Ksemendra: Bharatamanjari 13

निवासार्थं पुरा गावः प्रार्थिता बहुशः श्रिया । निगद्य चपलासीति प्रददुर्न प्रतिश्रयम्

nivāsārthaṃ purā gāvaḥ prārthitā bahuśaḥ śriyā / nigadya capalāsīti pradadurna pratiśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभाषत ततो लक्ष्मीर्भवतीभिरनादरात् । त्यक्ता निन्द्या भविष्यामि तस्माद्याचे पुनः पुनः

abhāṣata tato lakṣmīrbhavatībhiranādarāt / tyaktā nindyā bhaviṣyāmi tasmādyāce punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथादिष्टा श्रियो गोभिर्हेलया गोमये स्थितिः । तस्मादेताः परं पुण्यं पवित्रं नास्त्यतः परम्

athādiṣṭā śriyo gobhirhelayā gomaye sthitiḥ / tasmādetāḥ paraṃ puṇyaṃ pavitraṃ nāstyataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमदानं दहत्येवं सर्वपापानि देहिनाम् । तेजो हि परमं पुत्र काञ्चनं जातवेदसः

hemadānaṃ dahatyevaṃ sarvapāpāni dehinām / tejo hi paramaṃ putra kāñcanaṃ jātavedasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराहं जाह्नवीकूले श्राद्धे पिण्डप्रद पितुः । अपश्यं शन्तनोः पाणिमुत्थितं रत्नकङ्कणम्

purāhaṃ jāhnavīkūle śrāddhe piṇḍaprada pituḥ / apaśyaṃ śantanoḥ pāṇimutthitaṃ ratnakaṅkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डो मया कुशेष्वेव तं विलोक्य समर्पितः । तुष्टस्तदा मे जनकं स्वप्ने प्रोवाच मामिदम्

piṇḍo mayā kuśeṣveva taṃ vilokya samarpitaḥ / tuṣṭastadā me janakaṃ svapne provāca māmidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रानुवर्तिना पुत्र त्वया धन्यो ऽस्मि सूनुना । कनकं देहि विप्रेभ्यो दानानामुत्तमं हि तत्

śāstrānuvartinā putra tvayā dhanyo 'smi sūnunā / kanakaṃ dehi viprebhyo dānānāmuttamaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जामदग्न्यः पुरा रामः कृत्वा निःक्षत्रियं जगत् । मुनिभिर्दापितो हेम तस्मात्पापादमुच्यत

jāmadagnyaḥ purā rāmaḥ kṛtvā niḥkṣatriyaṃ jagat / munibhirdāpito hema tasmātpāpādamucyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारकोषप्लुता देवाः पुरा शीतांशुशेखरम् । स्कन्दोत्पत्तिमयाचन्त कथां विज्ञाय भाविनीम्

tārakoṣaplutā devāḥ purā śītāṃśuśekharam / skandotpattimayācanta kathāṃ vijñāya bhāvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गौरीपतिवीर्यं वदने जातवेदसः । रतिविघ्नकृतो देवस्तत्याज परमं महः

tato gaurīpativīryaṃ vadane jātavedasaḥ / rativighnakṛto devastatyāja paramaṃ mahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्निनाथ धृतो गर्भः श्रीमान्संवत्सरायुतम् । गङ्गायां निहितः सापि निदधे तं गिरेस्तटे

vahninātha dhṛto garbhaḥ śrīmānsaṃvatsarāyutam / gaṅgāyāṃ nihitaḥ sāpi nidadhe taṃ girestaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कार्तिकेयो भगवाञ्जातः शरवने शिशुः । सुराणां शक्तिमानासीत्सेनानीस्तारकान्तकः

sa kārtikeyo bhagavāñjātaḥ śaravane śiśuḥ / surāṇāṃ śaktimānāsītsenānīstārakāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य जन्मनि यत्पूर्वं संजातं जातवेदसः । मही वसुमती येन तत्सुवर्णं प्रचक्षते

tasya janmani yatpūrvaṃ saṃjātaṃ jātavedasaḥ / mahī vasumatī yena tatsuvarṇaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ श्राद्धविधिं पृष्टो राज्ञा शान्तनवो ऽब्रवीत् । तिलप्रदानं विज्ञेयं श्राद्धं मधुघृताप्लुतम्

atha śrāddhavidhiṃ pṛṣṭo rājñā śāntanavo 'bravīt / tilapradānaṃ vijñeyaṃ śrāddhaṃ madhughṛtāplutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषमत्स्यैडशशकच्छागवाराहशाकुनैः । पार्षतन्यङ्गुगवयमाहिषैर्वै नवैरपि

māṣamatsyaiḍaśaśakacchāgavārāhaśākunaiḥ / pārṣatanyaṅgugavayamāhiṣairvai navairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसैर्विवृद्ध्या मासानां क्रमात्संवत्सरं सदा । तृप्तिं पितॄणां श्राद्धेषु वदन्ति श्रुतिकोविदाः

