*६,३५९* ॥ अथ श्रीमन्न्यायसुधायां वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ ॥ ॐ वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ प्राणिनां विविधान्देहेन्द्रिय(यादि)विषयांस्तत्फलं च सुखदुःखलक्षणमुत्पादयन्नीश्वरः किं तदीयं धर्माधर्मरूपं कर्मापेक्षते न वा । आद्ये तस्य स्वातन्त्र्यप्रच्युतिः । द्वितीये निर्निमित्तं कांश्चित्सुखयन्विषमः स्यात् । कांश्चिद्दुःखयन्निर्घृणः स्यात् । इत्युभयथा न तस्य सर्वकर्तृत्वमित्येष(व) पूर्वपक्षो ऽत्राधिकरणे निराक्रियते । तत्र तावदाद्येन सूत्रेण कर्मादिसापेक्षस्य कर्तृत्वमभ्युपेत्य वैषम्यनैर्घण्ये परिहृते । अपेक्षणीयं कर्मादि ईश्वरायत्तं न वा । नेति पक्षे सर्वकारणत्वहानिः । आद्ये निर्निमित्तं विषमाणां कर्मणां कारयितुर्वैषम्यनैर्घृण्ये स्यातामित्याक्षिप्य कर्मादीनामनादिता(त्वा)भ्युपगमेन समाधानमुक्तं"न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात्ऽ; इति सूत्रेण । एवं तर्हि कर्मादिसापेक्षस्य स्वातन्त्र्यं न स्यादित्याशङ्कयोक्तमुपपद्यते चेति । कर्माद्यपेक्षस्यापि तस्य स्वातन्त्र्यमुपपद्यते । कर्मादिसत्तादेरपि तदधीनत्वस्यारम्भणाधिकरणे समर्थितत्वात् । नहि स्वाधीनसत्तादिकमपेक्षमाणस्य स्वातन्त्र्यप्रच्युतिर्युक्तेति । एवं(च) तर्हि तदपेक्षा नामानपेक्षैव । तथाच पुनर्वैषम्याद्यापत्तिरित्याशङ्कयोक्तम् उपलभ्यते चेति ॥ उपलभ्यते ही(चे)श्वरस्येदृशं वैषम्यं निर्घृणत्वं च प्रमाणैः । अतो नेदमनिष्यमिति । तदिदमयुक्तम् । वैषम्यनैर्घृण्ये हि वस्तुतो दूषणे न वा । आद्ये कथमन्ततो ऽप्यङ्गीक्रियेते । द्वितीये प्रथममेवाङ्गीकार्ये । किं सापेक्षतापक्षं कक्षीकृत्य तत्र दूषणपरिहारक्लेशेन । तथाच बकबन्ध(क)रीतिरित्यतो ऽभिप्रायमाह वैषम्यमिति । *६,३६०* वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति
*6,359* // atha śrīmannyāyasudhāyāṃ vaiṣamyanairghṛṇyādhikaraṇam // // oṃ vaiṣamyanairghṛṇye na sāpekṣatvāttathā hi darśayati oṃ // prāṇināṃ vividhāndehendriya(yādi)viṣayāṃstatphalaṃ ca sukhaduḥkhalakṣaṇamutpādayannīśvaraḥ kiṃ tadīyaṃ dharmādharmarūpaṃ karmāpekṣate na vā / ādye tasya svātantryapracyutiḥ / dvitīye nirnimittaṃ kāṃścitsukhayanviṣamaḥ syāt / kāṃścidduḥkhayannirghṛṇaḥ syāt / ityubhayathā na tasya sarvakartṛtvamityeṣa(va) pūrvapakṣo 'trādhikaraṇe nirākriyate / tatra tāvadādyena sūtreṇa karmādisāpekṣasya kartṛtvamabhyupetya vaiṣamyanairghaṇye parihṛte / apekṣaṇīyaṃ karmādi īśvarāyattaṃ na vā / neti pakṣe sarvakāraṇatvahāniḥ / ādye nirnimittaṃ viṣamāṇāṃ karmaṇāṃ kārayiturvaiṣamyanairghṛṇye syātāmityākṣipya karmādīnāmanāditā(tvā)bhyupagamena samādhānamuktaṃ"na karmāvibhāgāditi cennānāditvāt'; iti sūtreṇa / evaṃ tarhi karmādisāpekṣasya svātantryaṃ na syādityāśaṅkayoktamupapadyate ceti / karmādyapekṣasyāpi tasya svātantryamupapadyate / karmādisattāderapi tadadhīnatvasyārambhaṇādhikaraṇe samarthitatvāt / nahi svādhīnasattādikamapekṣamāṇasya svātantryapracyutiryukteti / evaṃ(ca) tarhi tadapekṣā nāmānapekṣaiva / tathāca punarvaiṣamyādyāpattirityāśaṅkayoktam upalabhyate ceti // upalabhyate hī(ce)śvarasyedṛśaṃ vaiṣamyaṃ nirghṛṇatvaṃ ca pramāṇaiḥ / ato nedamaniṣyamiti / tadidamayuktam / vaiṣamyanairghṛṇye hi vastuto dūṣaṇe na vā / ādye kathamantato 'pyaṅgīkriyete / dvitīye prathamamevāṅgīkārye / kiṃ sāpekṣatāpakṣaṃ kakṣīkṛtya tatra dūṣaṇaparihārakleśena / tathāca bakabandha(ka)rītirityato 'bhiprāyamāha vaiṣamyamiti / *6,360* vaiṣamyanairghṛṇye na sāpekṣatvāt tathā hi darśayati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.