उभयथा च दोषात् गन्धरसरूपस्पर्शगुणा स्थूला पृथिवी, रूपरसस्पर्शगुणाः सूक्ष्मा आपः, रूपस्पर्शगुणं सूक्ष्मतरं तेजः, स्पर्शगुणः सूक्ष्मतमो वायुरित्येवमेतानि चत्वारि भूतान्युपचितापचितगुणानि स्थूलसूक्ष्मतरसूक्ष्मतमतारतम्योपेतानि च लोके लक्ष्यन्ते । तद्वत्परमाणवो ऽप्युपचितापचितगुणाः कल्प्येरन्न वा । उभयथापि च दोषानुषङ्गो ऽपरिहार्य एव स्यात् । कल्प्यमाने तावदुपचितापचितगुणत्व उपचितगुणानां मूर्त्युपचयादपरमाणुत्वप्रसङ्गः । नचान्तरेणापि मूर्त्युपचयं गुणोपचयो भवतीत्युच्यते, कार्येषु भूतेषु गुणोपचये मूर्त्युपचयदर्शनात् । अकल्प्यमाने तूपचितापचितगुणत्वे परमाणुत्वसाम्यप्रसिद्धये यदि तावत्सर्वं एकैकगुणा एव कल्प्येरंस्ततस्तेजसि स्पर्शस्योपलब्धिर्न स्यात्, अप्सु रूपस्पर्शयोः, पृथिव्यां च रसरूपस्पर्शानां, कारणगुणपूर्वकत्वात्कार्यगुणानाम् । अथ सर्वे चतुर्गुणा एव कल्प्येतन्, ततो ऽप्स्वपि गन्धस्योपलब्धिः स्यात्, तेजसि गन्धरसयोः, वायौ गन्धरूपरसानाम् । नचैवं दृश्यते । तस्मादप्यनुपपन्नः परमाणुकारणवादः ॥ १६ ॥ ---------------------- फ़्न्: मूर्त्युपचयात् स्थौल्यादित्यर्थः ।
ubhayathā ca doṣāt gandharasarūpasparśaguṇā sthūlā pṛthivī, rūparasasparśaguṇāḥ sūkṣmā āpaḥ, rūpasparśaguṇaṃ sūkṣmataraṃ tejaḥ, sparśaguṇaḥ sūkṣmatamo vāyurityevametāni catvāri bhūtānyupacitāpacitaguṇāni sthūlasūkṣmatarasūkṣmatamatāratamyopetāni ca loke lakṣyante / tadvatparamāṇavo 'pyupacitāpacitaguṇāḥ kalpyeranna vā / ubhayathāpi ca doṣānuṣaṅgo 'parihārya eva syāt / kalpyamāne tāvadupacitāpacitaguṇatva upacitaguṇānāṃ mūrtyupacayādaparamāṇutvaprasaṅgaḥ / nacāntareṇāpi mūrtyupacayaṃ guṇopacayo bhavatītyucyate, kāryeṣu bhūteṣu guṇopacaye mūrtyupacayadarśanāt / akalpyamāne tūpacitāpacitaguṇatve paramāṇutvasāmyaprasiddhaye yadi tāvatsarvaṃ ekaikaguṇā eva kalpyeraṃstatastejasi sparśasyopalabdhirna syāt, apsu rūpasparśayoḥ, pṛthivyāṃ ca rasarūpasparśānāṃ, kāraṇaguṇapūrvakatvātkāryaguṇānām / atha sarve caturguṇā eva kalpyetan, tato 'psvapi gandhasyopalabdhiḥ syāt, tejasi gandharasayoḥ, vāyau gandharūparasānām / nacaivaṃ dṛśyate / tasmādapyanupapannaḥ paramāṇukāraṇavādaḥ // 16 // ---------------------- FN: mūrtyupacayāt sthaulyādityarthaḥ /
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.