māṃsairvivṛddhyā māsānāṃ kramātsaṃvatsaraṃ sadā / tṛptiṃ pitṝṇāṃ śrāddheṣu vadanti śrutikovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाघ्रीणसस्य मांसेन द्वादशाब्दमुशन्ति च । खङ्गमांसैर्लोहपृष्ठैः कालशाकैस्तथा क्षयम्

vāghrīṇasasya māṃsena dvādaśābdamuśanti ca / khaṅgamāṃsairlohapṛṣṭhaiḥ kālaśākaistathā kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तेषां पितरः शोच्यास्त्रयोदश्यां मधासु च । वर्षासु विहितं श्राद्धं पायसे न ससर्पिषा

na teṣāṃ pitaraḥ śocyāstrayodaśyāṃ madhāsu ca / varṣāsu vihitaṃ śrāddhaṃ pāyase na sasarpiṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायकूपे वटतले छायायां कुञ्जरस्य वा । अनन्तं कलयन्त्येव श्राद्धं पुण्यदिनेषु च

gāyakūpe vaṭatale chāyāyāṃ kuñjarasya vā / anantaṃ kalayantyeva śrāddhaṃ puṇyadineṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिनक्षत्रयोगेषु काम्यं श्राद्धं विनिर्दिशेत् । सदाचारोर्ऽहति श्राद्धं विप्रो निर्देषविग्रहः

vidhinakṣatrayogeṣu kāmyaṃ śrāddhaṃ vinirdiśet / sadācāror'hati śrāddhaṃ vipro nirdeṣavigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वदेवेन विधिना संस्कृतेनन च वह्निना । रक्ष्यते ब्राह्मणैः श्राद्धं विष्णुपूजापुरःसरैः

vaiśvadevena vidhinā saṃskṛtenana ca vahninā / rakṣyate brāhmaṇaiḥ śrāddhaṃ viṣṇupūjāpuraḥsaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धे निषिद्धं सततं सगुडं लवणत्रयम् । अजाजीहिङ्गुसौवीरपलाण्डुलशुनानि च

śrāddhe niṣiddhaṃ satataṃ saguḍaṃ lavaṇatrayam / ajājīhiṅgusauvīrapalāṇḍulaśunāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दातृप्रतिग्रहीतॄणां विशेषं जगतीभुजा । पृष्टः सुरसरित्सूनुर्ध्यात्वा पुनरभाषत

dātṛpratigrahītṝṇāṃ viśeṣaṃ jagatībhujā / pṛṣṭaḥ surasaritsūnurdhyātvā punarabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनावृष्टिहते काले पुरा निर्दग्धपादपे । अरुन्धतीसखाश्चेरुः शान्ताः सप्तर्षयः क्षितौ

anāvṛṣṭihate kāle purā nirdagdhapādape / arundhatīsakhāśceruḥ śāntāḥ saptarṣayaḥ kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासः पशुसखो नाम दासी चण्डा च तद्वधूः । तानेवानुप्रययतुः क्षुत्तृष्णापरिपीडितौ

dāsaḥ paśusakho nāma dāsī caṇḍā ca tadvadhūḥ / tānevānuprayayatuḥ kṣuttṛṣṇāparipīḍitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ये सुराज्ञः शैब्यस्य गतासुं तनयं ततः । मुनयस्ते क्षुधाक्रान्ताः स्थाल्यां पक्तुं समुद्ययुः

rājye surājñaḥ śaibyasya gatāsuṃ tanayaṃ tataḥ / munayaste kṣudhākrāntāḥ sthālyāṃ paktuṃ samudyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ राजा वृषादर्भिर्दृष्ट्वा वैश्रवणोपमः । व्यग्रान्मुनीन्विषण्णात्मा तानुवाच कृताञ्जलिः

atha rājā vṛṣādarbhirdṛṣṭvā vaiśravaṇopamaḥ / vyagrānmunīnviṣaṇṇātmā tānuvāca kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथेच्छं गृह्यतां मत्तः सर्वं वा विविधं वसु । जुगुप्सा जननी वृत्तिर्भवद्भिस्त्यज्यतामियम्

yathecchaṃ gṛhyatāṃ mattaḥ sarvaṃ vā vividhaṃ vasu / jugupsā jananī vṛttirbhavadbhistyajyatāmiyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते भूमिपालेन प्रत्यूचुर्मुनिपुंगवाः । तपःक्षयकरो राजन्घोरो राजप्रतिग्रहः

ityukte bhūmipālena pratyūcurmunipuṃgavāḥ / tapaḥkṣayakaro rājanghoro rājapratigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिग्रहाग्निग्धानां सकृद्ब्राह्मणशाखिनाम् । किल्बिषाज्ञानशेषाणां पुनः पुण्यफलं कुतः

