Ksemendra: Bharatamanjari 13

स लज्जादुःखविवशो गत्वाश्वेन निजां पुरीम् । निवेद्य निजवृत्तान्तं राज्ये पुत्रशतं व्यधात्

sa lajjāduḥkhavivaśo gatvāśvena nijāṃ purīm / nivedya nijavṛttāntaṃ rājye putraśataṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीरूपः सो ऽथ विजनं त्यक्तराज्यस्तपोवनम् । प्रययौ कलयन्नन्तर्विधेरुत्साहवामताम्

strīrūpaḥ so 'tha vijanaṃ tyaktarājyastapovanam / prayayau kalayannantarvidherutsāhavāmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तं कामिनीरूपमकामयत तापसः । पतन्ति षट्पदास्तत्र यत्र यत्र सरोजिनी

tatra taṃ kāminīrūpamakāmayata tāpasaḥ / patanti ṣaṭpadāstatra yatra yatra sarojinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादसूत पुत्राणां स शतं बलशालिनाम् । कान्तावपुरभून्नित्यं तेषु चात्यन्तवत्सलः

tasmādasūta putrāṇāṃ sa śataṃ balaśālinām / kāntāvapurabhūnnityaṃ teṣu cātyantavatsalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वपुत्रानथाभ्येत्य पुंस्त्वजातानुवाच सः । स्त्रीत्वजातैः सुतैस्तैस्तैर्वसुधा सह भुज्यताम्

pūrvaputrānathābhyetya puṃstvajātānuvāca saḥ / strītvajātaiḥ sutaistaistairvasudhā saha bhujyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गिरा मिश्रतां यातं ततः पुत्रशतद्वयम् । बुभुजे भुवमम्लानयशोविक्रमशासनाम्

tadgirā miśratāṃ yātaṃ tataḥ putraśatadvayam / bubhuje bhuvamamlānayaśovikramaśāsanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे समभ्येत्य विप्ररूपी शतक्रतुः । भेदेन राजपुत्राणां विदधे कलहोदयम्

atrāntare samabhyetya viprarūpī śatakratuḥ / bhedena rājaputrāṇāṃ vidadhe kalahodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते युधि संनद्धा राज्यहेतोः परस्परम् । कृत्वा सैन्यक्षयं घोरं निःशेषाः प्रलयं ययुः

tataste yudhi saṃnaddhā rājyahetoḥ parasparam / kṛtvā sainyakṣayaṃ ghoraṃ niḥśeṣāḥ pralayaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदात्प्रयाते निधनं युधि पुत्रशतद्वये । भृङ्गाश्वो ललनारूपः शुशोच करुमस्वनम्

bhedātprayāte nidhanaṃ yudhi putraśatadvaye / bhṛṅgāśvo lalanārūpaḥ śuśoca karumasvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमिन्द्रो ब्राह्मणवपुर्दृष्ट्वा श्रुत्वा च तत्कथाम् । प्रलीनमन्युः कारुण्यादुवाच विहसन्मुहुः

tamindro brāhmaṇavapurdṛṣṭvā śrutvā ca tatkathām / pralīnamanyuḥ kāruṇyāduvāca vihasanmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रो ऽहं तव पुत्रास्ते मया विप्रियकारिणः । भेदिता नाधुना वैरमापन्ने त्वयि मे नृप

śakro 'haṃ tava putrāste mayā vipriyakāriṇaḥ / bheditā nādhunā vairamāpanne tvayi me nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्राणां शतमेकं ते मद्वरादद्य जीवतु । यत्त्वमिच्छसि जातं प्राक् पुंसः स्त्रीवपुषो ऽथवा

putrāṇāṃ śatamekaṃ te madvarādadya jīvatu / yattvamicchasi jātaṃ prāk puṃsaḥ strīvapuṣo 'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते देवराजेन भृङ्गाश्वस्तमयाचत । जीवितं स्त्रीत्वजातानां पुत्राणां प्रणताननः

ityukte devarājena bhṛṅgāśvastamayācata / jīvitaṃ strītvajātānāṃ putrāṇāṃ praṇatānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमब्रवीत्सुरपतिः पुंस्त्वजातान्कथं सुतान् । त्यक्त्वा स्त्रीत्वप्रजातेषु पुत्रेषु स्निह्यति भवान्

tamabravītsurapatiḥ puṃstvajātānkathaṃ sutān / tyaktvā strītvaprajāteṣu putreṣu snihyati bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टो मघवता बभाषे स्त्रीवपुर्नृपः । स्नेहवात्सल्यरागाणां ललना एव मन्दिरम्

iti pṛṣṭo maghavatā babhāṣe strīvapurnṛpaḥ / snehavātsalyarāgāṇāṃ lalanā eva mandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतदवदच्छक्रः सर्वे जीवन्तु ते सुताः । स्त्रीरूपं तु परित्यज्य पुरुषो भव मद्वरात्

