यथा खल्वचेतनमेव शरीरं चेतनस्यात्मनः सन्निधानमात्रेण अश्मानयनादिकं करोति । एवमचेतनापि प्रकृतिः पुरुषसन्निधानान्महदादिकार्यं करिष्यति । तथाच प्रयोगः । महदादिकं पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृकम् कार्यत्वादश्मानयनादिवदिति । एवंच किमीश्वरेणेति शङ्कार्थः । यद्यप्येवमभ्यधिकमाशङ्कितं तथापि रचनानुपपत्तेरित्युक्तदोषः समो भवेत् । न परिहृतो भवेत् । कुतः । अबुद्धिपूर्वत्वात् । प्रकृतेरिति शेषः । बुद्धिः पूर्वा यस्य तत् बुद्धिपूर्वम् । ज्ञानेच्छाप्रयत्ना इत्यर्थः । न विद्यते बुद्धिपूर्वं यस्य तत्तथोक्तं तस्य भावस्तत्त्वम् । तस्मात् । एतदुक्तं भवति । ज्ञानेच्छाप्रयत्नवत्त्वं हि कर्तृत्वम् । नच पुरुषसन्निधाने(ऽपि) न प्रकृतेर्बुद्धिमत्त्वं सम्भवति । अचेतनत्वाङ्गीकारविरोधात् । नच बुद्धयभावे तत्कार्ययोरिच्छाप्रयत्नयोरपि सम्भवः । तथा चाचेतनस्य कर्तृत्वप्रतिज्ञा व्याहतैवेति । नन्वात्मोपसजर्नस्य शरीरस्याश्मानयनादिकर्तृत्वं निदर्शितम् । तत्कथ(मेतदि)मिति चेन्न । शरीरस्याप्युक्तरीत्या कर्तृत्वासम्मतेः । *७,२२९* दूषणान्तरं च दृष्टान्ते दर्शयितुं सूत्रम् ॥ ॐ अङ्गित्वानुपपत्तेः ॐ ॥ इति । तद्वयाचष्टे अङ्गित्वादिति ॥ अङ्गित्वानुपपत्तेश् च
yathā khalvacetanameva śarīraṃ cetanasyātmanaḥ sannidhānamātreṇa aśmānayanādikaṃ karoti / evamacetanāpi prakṛtiḥ puruṣasannidhānānmahadādikāryaṃ kariṣyati / tathāca prayogaḥ / mahadādikaṃ puruṣopasarjanaprakṛtikartṛkam kāryatvādaśmānayanādivaditi / evaṃca kimīśvareṇeti śaṅkārthaḥ / yadyapyevamabhyadhikamāśaṅkitaṃ tathāpi racanānupapatterityuktadoṣaḥ samo bhavet / na parihṛto bhavet / kutaḥ / abuddhipūrvatvāt / prakṛteriti śeṣaḥ / buddhiḥ pūrvā yasya tat buddhipūrvam / jñānecchāprayatnā ityarthaḥ / na vidyate buddhipūrvaṃ yasya tattathoktaṃ tasya bhāvastattvam / tasmāt / etaduktaṃ bhavati / jñānecchāprayatnavattvaṃ hi kartṛtvam / naca puruṣasannidhāne('pi) na prakṛterbuddhimattvaṃ sambhavati / acetanatvāṅgīkāravirodhāt / naca buddhayabhāve tatkāryayoricchāprayatnayorapi sambhavaḥ / tathā cācetanasya kartṛtvapratijñā vyāhataiveti / nanvātmopasajarnasya śarīrasyāśmānayanādikartṛtvaṃ nidarśitam / tatkatha(metadi)miti cenna / śarīrasyāpyuktarītyā kartṛtvāsammateḥ / *7,229* dūṣaṇāntaraṃ ca dṛṣṭānte darśayituṃ sūtram // oṃ aṅgitvānupapatteḥ oṃ // iti / tadvayācaṣṭe aṅgitvāditi // aṅgitvānupapatteś ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.