pratigrahāgnigdhānāṃ sakṛdbrāhmaṇaśākhinām / kilbiṣājñānaśeṣāṇāṃ punaḥ puṇyaphalaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदुक्त्वा परित्यज्य स्तालीं ते काननं ययुः । प्राणपीडापणेनापि प्रतिग्रहपराङ्भुखाः

etaduktvā parityajya stālīṃ te kānanaṃ yayuḥ / prāṇapīḍāpaṇenāpi pratigrahaparāṅbhukhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने तेषां वृषादर्भिः फलान्यौदुम्बराण्यथ । मन्त्रिभिर्हेमगर्भाणि कारयित्वाक्षिपत्पुरः

vane teṣāṃ vṛṣādarbhiḥ phalānyaudumbarāṇyatha / mantribhirhemagarbhāṇi kārayitvākṣipatpuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्यपि ज्वलितान्येव भीतास्त्यक्त्वा मुनीश्वराः । ययुर्मिथः प्रशंसन्तः पुण्यसंतोषशीलताम्

tānyapi jvalitānyeva bhītāstyaktvā munīśvarāḥ / yayurmithaḥ praśaṃsantaḥ puṇyasaṃtoṣaśīlatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रकोपाद्वृषादर्भिर्हुत्वा सपदि पावकम् । कृत्यामुत्पाद्य भयदामादिदेश मुनिक्षये

tatprakopādvṛṣādarbhirhutvā sapadi pāvakam / kṛtyāmutpādya bhayadāmādideśa munikṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे ते मुनयश्चरन्तः कानने सुखम । ददृशुः पीवराकारं परिव्राजं शुनःसखम्

atrāntare te munayaścarantaḥ kānane sukhama / dadṛśuḥ pīvarākāraṃ parivrājaṃ śunaḥsakham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोक्य तमरुन्धत्या पृष्टास्तत्पुष्टिकारणम् । ऊचुर्मुनिवरा नायं क्रियाव्यग्रो यथा वयम्

vilokya tamarundhatyā pṛṣṭāstatpuṣṭikāraṇam / ūcurmunivarā nāyaṃ kriyāvyagro yathā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निहोत्रं न वेदाश्च शास्त्रकन्था न दुःसहा । नानेन्धनप्रयत्नश्च न कलत्रं न याचकाः

agnihotraṃ na vedāśca śāstrakanthā na duḥsahā / nānendhanaprayatnaśca na kalatraṃ na yācakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुनःसखस्य स्वच्छन्दचारिणः सुखशालिनः । शरीरं पीवरमिदं चिन्ताशून्यस्य वर्धते

śunaḥsakhasya svacchandacāriṇaḥ sukhaśālinaḥ / śarīraṃ pīvaramidaṃ cintāśūnyasya vardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा तेन संजातसौहार्दा मुनयो वने । ददृशुर्नलिनीं फुल्लकमलोत्पलशालिनीम्

ityuktvā tena saṃjātasauhārdā munayo vane / dadṛśurnalinīṃ phullakamalotpalaśālinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषादर्भिप्रयुक्ता सा यातुधानीभि(वि)सार्थिनः । तत्र तानवदद्धोरा रक्षामि नलिनीमिमाम्

vṛṣādarbhiprayuktā sā yātudhānībhi(vi)sārthinaḥ / tatra tānavadaddhorā rakṣāmi nalinīmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेद्य निजनामानि गृह्यन्तां तु मृणालिकाः । अज्ञातनामधेयानां नेह मत्संनिधौ गतिः

nivedya nijanāmāni gṛhyantāṃ tu mṛṇālikāḥ / ajñātanāmadheyānāṃ neha matsaṃnidhau gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदत्रिप्रभृतयः श्रुत्वा ते मुनयः क्रमात् । गूढनिर्वचनैस्तैस्तैर्नामान्यस्यै न्यवेदयन्

etadatriprabhṛtayaḥ śrutvā te munayaḥ kramāt / gūḍhanirvacanaistaistairnāmānyasyai nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्याक्षरपदक्षोभं नाम तेषां निरुक्ततः । श्रुत्वा निष्प्रतिभा कृत्याभि(वि)सरक्ष्यामवारयत्

tulyākṣarapadakṣobhaṃ nāma teṣāṃ niruktataḥ / śrutvā niṣpratibhā kṛtyābhi(vi)sarakṣyāmavārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुनःसखोदितं नाम पुनः पप्रच्छ सा यदा । तदा क्रुद्धास्तु दण्डेन विदधुस्तां च भस्मसात्