śrutvaitadavadacchakraḥ sarve jīvantu te sutāḥ / strīrūpaṃ tu parityajya puruṣo bhava madvarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो पार्थिवो ऽवादीत्स्त्रीत्वं नैव त्यजाम्यहम् । स्त्रीणां स्पर्शेषु या प्रीतिः सा पुंभिर्लभ्यते कुतः

ityukto pārthivo 'vādītstrītvaṃ naiva tyajāmyaham / strīṇāṃ sparśeṣu yā prītiḥ sā puṃbhirlabhyate kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवात्समनुभूयेदं सुचिरं प्रकृतिद्वयम् । एतावदेव जाने ऽहं यत्प्रीतेर्भाजनं स्त्रियः

daivātsamanubhūyedaṃ suciraṃ prakṛtidvayam / etāvadeva jāne 'haṃ yatprīterbhājanaṃ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामस्य सारं सुरतं रतस्य स्पर्शामृतं तच्च सुलोचनानाम् । सर्वात्मना निर्वृतिजीवशून्यं भवे भवे जीवितमेव कान्ताः

kāmasya sāraṃ surataṃ ratasya sparśāmṛtaṃ tacca sulocanānām / sarvātmanā nirvṛtijīvaśūnyaṃ bhave bhave jīvitameva kāntāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्थमिति तेनोक्तं निशम्य विबुधाधिपः । जगाम जीवयित्वास्य प्रीतः पुत्रशतद्वयम्

yathārthamiti tenoktaṃ niśamya vibudhādhipaḥ / jagāma jīvayitvāsya prītaḥ putraśatadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतद्धर्मतनयः पुनर्गाङ्गेयमब्रवीत् । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि देवस्य त्रिपुरद्विषः

śrutvaitaddharmatanayaḥ punargāṅgeyamabravīt / māhātmyaṃ śrotumicchāmi devasya tripuradviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टो नरेन्द्रेण व्याजहार पितामहः । माहात्म्यं देवदेवस्य वक्तुमर्हति केशवः

iti pṛṣṭo narendreṇa vyājahāra pitāmahaḥ / māhātmyaṃ devadevasya vaktumarhati keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिरेव हरं वेत्ति हरो वेत्ति तथा हरिम् । एकैव मूर्तिरनयोः कारणाद्द्वैतमाश्रिता

harireva haraṃ vetti haro vetti tathā harim / ekaiva mūrtiranayoḥ kāraṇāddvaitamāśritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति देवव्रतेनोक्ते मुरारिर्ध्रमजन्मना । पृष्टः शशाङ्कचूडस्य प्रभावं प्रयतो ऽवदत्

iti devavratenokte murārirdhramajanmanā / pṛṣṭaḥ śaśāṅkacūḍasya prabhāvaṃ prayato 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रार्थिनी जाम्बवती प्रिया प्रोवाच मां पुरा । प्रद्युम्नसदृशं देव त्वत्तः पुत्रगुणोचितम् । प्राप्तुमिच्छामि संकल्पः पूर्यतामेष मे त्वया

putrārthinī jāmbavatī priyā provāca māṃ purā / pradyumnasadṛśaṃ deva tvattaḥ putraguṇocitam / prāptumicchāmi saṃkalpaḥ pūryatāmeṣa me tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो ऽहं दयितया तया बालमृगीदृशा । ध्यात्वा मुहूर्तं पुत्रार्थी प्रयातमुपसेवनम्

ityukto 'haṃ dayitayā tayā bālamṛgīdṛśā / dhyātvā muhūrtaṃ putrārthī prayātamupasevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथारुह्य गिरेः शङ्के पुरा मुनितपोवनम् । अपश्यं तेजसां राशिमुपमन्युं निजाश्रमे

athāruhya gireḥ śaṅke purā munitapovanam / apaśyaṃ tejasāṃ rāśimupamanyuṃ nijāśrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टं ज्येष्ठवयसं पिनाकिवरभूषितम् । दीप्तं तपोभिर्विविधैः पूर्णलावण्यविग्रहम्

prahṛṣṭaṃ jyeṣṭhavayasaṃ pinākivarabhūṣitam / dīptaṃ tapobhirvividhaiḥ pūrṇalāvaṇyavigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशान्तरमणीयेन सत्वेनानन्ददायिना । किरन्तं मधुरोदारनिर्वाणामृतवाहिनीम्

praśāntaramaṇīyena satvenānandadāyinā / kirantaṃ madhurodāranirvāṇāmṛtavāhinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं विलोक्य प्रणम्याहं पूजामादाय तत्कृताम् । तत्संभाषणसंजातपरानन्दमयो ऽभवम्

taṃ vilokya praṇamyāhaṃ pūjāmādāya tatkṛtām / tatsaṃbhāṣaṇasaṃjātaparānandamayo 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मामुवाच प्रणतं प्रीत्या ज्ञानविलोचनः । देवं गिरिशमाराध्य तुल्यं पुत्रमवाप्स्यसि

