सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेर् अश्ववत् इदमिदानीं चिन्त्यते किं विद्याया अत्यन्तमेवानपेक्षाश्रमकर्ममामुतास्ति काचिदपेक्षेति । तत्रात एवाग्नीन्धनादीन्याश्रमकर्माणि विद्या स्वार्थसिद्धौ नापेक्ष्यन्त एवमत्यन्तमेवानपेक्षायां प्राप्तायामिदमुच्यते सर्वापेक्षा चेति । अपेक्षत च विद्या सर्वाण्याश्रमकर्माणि नात्यन्तमनपेक्षैव । ननु विरुद्धमिदं वचनमपेक्षते चाश्रमकर्माणि विद्या नापेक्षते चेति । नेति ब्रूमः । उत्पन्ना हि विद्या फलसिद्धिं प्रति न किञ्चिदन्यदपेक्षत उत्पत्तिं प्रति त्वपेक्षते । कुतः - यज्ञादिश्रुतेः । तथाहि श्रुतिः - ऽतमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसानाशकेनऽ (बृ। ४।४।२२) इति यज्ञादीनां विद्यासाधनभावं दर्शयति । विविदिषासंयोगाच्चैषामुत्पत्तिसाधनभावोषवसीयते । ऽअथ यद्यज्ञ इत्याचक्षते ब्रह्मचर्यस्य यज्ञादिभिः यंस्तवाद्यज्ञादीनामपि हि साधनभावः सूच्यते । ऽसर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीमिऽ (कठ। २।१५) इत्येवमाद्या च श्रुतिराश्रमकर्मणां विद्यासाधनभावं सूचयति । स्मृतिरपि - ऽकषायपकतिः कर्माणि ज्ञानं तु परमा गतिः । कषाये कर्मभिः पक्के ततो ज्ञानं प्रवर्ततेऽ इत्येवमाद्या । अश्ववदिति योग्यतानिदर्शनम् । यथाच योग्यतावशेनाश्वो न लाङ्गलाकर्षणे युज्यते रथचर्यायां तु युज्यते । एवमाश्रमकर्माणि विद्यया फलसिद्धौ नापेक्ष्यन्त उत्पत्तौ चापेक्ष्यन्त इति ॥ २६ ॥
sarvāpekṣā ca yajñādiśruter aśvavat idamidānīṃ cintyate kiṃ vidyāyā atyantamevānapekṣāśramakarmamāmutāsti kācidapekṣeti / tatrāta evāgnīndhanādīnyāśramakarmāṇi vidyā svārthasiddhau nāpekṣyanta evamatyantamevānapekṣāyāṃ prāptāyāmidamucyate sarvāpekṣā ceti / apekṣata ca vidyā sarvāṇyāśramakarmāṇi nātyantamanapekṣaiva / nanu viruddhamidaṃ vacanamapekṣate cāśramakarmāṇi vidyā nāpekṣate ceti / neti brūmaḥ / utpannā hi vidyā phalasiddhiṃ prati na kiñcidanyadapekṣata utpattiṃ prati tvapekṣate / kutaḥ - yajñādiśruteḥ / tathāhi śrutiḥ - 'tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśakena' (bṛ. 4.4.22) iti yajñādīnāṃ vidyāsādhanabhāvaṃ darśayati / vividiṣāsaṃyogāccaiṣāmutpattisādhanabhāvoṣavasīyate / 'atha yadyajña ityācakṣate brahmacaryasya yajñādibhiḥ yaṃstavādyajñādīnāmapi hi sādhanabhāvaḥ sūcyate / 'sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti / yadicchanto brahmacaryaṃ caranti tatte padaṃ saṃgraheṇa bravīmi' (kaṭha. 2.15) ityevamādyā ca śrutirāśramakarmaṇāṃ vidyāsādhanabhāvaṃ sūcayati / smṛtirapi - 'kaṣāyapakatiḥ karmāṇi jñānaṃ tu paramā gatiḥ / kaṣāye karmabhiḥ pakke tato jñānaṃ pravartate' ityevamādyā / aśvavaditi yogyatānidarśanam / yathāca yogyatāvaśenāśvo na lāṅgalākarṣaṇe yujyate rathacaryāyāṃ tu yujyate / evamāśramakarmāṇi vidyayā phalasiddhau nāpekṣyanta utpattau cāpekṣyanta iti // 26 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.