śunaḥsakhoditaṃ nāma punaḥ papraccha sā yadā / tadā kruddhāstu daṇḍena vidadhustāṃ ca bhasmasāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शशिकराकाराः समुद्धृत्य मृणालिकाः । तीरे निक्षिप्य मुनयः स्नात्वा चक्रुर्जलक्रियाम्

tataḥ śaśikarākārāḥ samuddhṛtya mṛṇālikāḥ / tīre nikṣipya munayaḥ snātvā cakrurjalakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्थाय विसाहारसादरास्ते श्रमाकुलाः । विसानि तानि नापश्यन्न्यस्तानि नलिनीतटे

athotthāya visāhārasādarāste śramākulāḥ / visāni tāni nāpaśyannyastāni nalinītaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परं शङ्किताश्च चक्रिरे शपथं क्रमात् । सहसाभिमतोच्छेदो महतामपि दुःसहः

parasparaṃ śaṅkitāśca cakrire śapathaṃ kramāt / sahasābhimatocchedo mahatāmapi duḥsahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृथापाको वृथाचारः कूटसाक्षी निषिद्धकृत् । दृशंसः कामचरितश्चौरो वेदविवर्जितः

vṛthāpāko vṛthācāraḥ kūṭasākṣī niṣiddhakṛt / dṛśaṃsaḥ kāmacaritaścauro vedavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदा स्पृशतु गां वह्निमप्सु श्लेष्माभियच्छतु । परदाराभिगामी च गरदः सोमविक्रयी । पिशुनश्चास्त्वसौ येन हृतं नो विसभोजनम्

padā spṛśatu gāṃ vahnimapsu śleṣmābhiyacchatu / paradārābhigāmī ca garadaḥ somavikrayī / piśunaścāstvasau yena hṛtaṃ no visabhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते मुनिभिः पश्चात्तानुवाच शुनःसखः । याजिने छन्दसां धाम्ने शुद्धाय ब्रह्मचारिणे

ityukte munibhiḥ paścāttānuvāca śunaḥsakhaḥ / yājine chandasāṃ dhāmne śuddhāya brahmacāriṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देयात्स कन्यकां येन हतान्यत्र भि(वि)सानि नः । श्रुत्वैतदूचुर्मुनयस्त्वया भाषितमीप्सितम्

deyātsa kanyakāṃ yena hatānyatra bhi(vi)sāni naḥ / śrutvaitadūcurmunayastvayā bhāṣitamīpsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयैव हृतमस्माकं सर्वथाभि(वि)सभोजनम् । इति तेषु ब्रुवाणेषु हसन्प्राह शुनःसखः

tvayaiva hṛtamasmākaṃ sarvathābhi(vi)sabhojanam / iti teṣu bruvāṇeṣu hasanprāha śunaḥsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयैवेह विसस्तैन्यं कृतं वो हितकारिणा । सा च कृत्या हता घोरो देवो ऽहं त्रिदशेश्वरः

mayaiveha visastainyaṃ kṛtaṃ vo hitakāriṇā / sā ca kṛtyā hatā ghoro devo 'haṃ tridaśeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा निजमास्थाय रूपं सप्तर्षिभिः सह । वेल्लद्विमानमालाङ्कं नाकं नाकपतिर्ययौ

ityuktvā nijamāsthāya rūpaṃ saptarṣibhiḥ saha / velladvimānamālāṅkaṃ nākaṃ nākapatiryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिग्रहनिवृत्तानामेवमुज्ज्वलचेतसाम् । विभात्यलौल्याभरणा वृत्तिः संतोषशालिनाम्

pratigrahanivṛttānāmevamujjvalacetasām / vibhātyalaulyābharaṇā vṛttiḥ saṃtoṣaśālinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनयः कश्यपमुखा नृपाश्च नहुषादयः । शतक्रतुं पुरस्कृत्य तीर्थानि प्रययुः पुरा

munayaḥ kaśyapamukhā nṛpāśca nahuṣādayaḥ / śatakratuṃ puraskṛtya tīrthāni prayayuḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते स्नात्वा पुण्यतीर्थेषु पुष्कराहरिणीं ययुः । तत्रागस्त्यमुनिर्न्यस्तं नापश्यन्निजपुष्करम्

te snātvā puṇyatīrtheṣu puṣkarāhariṇīṃ yayuḥ / tatrāgastyamunirnyastaṃ nāpaśyannijapuṣkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते शपथं चक्रुः क्रमेण गुरुपातकम् । इन्द्रस्तु प्राह धन्यो ऽस्तु स हृतं येन पुष्करम्

tataste śapathaṃ cakruḥ krameṇa gurupātakam / indrastu prāha dhanyo 'stu sa hṛtaṃ yena puṣkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्त्रोपानत्प्रधा(दा)नं च भीष्मः पृष्टो महीभुजा । उवाचेह परं पुण्यं परत्र त्राणमिष्यते

chattropānatpradhā(dā)naṃ ca bhīṣmaḥ pṛṣṭo mahībhujā / uvāceha paraṃ puṇyaṃ paratra trāṇamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जमदग्निः पुरा धन्वी लक्ष्याभ्यासरतो वने । ससर्ज सायकश्रेणीं रश्मिमालामिवांशुमान्