sa māmuvāca praṇataṃ prītyā jñānavilocanaḥ / devaṃ giriśamārādhya tulyaṃ putramavāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ते त्रैलोक्यजयिनः सुकेशिप्रमुकाः पुरा । श्रूयन्ते शंकरवरात्प्राप्ताः शक्राधिकं पदम्

te te trailokyajayinaḥ sukeśipramukāḥ purā / śrūyante śaṃkaravarātprāptāḥ śakrādhikaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरास्मिन्व्याघ्रपादस्य महर्षेः पितुराश्रमे । सकृदास्वाद्य गोक्षीरं याचिता जननी मया

purāsminvyāghrapādasya maharṣeḥ piturāśrame / sakṛdāsvādya gokṣīraṃ yācitā jananī mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयसो ऽसंभवान्मात्रा दत्तं पिष्टरसं ततः । पीत्वाहं विरसं दुःखादभवं साश्रुलोचनः

payaso 'saṃbhavānmātrā dattaṃ piṣṭarasaṃ tataḥ / pītvāhaṃ virasaṃ duḥkhādabhavaṃ sāśrulocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाब्रवीन्मां जननी वने पुत्र पयः कुतः । श्रीकण्ठं न ह्यनाराध्य लभ्यते ऽभिमतं क्वचित्

athābravīnmāṃ jananī vane putra payaḥ kutaḥ / śrīkaṇṭhaṃ na hyanārādhya labhyate 'bhimataṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मातुर्वचः श्रुत्वा प्रयातो ऽस्मि तपोवने । यत्नादकरवं तीव्रं तपो वार्षसहस्रिकम्

iti māturvacaḥ śrutvā prayāto 'smi tapovane / yatnādakaravaṃ tīvraṃ tapo vārṣasahasrikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यतः प्रार्थये शक्रवरं प्राप्तमपि स्वयम् । पीयूषकिरणोत्तंसाद्देवादन्यत्र धूर्जटेः

nānyataḥ prārthaye śakravaraṃ prāptamapi svayam / pīyūṣakiraṇottaṃsāddevādanyatra dhūrjaṭeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनालं सुरराज्येन किं मोक्षेणापि तेन मे । निर्व्याजभक्तिदयितो दाता यस्मिन्न शंकरः

tenālaṃ surarājyena kiṃ mokṣeṇāpi tena me / nirvyājabhaktidayito dātā yasminna śaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो बहुशः शक्रो मया भर्गानुरागिणा । रूपमैन्द्रं परित्यज्य बभूव वृषभध्वजः

ityukto bahuśaḥ śakro mayā bhargānurāgiṇā / rūpamaindraṃ parityajya babhūva vṛṣabhadhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलिनं जटिनं देवं वीक्ष्य चन्द्रकलाधरम् । अभवं निर्भरानन्दप्रसरद्बाष्पनिर्झरः

śūlinaṃ jaṭinaṃ devaṃ vīkṣya candrakalādharam / abhavaṃ nirbharānandaprasaradbāṣpanirjharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्तुतो मया शंभुर्मह्यं क्षीरोदधिं ददौ । आदधे चाश्रमे तस्मिन्संकल्पान्मम संनिधिम्

tataḥ stuto mayā śaṃbhurmahyaṃ kṣīrodadhiṃ dadau / ādadhe cāśrame tasminsaṃkalpānmama saṃnidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं त्वमाराध्य वरदं तपसा पार्वतीपतिम् । लभख तनयं कृष्ण तस्यात्मा त्वं स वा तव

taṃ tvamārādhya varadaṃ tapasā pārvatīpatim / labhakha tanayaṃ kṛṣṇa tasyātmā tvaṃ sa vā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वैवमुपमन्युर्मां दीक्षितं शिवशासने । आदिदेश तपोयोगे रहस्यं गृह्यतामिति

uktvaivamupamanyurmāṃ dīkṣitaṃ śivaśāsane / ādideśa tapoyoge rahasyaṃ gṛhyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रेण तद्वितीर्णेन तपसा च समाहितः । ततो ऽपश्यमहं काले देवं चन्द्रार्धशेखरम्

mantreṇa tadvitīrṇena tapasā ca samāhitaḥ / tato 'paśyamahaṃ kāle devaṃ candrārdhaśekharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघजालसमारूढं व्योम्नि सोमशतोज्ज्वलम् । तं विलोक्याभिनन्द्याहं स्तुत्वा हर्षपरो ऽभवम्

meghajālasamārūḍhaṃ vyomni somaśatojjvalam / taṃ vilokyābhinandyāhaṃ stutvā harṣaparo 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यथेप्सितान्दत्त्वा वरान्मह्यं महेश्वरः । अन्तर्दधे सुधापूरैरापूर्येव दिशो दशा

