तत्तस्मात् । सर्वज्ञानुमागतमनुमानं प्रकृत्यादिकं, कस्यचित्प्रत्यक्षं, प्रमेयत्वादिति सर्वमसाधकानुमयावगतम् । एतदनुमानसिद्धसर्वज्ञवाक्यावगतमिति यावत् । यद्वानुमानसिद्धप्रामाण्यकत्वेनानुमानप्रधानत्वेन च सर्वज्ञाभिमतस्य वाक्यमेव सर्वज्ञानुमोच्यते । व्याख्यानान्तरस्य चेदं प्रयोजनम् । यत्प्रागुक्तं न योगिप्रत्यक्षेण साङ्खयाचार्यवचनेन वायमर्थः सिद्धयतीति तदपि सूत्रसूचितमेवेति ज्ञापनम् । यदा तु सर्वज्ञाभिमतोत्प्रेक्षितया भेदानां परिमाणादित्यादिकयानुमयावगतमानुमानमिति योजना । तदा वैचि(त्र्य)त्रीप्रदर्शनं व्याख्यानान्तरप्रयोजनम् । जगत्कर्तृ स्वातन्त्र्येण जगत्कारणम् । *७,१४२फ़्।* स्यादेतत् । परिमाणादिहेतुभिस्तावन्महदादिकार्याणां किमपि मूलकारणमस्तीत्यवगम्यते । तस्यापि कारणान्तरकल्पने प्रमाणाभावादनवस्थानाच्च । तस्य च स्वातन्त्र्यं कारकान्तराप्रयोज्यत्वमेव नतु स्वेच्छानुसारित्वम् । येनोक्तदोषः स्यात् । तच्च तत्प्रयोक्तुः कारकान्तरस्याप्रामाणिकत्वादेव सिद्धम् । नचाचेतनस्य तदसम्भावितम् । अचेतनेष्वपि पयो ऽम्बुप्रभृतिषु दर्शनात् । अचेतनमेव हि पयो ऽन्यानधिष्ठितमपि वत्सविवृद्धयर्थं प्रवर्तते । दधिभावं चापद्यते । घनविनिर्मुक्तं चाम्बु जम्बीरनारिकेलादिष्वनेकविधं विकारं प्राप्नोति । नादेयं चापसर्पति । तृणं च गवा जग्धं क्षीरीभवति । अयश्चायस्कान्तमभिसर्पति । नच"इदं नाचेतनवशम्ऽ; इत्यादिप्रमाणविरोधः । तस्योक्तस्थानेष्वेवानैकान्त्यम् । नचेदं ब्रह्मवादिनां सम्मतम् । येन सिद्धसाधनं स्यादित्याशङ्कापरिहारार्थं सूत्रम् ॥ ॐ पयो ऽम्बुवच्चेत्तत्रापि ॐ ॥ इति । तद्वयाचष्टे पयो ऽम्ब्वादि चेति ॥ *७,१४३* पयो ऽम्बुवच् चेत् तत्रापि
tattasmāt / sarvajñānumāgatamanumānaṃ prakṛtyādikaṃ, kasyacitpratyakṣaṃ, prameyatvāditi sarvamasādhakānumayāvagatam / etadanumānasiddhasarvajñavākyāvagatamiti yāvat / yadvānumānasiddhaprāmāṇyakatvenānumānapradhānatvena ca sarvajñābhimatasya vākyameva sarvajñānumocyate / vyākhyānāntarasya cedaṃ prayojanam / yatprāguktaṃ na yogipratyakṣeṇa sāṅkhayācāryavacanena vāyamarthaḥ siddhayatīti tadapi sūtrasūcitameveti jñāpanam / yadā tu sarvajñābhimatotprekṣitayā bhedānāṃ parimāṇādityādikayānumayāvagatamānumānamiti yojanā / tadā vaici(trya)trīpradarśanaṃ vyākhyānāntaraprayojanam / jagatkartṛ svātantryeṇa jagatkāraṇam / *7,142f.* syādetat / parimāṇādihetubhistāvanmahadādikāryāṇāṃ kimapi mūlakāraṇamastītyavagamyate / tasyāpi kāraṇāntarakalpane pramāṇābhāvādanavasthānācca / tasya ca svātantryaṃ kārakāntarāprayojyatvameva natu svecchānusāritvam / yenoktadoṣaḥ syāt / tacca tatprayoktuḥ kārakāntarasyāprāmāṇikatvādeva siddham / nacācetanasya tadasambhāvitam / acetaneṣvapi payo 'mbuprabhṛtiṣu darśanāt / acetanameva hi payo 'nyānadhiṣṭhitamapi vatsavivṛddhayarthaṃ pravartate / dadhibhāvaṃ cāpadyate / ghanavinirmuktaṃ cāmbu jambīranārikelādiṣvanekavidhaṃ vikāraṃ prāpnoti / nādeyaṃ cāpasarpati / tṛṇaṃ ca gavā jagdhaṃ kṣīrībhavati / ayaścāyaskāntamabhisarpati / naca"idaṃ nācetanavaśam'; ityādipramāṇavirodhaḥ / tasyoktasthāneṣvevānaikāntyam / nacedaṃ brahmavādināṃ sammatam / yena siddhasādhanaṃ syādityāśaṅkāparihārārthaṃ sūtram // oṃ payo 'mbuvaccettatrāpi oṃ // iti / tadvayācaṣṭe payo 'mbvādi ceti // *7,143* payo 'mbuvac cet tatrāpi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.