jamadagniḥ purā dhanvī lakṣyābhyāsarato vane / sasarja sāyakaśreṇīṃ raśmimālāmivāṃśumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसृष्टान्विशिखान्भर्त्रा रेणुका तत्र तद्गिरा । आनिनायेन्दुवदना सुकुमारा पुनः पुनः

visṛṣṭānviśikhānbhartrā reṇukā tatra tadgirā / ānināyenduvadanā sukumārā punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां चण्डकिरणस्फारसंतापायासमूर्च्छिताम् । स जायां वीक्ष्य मध्याह्ने क्रुद्धः सूर्यमुदैक्षत

tāṃ caṇḍakiraṇasphārasaṃtāpāyāsamūrcchitām / sa jāyāṃ vīkṣya madhyāhne kruddhaḥ sūryamudaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दिव्यास्त्रविकटं खे प्रहर्तुं समुद्यतम् । रविः प्रसादयामास भयादेत्य कृताञ्जलिः

tato divyāstravikaṭaṃ khe prahartuṃ samudyatam / raviḥ prasādayāmāsa bhayādetya kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतक्रोधस्य तस्याथ छत्त्रमातपवारणम् । उपानहौ च प्रददौ प्रीतये वासरेश्वरः

gatakrodhasya tasyātha chattramātapavāraṇam / upānahau ca pradadau prītaye vāsareśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्त्रोपानत्प्रधा(दा)नं तद्दानानामुत्तमं स्मृतम् । संतापशमनं नॄणामस्मिंल्लोके परत्र च

chattropānatpradhā(dā)naṃ taddānānāmuttamaṃ smṛtam / saṃtāpaśamanaṃ nṝṇāmasmiṃlloke paratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तडाककूपदानं च पुण्यं शर्म शरीरिणाम् । परत्र मरुसंतप्ते पानीयं किल दुर्लभम्

taḍākakūpadānaṃ ca puṇyaṃ śarma śarīriṇām / paratra marusaṃtapte pānīyaṃ kila durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपारतिमिरे घोरे परलोके निराश्रये । आलोकदुर्लभस्तस्माद्दीपं दद्यान्नरः सदा

apāratimire ghore paraloke nirāśraye / ālokadurlabhastasmāddīpaṃ dadyānnaraḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीणाति सकलांल्लोकान्सुमनोवलिधूपदः । असुरेन्द्रमिति प्राह पुरा शुक्रः कथान्तरे

prīṇāti sakalāṃllokānsumanovalidhūpadaḥ / asurendramiti prāha purā śukraḥ kathāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पधूपप्रदः स्वर्गे दुर्धर्षो नहुषो ऽभवत् । आखण्डलस्यासनं च प्रापाखण्डितशासनः

puṣpadhūpapradaḥ svarge durdharṣo nahuṣo 'bhavat / ākhaṇḍalasyāsanaṃ ca prāpākhaṇḍitaśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा पस्पर्श पादेन सर्पेति मुनिपुंगवम् । दृप्तो ऽगस्त्यं समाविश्य भृगुणा पातितस्तदा

yadā pasparśa pādena sarpeti munipuṃgavam / dṛpto 'gastyaṃ samāviśya bhṛguṇā pātitastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमबाहुग्रहकृतो घोराजगररूपिणः । अरण्ये भवता यस्य शापमोक्षः पुरा कृतः

bhīmabāhugrahakṛto ghorājagararūpiṇaḥ / araṇye bhavatā yasya śāpamokṣaḥ purā kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पृष्टो नृपतिना गतिं ब्रह्मस्वहारिणाम् । ऊचे शान्तनवो राजन्ब्रह्मस्वं विषमं विषम्

punaḥ pṛṣṭo nṛpatinā gatiṃ brahmasvahāriṇām / ūce śāntanavo rājanbrahmasvaṃ viṣamaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातिस्मरः पुरा कश्चिद्राजपुत्रः सकौतुकः । कुजातिहेतुं पप्राच्छ चण्डालं सो ऽप्यभाषत

jātismaraḥ purā kaścidrājaputraḥ sakautukaḥ / kujātihetuṃ paprāccha caṇḍālaṃ so 'pyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयतां कारणं येन प्राप्तश्चण्डालतामहम् । ब्राह्मणस्य पुरा गावो हृताः प्रबलदस्युभिः