tato yathepsitāndattvā varānmahyaṃ maheśvaraḥ / antardadhe sudhāpūrairāpūryeva diśo daśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोपमन्युर्मामेत्य प्रकृष्टं हृष्टमब्रवीत् । तण्डिप्रोक्तानि नामानि शृणु माधव धूर्जटेः

athopamanyurmāmetya prakṛṣṭaṃ hṛṣṭamabravīt / taṇḍiproktāni nāmāni śṛṇu mādhava dhūrjaṭeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तण्डिर्नाम मुनिः पूर्वं गुह्यैर्गीतैः स्वयंभुवा । त्रिनेत्रं प्रयतं नाम्नां तुष्टाव दशभिः शतैः

taṇḍirnāma muniḥ pūrvaṃ guhyairgītaiḥ svayaṃbhuvā / trinetraṃ prayataṃ nāmnāṃ tuṣṭāva daśabhiḥ śataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाणो स्थिरस्थिते शंभो शर्व भानो वरप्रद । हर रुद्र स्मराराते विश्व विश्वेश्वरेश्वर

sthāṇo sthirasthite śaṃbho śarva bhāno varaprada / hara rudra smarārāte viśva viśveśvareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भव भर्ग शिवाश्वास भवानीवल्लभ प्रभो । शशाङ्कशकलोत्तंस शिव शान्त महेश्वर

bhava bharga śivāśvāsa bhavānīvallabha prabho / śaśāṅkaśakalottaṃsa śiva śānta maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्तुभ्यं जगत्सर्गास्थितिसंहारकारिणे । ब्रह्मोपेन्द्रेन्द्रवपुषे त्रिगुणाय त्रिमूर्तये

namastubhyaṃ jagatsargāsthitisaṃhārakāriṇe / brahmopendrendravapuṣe triguṇāya trimūrtaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति स्तुतिपदैर्दिव्यैर्वेदप्रोक्तैश्च नामभिः । सहस्रसंख्यैः स मुनिस्तुष्टाव शशिशेखरम्

iti stutipadairdivyairvedaproktaiśca nāmabhiḥ / sahasrasaṃkhyaiḥ sa munistuṣṭāva śaśiśekharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमीश्वरसंबद्धाः कृत्वाहं मुनिना कथा । अगमं गरुडारूढो द्वारकं हर्षनिर्भरः

evamīśvarasaṃbaddhāḥ kṛtvāhaṃ muninā kathā / agamaṃ garuḍārūḍho dvārakaṃ harṣanirbharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाम्बवत्यास्ततः श्रीमान्वंशमुक्तामणिः सुतः । साम्बो ऽभवद्गुणान्यस्य जानीषे धर्मनन्दन

jāmbavatyāstataḥ śrīmānvaṃśamuktāmaṇiḥ sutaḥ / sāmbo 'bhavadguṇānyasya jānīṣe dharmanandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कृष्णेन कथितं श्रुत्वा भीष्मसभासदः । मुनयो मनसा देवं नीलकण्ठं ववन्दिरे

iti kṛṣṇena kathitaṃ śrutvā bhīṣmasabhāsadaḥ / munayo manasā devaṃ nīlakaṇṭhaṃ vavandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चपलाः सहचारिण्यः कथं जाया नृणामिति । पुनः पृष्टः क्षितिभुजा बभाषे जाह्निवीसुतः

capalāḥ sahacāriṇyaḥ kathaṃ jāyā nṛṇāmiti / punaḥ pṛṣṭaḥ kṣitibhujā babhāṣe jāhnivīsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टावक्रो मुनिः पूर्वं विवाहार्थी सुलोचनाम् । अपश्यत्सुप्रभां नाम वदन्यस्य मुनेः सुताम्

aṣṭāvakro muniḥ pūrvaṃ vivāhārthī sulocanām / apaśyatsuprabhāṃ nāma vadanyasya muneḥ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्दुकुन्दाङ्कुराकारसुकुमारतराकृतिम् । स तामालोक्य सुमुखीं ययाचे सोत्सुको मुनिम्

indukundāṅkurākārasukumāratarākṛtim / sa tāmālokya sumukhīṃ yayāce sotsuko munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वदन्यो ऽवदद्गच्छ विशालां दिशमुत्तराम् । अतिक्रम्य कुबेरस्य भवनं भवसेवितम्

taṃ vadanyo 'vadadgaccha viśālāṃ diśamuttarām / atikramya kuberasya bhavanaṃ bhavasevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रतिनिवृत्ताय तुभ्यं दास्यामि सुप्रभाम् । इत्युक्तः स वदन्येन प्रतश्ते तां दिशं शनैः

tataḥ pratinivṛttāya tubhyaṃ dāsyāmi suprabhām / ityuktaḥ sa vadanyena prataśte tāṃ diśaṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हिमाद्रिमुल्लङ्ख्य बाहुदां च महानदीम् । अशोके विमले स्नात्वा रुद्राणी कूपमाप्तवान्

