समुदायानु(त्पत्तौ) चाणूनां महानेक इति प्रत्यक्षबुद्धिगोचरतायोगादवश्यमङ्गीकरणीयो ऽवयवीति । किञ्चायं समुदायः किं परमाणूनां संयोगः किंवानेकत्वसङ्खया । उत द्रव्यान्तरम् । नाद्यद्वितीयौ । अनङ्गीकारात् । अङ्गीकारे ऽप्यतीन्द्रियाश्रितयोस्तयोरैन्द्रियकत्वानुपपत्तिः । तृतीये स एवावयवी । सांवृतो ऽसाविति चेत् । तर्हि पुनर्महानित्यादिप्रमानुपपत्तिस्तदवस्थैव । भ्रान्तिरियमिति चेत्(न) । भ्रान्तेरभ्रान्तिपूर्वकत्वेन क्वचिन्महत्त्वादेर्वास्तवत्त्वप्रसङ्गात् । अनादिवासनावशादानादिरेवेयं भ्रान्तिरिति चेन्न । नीलादिज्ञानस्यापि तथात्वप्रसङ्गात् । *८,१७९* ननु विषममिदमुच्यते । अवयविनि बाधकसद्भावात् । तथाहि । अवयवी किमवयवेषु प्रत्येकं कार्त्स्येन वर्तते । किं वैकदेशेन । आद्ये ऽनेकत्वप्रसङ्गः । न द्वितीयः । तस्यावयवान्विहायैकदेशाभावात् । भावे वा(त) अत्रापि वृत्तिविकल्पप्रसङ्गात् । किञ्च केषुचित्तन्तुषु चलत्सु तद्गतो ऽवयवी चलति न वा । नेति पक्षे युतसिद्धिप्रसङ्गः । आद्ये तु निश्चलावयवाश्रितो न चलतीति चलाचलत्वलक्षणो विरुद्धधर्माध्यासः । एवमावृत्तानावृतत्वरक्तारक्तत्वलक्षणावपि विरुद्धधर्माध्यासौ द्रष्टव्याविति । उच्यते । नास्माभिरवयवेभ्यो ऽत्यन्तभिन्नो ऽवयवी गृह्यते । किन्तु तत्परिणामविशेष एव । तत्र कुतो वृत्तिविकल्पावकाशः । चलाचलत्वादिविरोधस्तु भेदाभेद(दादि)विरोधवदपाक्रियत इति नावयविनि बाधकसद्भावः । नच वाच्यं समुदायो भवद्भिरङ्गी(क्रिय)कृत एव त(तश्च)त्राक्षेपसमाधानसाम्यमिति । यतो ऽनेकेषामेककालदेशकार्याद्यवच्छेदेन मेलनं समुदायो ऽभ्युपगम्यते । स चामिलितेभ्य एव भव(ती)ति । स्थायितानां च तत्सम्भवो न क्षणभङ्गवाद इति वक्ष्यति । *८,१८१* उक्तमर्थमाक्षिप्य समादधत्सूत्रम् ॐ इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्नोत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ॐ ॥ इति । तत्राक्षेपांशं तावद्वयाचष्टे अन्योन्येति ॥ इतरेतरप्रत्ययत्वाद् इति चेन् नोत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात्
samudāyānu(tpattau) cāṇūnāṃ mahāneka iti pratyakṣabuddhigocaratāyogādavaśyamaṅgīkaraṇīyo 'vayavīti / kiñcāyaṃ samudāyaḥ kiṃ paramāṇūnāṃ saṃyogaḥ kiṃvānekatvasaṅkhayā / uta dravyāntaram / nādyadvitīyau / anaṅgīkārāt / aṅgīkāre 'pyatīndriyāśritayostayoraindriyakatvānupapattiḥ / tṛtīye sa evāvayavī / sāṃvṛto 'sāviti cet / tarhi punarmahānityādipramānupapattistadavasthaiva / bhrāntiriyamiti cet(na) / bhrānterabhrāntipūrvakatvena kvacinmahattvādervāstavattvaprasaṅgāt / anādivāsanāvaśādānādireveyaṃ bhrāntiriti cenna / nīlādijñānasyāpi tathātvaprasaṅgāt / *8,179* nanu viṣamamidamucyate / avayavini bādhakasadbhāvāt / tathāhi / avayavī kimavayaveṣu pratyekaṃ kārtsyena vartate / kiṃ vaikadeśena / ādye 'nekatvaprasaṅgaḥ / na dvitīyaḥ / tasyāvayavānvihāyaikadeśābhāvāt / bhāve vā(ta) atrāpi vṛttivikalpaprasaṅgāt / kiñca keṣucittantuṣu calatsu tadgato 'vayavī calati na vā / neti pakṣe yutasiddhiprasaṅgaḥ / ādye tu niścalāvayavāśrito na calatīti calācalatvalakṣaṇo viruddhadharmādhyāsaḥ / evamāvṛttānāvṛtatvaraktāraktatvalakṣaṇāvapi viruddhadharmādhyāsau draṣṭavyāviti / ucyate / nāsmābhiravayavebhyo 'tyantabhinno 'vayavī gṛhyate / kintu tatpariṇāmaviśeṣa eva / tatra kuto vṛttivikalpāvakāśaḥ / calācalatvādivirodhastu bhedābheda(dādi)virodhavadapākriyata iti nāvayavini bādhakasadbhāvaḥ / naca vācyaṃ samudāyo bhavadbhiraṅgī(kriya)kṛta eva ta(taśca)trākṣepasamādhānasāmyamiti / yato 'nekeṣāmekakāladeśakāryādyavacchedena melanaṃ samudāyo 'bhyupagamyate / sa cāmilitebhya eva bhava(tī)ti / sthāyitānāṃ ca tatsambhavo na kṣaṇabhaṅgavāda iti vakṣyati / *8,181* uktamarthamākṣipya samādadhatsūtram oṃ itaretarapratyayatvāditi cennotpattimātranimittatvāt oṃ // iti / tatrākṣepāṃśaṃ tāvadvayācaṣṭe anyonyeti // itaretarapratyayatvād iti cen notpattimātranimittatvāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.