śrūyatāṃ kāraṇaṃ yena prāptaścaṇḍālatāmaham / brāhmaṇasya purā gāvo hṛtāḥ prabaladasyubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां रजो यज्ञभूमौ सोममध्ये ऽपतत्क्वचित् । तत्पीत्वा नरकं विप्रा दीक्षितेन सहाययुः

tāsāṃ rajo yajñabhūmau somamadhye 'patatkvacit / tatpītvā narakaṃ viprā dīkṣitena sahāyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिक्षापात्रे निपतितं तद्रेणु ब्रह्मचारिणः । तद्रेणु तत्स्थितं चान्नं मोहान्मे भक्ष्यतां ययौ

bhikṣāpātre nipatitaṃ tadreṇu brahmacāriṇaḥ / tadreṇu tatsthitaṃ cānnaṃ mohānme bhakṣyatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणः श्रोत्रियश्चाहं ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । तेनावस्तामिमां प्राप्तः पश्य ब्रह्मस्वगौरवम्

brāhmaṇaḥ śrotriyaścāhaṃ brahmacārī jitendriyaḥ / tenāvastāmimāṃ prāptaḥ paśya brahmasvagauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा क्षत्रियगिरा ब्राह्मणार्थे रणानले । हुत्वा शरीरं चण्डालः प्राप पुण्यं पुनर्गतिम्

ityuktvā kṣatriyagirā brāhmaṇārthe raṇānale / hutvā śarīraṃ caṇḍālaḥ prāpa puṇyaṃ punargatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाना गतीः पुण्यकृतां भीष्मः पृष्टो महीभुजा । उवाच कर्मवैचित्र्यात्ते ते लोकाः शरीरिणाम्

nānā gatīḥ puṇyakṛtāṃ bhīṣmaḥ pṛṣṭo mahībhujā / uvāca karmavaicitryātte te lokāḥ śarīriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौतमेनाश्रमे पूर्वं शिशुर्हस्ती विवर्धितः । होमावशेषपयसा नीवारप्रसवेन च

gautamenāśrame pūrvaṃ śiśurhastī vivardhitaḥ / homāvaśeṣapayasā nīvāraprasavena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मदजलश्यामकपोलालीनषट्पदः । लीलालसः स कालेन बभूवाचलसंनिभः

tato madajalaśyāmakapolālīnaṣaṭpadaḥ / līlālasaḥ sa kālena babhūvācalasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इध्मदर्भफलाहारी निर्जराश्रमपालकः । मुनेः पुत्र इव प्रीत्या स बभूव महागजः

idhmadarbhaphalāhārī nirjarāśramapālakaḥ / muneḥ putra iva prītyā sa babhūva mahāgajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्रवृद्धं तथा नागं स्वयमेत्य शतक्रतुः । जहार रूपमास्थाय धृतराष्ट्रस्य भूपतेः

taṃ pravṛddhaṃ tathā nāgaṃ svayametya śatakratuḥ / jahāra rūpamāsthāya dhṛtarāṣṭrasya bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पुनर्याच्यमानो मुनिना स यदा नृपः । न तत्याज गजं दर्पात्तदा तं गौतमो ऽवदत्

punaḥ punaryācyamāno muninā sa yadā nṛpaḥ / na tatyāja gajaṃ darpāttadā taṃ gautamo 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा यत्र शरीरान्ते नराः कालवशीकृताः । नन्दन्ति शोचन्त्यथवा तत्र दास्यसि मे गजम्

gatvā yatra śarīrānte narāḥ kālavaśīkṛtāḥ / nandanti śocantyathavā tatra dāsyasi me gajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापात्मानो विशस्यन्ते यत्र तैर्भ्रकुटीमुखैः । वैवस्वतसमादिष्टैस्तत्र दास्यसि मे गजम्

pāpātmāno viśasyante yatra tairbhrakuṭīmukhaiḥ / vaivasvatasamādiṣṭaistatra dāsyasi me gajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाना भीरवः शूरा दुर्बला बलिनस्तथा । यत्र मुग्धा विदग्धाश्च तत्र दास्यति मे गजम्

samānā bhīravaḥ śūrā durbalā balinastathā / yatra mugdhā vidagdhāśca tatra dāsyati me gajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनदस्य पुरे रम्ये मेरौ वा नन्दने वने । धाम्नि शीतमयूखस्य सहस्रकिरणस्य वा

dhanadasya pure ramye merau vā nandane vane / dhāmni śītamayūkhasya sahasrakiraṇasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरुणास्य सुरेन्द्रस्य सुरभीणां स्वयंभुवः । लोके वा दास्यसि गजं न तत्र बलवानसि

varuṇāsya surendrasya surabhīṇāṃ svayaṃbhuvaḥ / loke vā dāsyasi gajaṃ na tatra balavānasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वावदद्राजा नरकं यान्ति नास्तिकाः । नरा व्यामिश्रकर्माणः प्रयान्ति यममन्दिरम्

etacchrutvāvadadrājā narakaṃ yānti nāstikāḥ / narā vyāmiśrakarmāṇaḥ prayānti yamamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनदस्य पुरं यान्ति व्रतिनो ऽतिथिपूजकाः । यष्टारो नन्दनं यान्ति दातारः सोममण्डलम्