tato himādrimullaṅkhya bāhudāṃ ca mahānadīm / aśoke vimale snātvā rudrāṇī kūpamāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कैलासतटं प्राप्य ददर्श धनदालयम् । हेमपङ्कजिनीतीरलसत्कल्पलतावनम्

sa kailāsataṭaṃ prāpya dadarśa dhanadālayam / hemapaṅkajinītīralasatkalpalatāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सादरं पूजितस्तेन राज्ञा वैश्रवणेन सः । उवास वत्सरं साग्रं विलासमणिवेश्मसु

sādaraṃ pūjitastena rājñā vaiśravaṇena saḥ / uvāsa vatsaraṃ sāgraṃ vilāsamaṇiveśmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरमप्सरसां नृत्तैर्गीतैर्गन्धर्वयोषिताम् । प्रीतिमासाद्य विपुलामामन्त्र्य धनदं ययौ

ciramapsarasāṃ nṛttairgītairgandharvayoṣitām / prītimāsādya vipulāmāmantrya dhanadaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तो गिरीन्द्रानुल्लङ्घ्य समां मणिमयीं भुवम् । अवतीर्य घनच्छायं पाप रत्नलतावनम्

to girīndrānullaṅghya samāṃ maṇimayīṃ bhuvam / avatīrya ghanacchāyaṃ pāpa ratnalatāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमपुष्करिणीशीते स तस्मिन्दिव्यकानने । मणिमौक्तिकजालाङ्गं ददर्शोदारमन्दिरम्

hemapuṣkariṇīśīte sa tasmindivyakānane / maṇimauktikajālāṅgaṃ dadarśodāramandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ द्वाराग्रमभ्येत्य तस्य वैडूर्यवेश्मनः । प्राप्तो ऽहमतिथिर्दूरादित्यूचे संश्रयाशया

so 'tha dvārāgramabhyetya tasya vaiḍūryaveśmanaḥ / prāpto 'hamatithirdūrādityūce saṃśrayāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सप्त विनिर्गत्य कन्याः कमललोचनाः । दिव्यभूषणसंपन्नास्तस्यातिथ्यं प्रचक्रिरे

tataḥ sapta vinirgatya kanyāḥ kamalalocanāḥ / divyabhūṣaṇasaṃpannāstasyātithyaṃ pracakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहं प्रवेशितस्ताभिर्हेमरत्नासनोज्ज्वलम् । ददर्श मणिपर्यङ्के वृद्धां भास्वरभूषणाम्

gṛhaṃ praveśitastābhirhemaratnāsanojjvalam / dadarśa maṇiparyaṅke vṛddhāṃ bhāsvarabhūṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया मधुरवादिन्या प्राप्य निर्दिष्टमासनम् । गतक्लमः क्षणं तस्थौ मुनिर्विस्मयनिश्चलः

tayā madhuravādinyā prāpya nirdiṣṭamāsanam / gataklamaḥ kṣaṇaṃ tasthau munirvismayaniścalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनान्ते सो ऽथ ताः प्राह यान्तु सर्वाः स्वमालयम् । एकैव शान्तहृदया परिचर्यां करोतु मे

dinānte so 'tha tāḥ prāha yāntu sarvāḥ svamālayam / ekaiva śāntahṛdayā paricaryāṃ karotu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते मुनिना सर्वाः प्रययुस्ताः सुलोचनाः । एकैव जरती तत्र स्थौ शशिसितांशुका

ityukte muninā sarvāḥ prayayustāḥ sulocanāḥ / ekaiva jaratī tatra sthau śaśisitāṃśukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टावक्रो ऽथ सुष्वाप शयने स्पर्शशालिनि । वितानालम्बिमन्दारदाम्नि स्वच्छोत्तरच्छदे

aṣṭāvakro 'tha suṣvāpa śayane sparśaśālini / vitānālambimandāradāmni svacchottaracchade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयशयनाद्वृद्धा समुत्थाय ततः शनैः । मुनेः शय्यान्तिकं पायान्निभृता ब्रह्मचारिणः

dvitīyaśayanādvṛddhā samutthāya tataḥ śanaiḥ / muneḥ śayyāntikaṃ pāyānnibhṛtā brahmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्पमानतनुः साथ शय्यामारुह्य विक्लवा । मुनिं शीतापदेशेन निबिडं परिषस्वजे

kampamānatanuḥ sātha śayyāmāruhya viklavā / muniṃ śītāpadeśena nibiḍaṃ pariṣasvaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलिङ्ग्यमानः स तया तस्थौ काष्ठमिवाचलः । परदारपरिष्वङ्गशङ्कासक्तचिताशयः

