र्यानुक्तौ स्वातन्त्र्यमेव सेत्यस्यतीत्युक्तम् । अन्यथा पूर्वपक्षस्य निर्दलत्वापत्तेः, इत्यतः प्रकृत्यादेः कारणजातस्येश्वराधीनसत्ताकत्व प्रमाणं दर्शयन्सूत्रं व्याचष्टे द्रव्यमिति ॥ सत्त्वाच् चापरस्य
naca śrutivirodhaḥ / śrutīnāṃ brahmaṇo jagatkāraṇatvamātraparatvāt / svatantrakāraṇāntaranirāse śruterabhāvāt / bhāve 'pyapauruṣeyatayā śrutiprābalyavadbāhulyena yuktiprābalyasyāpi sambhavāt, satpratipakṣatayā śru(tya)tyābhipretāvadhāraṇānupapatterityevaṃ prāptam / svatantrakāraṇānyatvaṃ brahmaṇo 'nyasya svatantrakāraṇatvamiti yāvat / atra adhikaraṇe / tadananyatvamityanena niṣiddhayate / mahadādisṛṣṭau yatsvatantrakāraṇaṃ tasya tadananyatvamiti / *6,210* yadyatra svatantrakāraṇābhāva ityeva brūyāt, tadā brahmaṇo 'pi svātantryaṃ pratiṣiddhaṃ syāt / tadananyatvaṃ svatantrakāraṇasyetyukte hi svatantrakāraṇaṃ tadeva nānyaditi labhyate / tadupapādanāya yat"ārambhaṇaśabdādibhyaḥ'; iti svapakṣe pramāṇamuktam, yaśca"bhāve copalabdheḥ'; iti vipakṣe pramāṇābhāvastadubhayaṃ hiśabdena sūcayati / *6,212f.* nanvārambhaṇādyākṣepaśabdādibhya iti vaktavyam / satyam / lakṣitalakṣaṇayaiṣa evārthaḥ pratipādyata ityadoṣaḥ / tathāpi"kiṃsvidāsīdadhiṣṭhānam'; iti (ṛ.saṃ.10-81-2) śrautanirdeśānusāreṇādhiṣṭhānasyopādānamucitamiti cenna / śābdādapyarthaprādhānyasya balavattvāt / sādhakatamaṃ karaṇamiti vacanā(smaraṇā)t / nanu ca svatantrakāraṇasya brahmānanyatvaṃ pratijñāya kāraṇāntarābhāve pramāṇopanyāso 'saṅgataḥ / maivam / astyatrābhiprāyaḥ / vakṣyate (hi) ca brahmātiriktaprakṛtyādikāraṇasadbhāvaḥ / ārambhaṇaśabdādibhyastadabhāvo 'vagamyate / tatorthātsvatantrakāraṇāntarabhāve ca pramāṇairupalabdheḥ prasaṅga iti vadanpramāṇābhāvamāha / evaṃ manyate / śuṣkābhyo bahuyuktibhyo 'pi śrutyanugṛhītānāṃ bahvīnāṃ yuktīnāṃ prābalyāttadviruddhānāṃ pūrvapakṣayuktīnāmaprāmāṇyamiti / *6,215* syādetat / adbhayaḥ sambhūta ityādivacanātkathaṃ brahmātiriktasya svatantrakāraṇasyānupalabdhiḥ / nacātra na svātantryaṃ śrūyata iti vācyam / pāratantryānuktau svātantryasya lokānurodhādeva siddheriti / etatparihārāya sūtram oṃ sattvāccāvarasyeti oṃ // tasyā(yamar)thaḥ / syādayaṃ doṣo yadi vayaṃ brahmātiriktaṃ kāraṇameva nāstīti vadāmaḥ / na caivam / avarasya tadadhīnasya prakṛtyādeḥ kāraṇasya sattvāditi / tadidaṃ parihārāya na paryāptam / yāvatā pūrvapakṣiṇā pāratantryānuktau svātantryameva setyasyatītyuktam / anyathā pūrvapakṣasya nirdalatvāpatteḥ, ityataḥ prakṛtyādeḥ kāraṇajātasyeśvarādhīnasattākatva pramāṇaṃ darśayansūtraṃ vyācaṣṭe dravyamiti // sattvāc cāparasya
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.