dhanadasya puraṃ yānti vratino 'tithipūjakāḥ / yaṣṭāro nandanaṃ yānti dātāraḥ somamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाध्यायिनः सूर्यलोकं नियतास्तीर्थसेविनः । यान्ति प्रशान्ताः संसारात्परं धाम स्वयंभुवः । नाहं क्वचिद्गमिष्यामि क्व नु दास्यामि ते गजम्

khādhyāyinaḥ sūryalokaṃ niyatāstīrthasevinaḥ / yānti praśāntāḥ saṃsārātparaṃ dhāma svayaṃbhuvaḥ / nāhaṃ kvacidgamiṣyāmi kva nu dāsyāmi te gajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा कुञ्जरं तस्मै दत्त्वा दिव्यां तथा गतिम् । स्वं वपुर्दर्शयित्वा च हसन्निन्द्रो ययौ दिवम्

ityuktvā kuñjaraṃ tasmai dattvā divyāṃ tathā gatim / svaṃ vapurdarśayitvā ca hasannindro yayau divam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशरीरः पुरा राजा ब्रह्मलोकं भगीरथः । ययौ महीगोवृषदः कन्याग्रामपुरप्रदः

saśarīraḥ purā rājā brahmalokaṃ bhagīrathaḥ / yayau mahīgovṛṣadaḥ kanyāgrāmapurapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदाचाराः सत्यवन्तो ज्येष्ठशुश्रूषवो नराः । गुरुपूजारताः क्षान्ता भवन्तीह शतायुषः

sadācārāḥ satyavanto jyeṣṭhaśuśrūṣavo narāḥ / gurupūjāratāḥ kṣāntā bhavantīha śatāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासव्रतजुषां तिथिनक्षत्रयोगतः । नियमा दिव्यफलदा जगादेत्यङ्गिराः पुरा

upavāsavratajuṣāṃ tithinakṣatrayogataḥ / niyamā divyaphaladā jagādetyaṅgirāḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति धर्मतनये देहि देहगतिं पुनः । प्रष्टुं समुद्यते साक्षाद्बृहस्पतिरथाययौ

śrutveti dharmatanaye dehi dehagatiṃ punaḥ / praṣṭuṃ samudyate sākṣādbṛhaspatirathāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पूजितो मुनिवरैर्भीष्मेण विदुरेण च । धृताराष्ट्रेण कृष्णेन भेजे रत्नोज्ज्वलासनम्

sa pūjito munivarairbhīṣmeṇa vidureṇa ca / dhṛtārāṣṭreṇa kṛṣṇena bheje ratnojjvalāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिरोर्ऽचयित्वा तं प्रयातो भीष्मशासनात् । पप्रच्छाचारसंसारमरणं देहदेहिनोः

yudhiṣṭhiror'cayitvā taṃ prayāto bhīṣmaśāsanāt / papracchācārasaṃsāramaraṇaṃ dehadehinoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽब्रवीत्सुरगुरुः शरीरं पाञ्चभौतिकम् । पञ्चधा यातमुत्सृज्य स्वप्नवच्चेष्टते नरः

tato 'bravītsuraguruḥ śarīraṃ pāñcabhautikam / pañcadhā yātamutsṛjya svapnavacceṣṭate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहभङ्गे निरालोकं गत्वा देशमबान्दवम् । देही वासनया विद्धस्तत्तद्वेत्ति शुभाशुभम्

dehabhaṅge nirālokaṃ gatvā deśamabāndavam / dehī vāsanayā viddhastattadvetti śubhāśubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा कलेवरं जन्तुर्निर्मोकमिव पन्नगः । धर्माधर्मयुतो याति सामोद इव मारुतः

tyaktvā kalevaraṃ janturnirmokamiva pannagaḥ / dharmādharmayuto yāti sāmoda iva mārutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तद्भुक्त्वा निराकारः कर्मपुर्यष्टकाशश्रयः । भूतैः समागमं याति पुनः शुक्रमुखाच्च्युतः

tattadbhuktvā nirākāraḥ karmapuryaṣṭakāśaśrayaḥ / bhūtaiḥ samāgamaṃ yāti punaḥ śukramukhāccyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मभिः शवलैस्तत्र मधुवल्लिप्यते पुनः । चक्रवत्पशुकोटीनां लिप्तो भ्राम्यति योनिषु

karmabhiḥ śavalaistatra madhuvallipyate punaḥ / cakravatpaśukoṭīnāṃ lipto bhrāmyati yoniṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा च विपुलं दानं मोदते पुण्यवान्सुखी । अहिंसया याति दिवं तृष्णया कष्टमश्नुते

dattvā ca vipulaṃ dānaṃ modate puṇyavānsukhī / ahiṃsayā yāti divaṃ tṛṣṇayā kaṣṭamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा पतितो विप्रश्चिरं भवति गर्दभः । सूकरः कृकवाकुश्च जम्बुकः श्व स जायते