āliṅgyamānaḥ sa tayā tasthau kāṣṭhamivācalaḥ / paradārapariṣvaṅgaśaṅkāsaktacitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साथ तं स्पर्शविमुखं प्रणयान्मञ्जुवादिनी । उवाच भोगसंकल्पभङ्गं मा मे कृथाः प्रभो

sātha taṃ sparśavimukhaṃ praṇayānmañjuvādinī / uvāca bhogasaṃkalpabhaṅgaṃ mā me kṛthāḥ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं मे रत्नभवनं चारुरत्नलतावनम् । त्वदधीनमकस्मान्मे चेतो हि रमते त्वयि

idaṃ me ratnabhavanaṃ cāruratnalatāvanam / tvadadhīnamakasmānme ceto hi ramate tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते दोषो ऽस्ति मत्सङ्गे त्याज्या नैव तु योषितः । दुर्गमं नाभिजानन्ति गणयन्ति न च श्रमम्

na te doṣo 'sti matsaṅge tyājyā naiva tu yoṣitaḥ / durgamaṃ nābhijānanti gaṇayanti na ca śramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयान्ति पुरुषानेव रागवागुरया स्त्रियः । नैताः कुलानुरोधेन निवर्तन्ते न चेर्ष्यया

prayānti puruṣāneva rāgavāgurayā striyaḥ / naitāḥ kulānurodhena nivartante na cerṣyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामास्वरुद्धप्रसरः सर्वथा मकरध्वजः । स्त्री सतीति प्रवादो ऽयमेकसक्तेति का कथा

rāmāsvaruddhaprasaraḥ sarvathā makaradhvajaḥ / strī satīti pravādo 'yamekasakteti kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरान्तरं प्रयान्त्येता निम्नाम्नमिवापगाः । मन्मथप्रेरिता नारी विमर्षं भजते कथम्

narāntaraṃ prayāntyetā nimnāmnamivāpagāḥ / manmathapreritā nārī vimarṣaṃ bhajate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यासां प्राणपणेनापि वल्लभं सुरतामृतम् । इत्यर्थमानो ऽपि तया नाब्यनन्दत्स तां मुनिः

yāsāṃ prāṇapaṇenāpi vallabhaṃ suratāmṛtam / ityarthamāno 'pi tayā nābyanandatsa tāṃ muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युरपि सा रात्रौ तथैव तमभाषत । भजस्व स्वयमायातां दुःसहो मे स्मरज्वरः

anyedyurapi sā rātrau tathaiva tamabhāṣata / bhajasva svayamāyātāṃ duḥsaho me smarajvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषेधो रतिवाञ्छासु निधनं किल योषिताम् । इत्युक्त्वा निर्विकारं तं सा दृष्ट्वा पुनरब्ररवीत्

niṣedho rativāñchāsu nidhanaṃ kila yoṣitām / ityuktvā nirvikāraṃ taṃ sā dṛṣṭvā punarabraravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मामुत्तरां दिशं विद्धि स्त्रीवृत्तान्तं प्रदर्शितम् । अधुना तां वदन्यस्य गत्वा प्राप्नुहि कन्यकाम्

māmuttarāṃ diśaṃ viddhi strīvṛttāntaṃ pradarśitam / adhunā tāṃ vadanyasya gatvā prāpnuhi kanyakām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदाकर्ण्य स मुनिस्तामामन्त्र्य सविस्मयः । शनैः प्रतिययौ ज्ञानस्त्रीवृत्तो निजमाश्रमम्

etadākarṇya sa munistāmāmantrya savismayaḥ / śanaiḥ pratiyayau jñānastrīvṛtto nijamāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वदन्यमभ्येत्य स्त्रीवृत्तान्तं निवेद्य तम् । अवापोद्वाहविधिना वितीर्णां तेन सुप्रभाम्

tato vadanyamabhyetya strīvṛttāntaṃ nivedya tam / avāpodvāhavidhinā vitīrṇāṃ tena suprabhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विध्यनुगं श्राद्धं पात्रापात्रक्रमं तथा । राज्ञा गतिं च तीर्थं च पृष्टः शान्तनवो ऽब्रवीत्

atha vidhyanugaṃ śrāddhaṃ pātrāpātrakramaṃ tathā / rājñā gatiṃ ca tīrthaṃ ca pṛṣṭaḥ śāntanavo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यजेत देवान्पूर्वाह्णे शुचिः शुक्लो जितेन्द्रियः । मङ्गलालंकृतं स्रग्वी भोगौः सुद्धैर्मनोरमैः

yajeta devānpūrvāhṇe śuciḥ śuklo jitendriyaḥ / maṅgalālaṃkṛtaṃ sragvī bhogauḥ suddhairmanoramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्र्यं कर्मापराह्णे तु कुर्यात्प्रयतमानसः । तेषु तेषु च कालेषु देशेषु च यताविधि

vitryaṃ karmāparāhṇe tu kuryātprayatamānasaḥ / teṣu teṣu ca kāleṣu deśeṣu ca yatāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालादिरहितं श्वावलीढं रसच्युतम् । कीटकोशास्थिसंस्पृष्टं श्राद्धमश्नन्ति राक्षसाः

deśakālādirahitaṃ śvāvalīḍhaṃ rasacyutam / kīṭakośāsthisaṃspṛṣṭaṃ śrāddhamaśnanti rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मत्ताः कृपणाः काणाः कुष्ठिनो वृषलीवराः । चिकित्सका वार्धुषिका गीतनृत्यादिजीविनः

unmattāḥ kṛpaṇāḥ kāṇāḥ kuṣṭhino vṛṣalīvarāḥ / cikitsakā vārdhuṣikā gītanṛtyādijīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनाधिकाङ्गा गुरवो ब्रह्मविक्रयिणो ऽनृताः । अनग्नयः सत्त्रभुजः क्षत्त्रियाः क्षेत्रजीविनः

hīnādhikāṅgā guravo brahmavikrayiṇo 'nṛtāḥ / anagnayaḥ sattrabhujaḥ kṣattriyāḥ kṣetrajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशुना व्रतहीनाश्च वेदविद्याविवर्जिताः । परिहार्याः सदा विपाः श्राद्धाघ्ना हैतुकास्तथा

piśunā vratahīnāśca vedavidyāvivarjitāḥ / parihāryāḥ sadā vipāḥ śrāddhāghnā haitukāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्वहारिणां पुंसां परदाराभिगामिनाम् । भग्नव्रतानां लुब्धानां निषिद्धक्रय्यजीविनाम्

parasvahāriṇāṃ puṃsāṃ paradārābhigāminām / bhagnavratānāṃ lubdhānāṃ niṣiddhakrayyajīvinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तिच्छेदं सुहृच्छेदं भर्तृच्छेदं च कुर्वताम् । विहिताचारहीनानां निरयो निलयो ऽक्षयः

vṛtticchedaṃ suhṛcchedaṃ bhartṛcchedaṃ ca kurvatām / vihitācārahīnānāṃ nirayo nilayo 'kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणापूर्णमनसां त्यागिनां पात्रवर्षिणाम् । क्षमावतामाश्रमिणां प्रपाकूपसभाकृताम्

karuṇāpūrṇamanasāṃ tyāgināṃ pātravarṣiṇām / kṣamāvatāmāśramiṇāṃ prapākūpasabhākṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याजिनां तीर्थपूतानां विदुषां सत्यवादिनाम् । मद्यमांसविरक्तानां स्वर्गमार्गो निरर्गलः

yājināṃ tīrthapūtānāṃ viduṣāṃ satyavādinām / madyamāṃsaviraktānāṃ svargamārgo nirargalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौतमेन पुरा पृष्टः सर्वविन्मुनिरङ्गिराः । उवाच पुण्यं तीर्थानां तपोयोगेन सस्मितम्

gautamena purā pṛṣṭaḥ sarvavinmuniraṅgirāḥ / uvāca puṇyaṃ tīrthānāṃ tapoyogena sasmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रभागा वितस्ता च कश्मीरसरितस्तथा । मुनितुल्यां गतिं पुंसां प्रयच्छन्त्येव सेविताः

candrabhāgā vitastā ca kaśmīrasaritastathā / munitulyāṃ gatiṃ puṃsāṃ prayacchantyeva sevitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागीरथीं कौशिकीं च रामणीं नर्मदां तथा । प्रयागं नन्दिकुण्डं च विपाशं मानसं सरः

bhāgīrathīṃ kauśikīṃ ca rāmaṇīṃ narmadāṃ tathā / prayāgaṃ nandikuṇḍaṃ ca vipāśaṃ mānasaṃ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यतीर्थानि चान्यानि नरः प्राप्य जितेन्द्रियः । सर्वतीर्थफलं दाता लभते प्रागुपोषितः

puṇyatīrthāni cānyāni naraḥ prāpya jitendriyaḥ / sarvatīrthaphalaṃ dātā labhate prāgupoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गा तु सर्वतीर्थानां प्रवरं तीर्थमुच्यते । अस्थिमात्रे यया स्पृष्टे नृणां स्वर्गतिरक्षया

gaṅgā tu sarvatīrthānāṃ pravaraṃ tīrthamucyate / asthimātre yayā spṛṣṭe nṛṇāṃ svargatirakṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते देशा न ते शैला न ते जनपदाः क्षितौ । पताका यस्य पुण्यस्य जाह्नवी न विभाव्यते

na te deśā na te śailā na te janapadāḥ kṣitau / patākā yasya puṇyasya jāhnavī na vibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमपायमयैर्यज्ञैः किं तपोभिः श्रमप्रदैः । जह्नुकन्यापयःपूतं यदि पुण्यवतां वपुः

kimapāyamayairyajñaiḥ kiṃ tapobhiḥ śramapradaiḥ / jahnukanyāpayaḥpūtaṃ yadi puṇyavatāṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योमश्रीमौक्तिकलता श्रीकण्ठोत्तंसमालिका । याता स्मृतिपदं येषां भङ्गायैवाखिलैनसाम्