gṛhītvā patito vipraściraṃ bhavati gardabhaḥ / sūkaraḥ kṛkavākuśca jambukaḥ śva sa jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोर्निकारं कृत्वा च भवति श्वा ततो वृकः । ततश्च रासभो घोरो नरकावर्तनिर्गतः

gurornikāraṃ kṛtvā ca bhavati śvā tato vṛkaḥ / tataśca rāsabho ghoro narakāvartanirgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रोः कृतापकारश्च श्वा कूर्मः शल्यकस्तथा । व्याडो दासश्च भवति क्रमात्कर्मक्षयावधि

pitroḥ kṛtāpakāraśca śvā kūrmaḥ śalyakastathā / vyāḍo dāsaśca bhavati kramātkarmakṣayāvadhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्तृद्वेषी कपिर्भूत्वा मूषिकः श्वापि जायते । निक्षेपहर्ता दुःखाय भ्रान्त्वा योनिशतं शनैः

bhartṛdveṣī kapirbhūtvā mūṣikaḥ śvāpi jāyate / nikṣepahartā duḥkhāya bhrāntvā yoniśataṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमेध्यावर्तकलिले जायते कुत्सितः क्रिमी । परनिन्दारतः शार्ङ्गो मत्स्यो विश्वस्तगातकः

amedhyāvartakalile jāyate kutsitaḥ krimī / paranindārataḥ śārṅgo matsyo viśvastagātakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगश्छागो ऽथ कीटश्च क्रमाद्भवति दुष्कृती । सस्यहर्ता भवत्याखुः क्रोडः कौलेयकस्तथा

mṛgaśchāgo 'tha kīṭaśca kramādbhavati duṣkṛtī / sasyahartā bhavatyākhuḥ kroḍaḥ kauleyakastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रव्यादजातिं विविधां भजते पारजायिकः । शूद्रो विप्रवधूं गत्वा क्रिमिराखुश्च जायते

kravyādajātiṃ vividhāṃ bhajate pārajāyikaḥ / śūdro vipravadhūṃ gatvā krimirākhuśca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतघ्नः कालपुरुषैर्नरकेष्वाहतो भृशम् । कृमिर्भूत्वा ततो गर्भशतेष्वन्तर्विपद्यते

kṛtaghnaḥ kālapuruṣairnarakeṣvāhato bhṛśam / kṛmirbhūtvā tato garbhaśateṣvantarvipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिस्त्रिःसप्तकृत्वश्च भवति भ्रूणहा नरः । मक्षिका भोजनहरो मूषिकश्च यवान्नहृत्

kṛmistriḥsaptakṛtvaśca bhavati bhrūṇahā naraḥ / makṣikā bhojanaharo mūṣikaśca yavānnahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीरी च ललनस्तेनो दधिहर्ता तथा बकः । वर्ही वर्णहरो रक्तवस्त्रहृज्जीवजीवकः

cīrī ca lalanasteno dadhihartā tathā bakaḥ / varhī varṇaharo raktavastrahṛjjīvajīvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्लस्तैलहरणात्फलस्तैन्यात्पिपीलकः । मिष्टान्नचौर्याद्धूकश्च वस्त्रचौर्यात्कपोतकः । छच्छुन्दरिर्गन्धहरी मत्स्यो भवति निह्नवी

piplastailaharaṇātphalastainyātpipīlakaḥ / miṣṭānnacauryāddhūkaśca vastracauryātkapotakaḥ / chacchundarirgandhaharī matsyo bhavati nihnavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बहुविधैस्तैस्तैश्चित्रपाकैः कुकर्मभिः । तां तां तमोमयीं योनिं संसरन्ति शरीरिणः

evaṃ bahuvidhaistaistaiścitrapākaiḥ kukarmabhiḥ / tāṃ tāṃ tamomayīṃ yoniṃ saṃsaranti śarīriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधानि पापानि प्रायाश्चित्तैर्विना नृणाम् । दानेन किल शाम्यन्ति दानं हि परमा गतिः

evaṃvidhāni pāpāni prāyāścittairvinā nṛṇām / dānena kila śāmyanti dānaṃ hi paramā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नमेव परं प्राणा भूतानाममृतोद्गतिः । अन्नदानं महत्तस्मात्पात्रं यत्र न गण्यते

annameva paraṃ prāṇā bhūtānāmamṛtodgatiḥ / annadānaṃ mahattasmātpātraṃ yatra na gaṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नप्रदः सुधावर्षी जायते धनवान्सदा । श्रीमान्पुनर्ददान्यन्नं प्राक्संस्कारधियैव सः

annapradaḥ sudhāvarṣī jāyate dhanavānsadā / śrīmānpunardadānyannaṃ prāksaṃskāradhiyaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.