vyomaśrīmauktikalatā śrīkaṇṭhottaṃsamālikā / yātā smṛtipadaṃ yeṣāṃ bhaṅgāyaivākhilainasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गाजलेन स्पृष्टानां फलमल्पं सुरालयः । शिलोञ्छवृत्तिना पूर्वं सिद्धः पृष्टो ऽब्रवीदिति

gaṅgājalena spṛṣṭānāṃ phalamalpaṃ surālayaḥ / śiloñchavṛttinā pūrvaṃ siddhaḥ pṛṣṭo 'bravīditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदङ्गिरसा प्रोक्तं निशम्य किल गौतमः । स्मृत्वा ववन्दे सानन्दः पुण्यां मन्दाकिनीं मुनिः

etadaṅgirasā proktaṃ niśamya kila gautamaḥ / smṛtvā vavande sānandaḥ puṇyāṃ mandākinīṃ muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं प्राप्यं मनुष्येण ब्राह्मण्यमिति भूभुजा । पृष्टो देवव्रतः प्राह ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृप

kathaṃ prāpyaṃ manuṣyeṇa brāhmaṇyamiti bhūbhujā / pṛṣṭo devavrataḥ prāha brāhmaṇyaṃ durlabhaṃ nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुर्नियोगाद्यज्ञार्थं मतङ्गख्यो द्विजन्मनः । व्रजन्वाहं प्रतोदेन खरं गाढमताडयत्

piturniyogādyajñārthaṃ mataṅgakhyo dvijanmanaḥ / vrajanvāhaṃ pratodena kharaṃ gāḍhamatāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्दभी व्यथितं दृष्ट्वा पुत्रं दुःखादुवाच तम् । ब्राह्मण्यं नास्य तेनैष जातश्चण्डालचेष्टितः । वहैनमिति तच्छ्रुत्वा प्रियः पप्रच्छ तां पुनः

gardabhī vyathitaṃ dṛṣṭvā putraṃ duḥkhāduvāca tam / brāhmaṇyaṃ nāsya tenaiṣa jātaścaṇḍālaceṣṭitaḥ / vahainamiti tacchrutvā priyaḥ papraccha tāṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया निवेदितां जातिं निजां ज्ञात्वा स दुःखितः । मेरोः शृङ्गादिव श्वभ्रे पतितो विललाप सः

tayā niveditāṃ jātiṃ nijāṃ jñātvā sa duḥkhitaḥ / meroḥ śṛṅgādiva śvabhre patito vilalāpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रे निवेद्य तत्पापं मातुः स तपसे वनम् । गत्वा ब्राह्मण्यकामो ऽभूत्स्थाणुभूतः शतं समाः

pitre nivedya tatpāpaṃ mātuḥ sa tapase vanam / gatvā brāhmaṇyakāmo 'bhūtsthāṇubhūtaḥ śataṃ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रादपि स्वयं प्राप्तान्नैव ब्राह्मण्यमाप्तवान् । ततो गत्वा गयां चक्रे सहस्राब्दं परंतपः

śakrādapi svayaṃ prāptānnaiva brāhmaṇyamāptavān / tato gatvā gayāṃ cakre sahasrābdaṃ paraṃtapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पुनः स तपसा धूमायितजगत्त्रयः । इन्द्रादवाप देवत्वं न तु ब्राह्मण्यमुत्तमम्

punaḥ punaḥ sa tapasā dhūmāyitajagattrayaḥ / indrādavāpa devatvaṃ na tu brāhmaṇyamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्दोदेव इति ख्यातः स मतङ्गाभिधः पुरा । खेचरो ऽभून्मृगाक्षीणां पूज्यः परमवल्लभः

chandodeva iti khyātaḥ sa mataṅgābhidhaḥ purā / khecaro 'bhūnmṛgākṣīṇāṃ pūjyaḥ paramavallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतहव्यस्य नृपतेर्ब्राह्मण्यं श्रूयते किल । तद्वदेति पुनः पृष्टो राज्ञा प्राह पितामहः

vītahavyasya nṛpaterbrāhmaṇyaṃ śrūyate kila / tadvadeti punaḥ pṛṣṭo rājñā prāha pitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतहव्यसुतैः पूर्वं हेहयैर्बलवत्तरैः । हर्यश्वो नाम समरे काशिराजो निपातितः

vītahavyasutaiḥ pūrvaṃ hehayairbalavattaraiḥ / haryaśvo nāma samare kāśirājo nipātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन तस्य पुत्रो ऽपि पुनस्तैरेव संगरे । स देवः काशिनगरे लब्धलक्ष्यैर्निपातितः

kālena tasya putro 'pi punastaireva saṃgare / sa devaḥ kāśinagare labdhalakṣyairnipātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.