Agnivesa: Carakasamhita 1.27

विदारीकन्दो बल्यश्च मूत्रलः स्वादुशीतलः । अम्लिकायाः स्मृतः कन्दो ग्रहण्यर्शोहितो लघुः

vidārīkando balyaśca mūtralaḥ svāduśītalaḥ / amlikāyāḥ smṛtaḥ kando grahaṇyarśohito laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्युष्णः कफवातघ्नो ग्राही शस्तो मदात्यये । त्रिदोषं बद्धविण्मूत्रं सार्षपं शाकमुच्यते

nātyuṣṇaḥ kaphavātaghno grāhī śasto madātyaye / tridoṣaṃ baddhaviṇmūtraṃ sārṣapaṃ śākamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वत् स्याद्रक्तनालस्य रूक्षमम्लं विशेषतः । तद्वत् पिण्डालुकं विद्यात् कन्दत्वाच्च मुखप्रियम् । सर्पच्छत्त्रकवर्ज्यास् तु बह्व्यो ऽन्याश् छत्त्रजातयः

tadvat syādraktanālasya rūkṣamamlaṃ viśeṣataḥ / tadvat piṇḍālukaṃ vidyāt kandatvācca mukhapriyam / sarpacchattrakavarjyās tu bahvyo 'nyāś chattrajātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीताः पीनसकर्त्र्यश्च मधुरा गुर्व्य एव च । चतुर्थः शाकवर्गो ऽयं पत्त्रकन्दफलाश्रयः

śītāḥ pīnasakartryaśca madhurā gurvya eva ca / caturthaḥ śākavargo 'yaṃ pattrakandaphalāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केलूटे हारीतवचनं केलूटं स्वादु विटपं तत्कन्दः स्वादुशीतलः इति ॥ १ कदम्बं कदम्बिकां वदन्ति केचित् तु स्वल्पकदम्बकम् आहुः ॥ २ नदीमाषकः उदीमानक इति ख्यातः ॥ ३ ऐन्दुकं निक्षारः ॥ ४ तालप्रलम्बः तालाङ्कुरः ॥ ५ शस्यशब्देनेह मस्तकमज्जा गृह्यते ॥ ६ तरुटः कह्लारकन्दः ॥ ७ क्रौञ्चादनं धिञ्चुलिका ॥ ८ कशेरुकशब्देन चिञ्चोडका राजकशेरुकश्च गृह्यते ॥ ९ अङ्कालोड्यं ह्रस्वोत्पलकन्दः ॥ १० मुञ्जातक औत्तरापथिककन्दः ॥ ११ अम्लिका स्वल्पविटपा प्रायः कामरूपादौ भवति ॥ १२ सर्पच्छत्त्रं सर्पफणाकारं छत्त्रकम् ॥ १३ अन्याश् छत्त्रजातयः करीषपलालादिजा बहुला ज्ञेयाः ॥ १४ पत्त्रकन्दफलाश्रय इति प्राधान्येन तेन पुष्पाद्याश्रयत्वम् अपि शाकवर्गस्य ज्ञेयम् ॥ १५] तृष्णादाहज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान् । वातपित्तमुदावर्तं स्वरभेदं मदात्ययम्

kelūṭe hārītavacanaṃ kelūṭaṃ svādu viṭapaṃ tatkandaḥ svāduśītalaḥ iti // 1 kadambaṃ kadambikāṃ vadanti kecit tu svalpakadambakam āhuḥ // 2 nadīmāṣakaḥ udīmānaka iti khyātaḥ // 3 aindukaṃ nikṣāraḥ // 4 tālapralambaḥ tālāṅkuraḥ // 5 śasyaśabdeneha mastakamajjā gṛhyate // 6 taruṭaḥ kahlārakandaḥ // 7 krauñcādanaṃ dhiñculikā // 8 kaśerukaśabdena ciñcoḍakā rājakaśerukaśca gṛhyate // 9 aṅkāloḍyaṃ hrasvotpalakandaḥ // 10 muñjātaka auttarāpathikakandaḥ // 11 amlikā svalpaviṭapā prāyaḥ kāmarūpādau bhavati // 12 sarpacchattraṃ sarpaphaṇākāraṃ chattrakam // 13 anyāś chattrajātayaḥ karīṣapalālādijā bahulā jñeyāḥ // 14 pattrakandaphalāśraya iti prādhānyena tena puṣpādyāśrayatvam api śākavargasya jñeyam // 15] tṛṣṇādāhajvaraśvāsaraktapittakṣatakṣayān / vātapittamudāvartaṃ svarabhedaṃ madātyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तास्यताम् आस्यशोषं कासं चाशु व्यपोहति । मृद्वीका बृंहणी वृष्या मधुरा स्निग्धशीतला

tiktāsyatām āsyaśoṣaṃ kāsaṃ cāśu vyapohati / mṛdvīkā bṛṃhaṇī vṛṣyā madhurā snigdhaśītalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं बृंहणं वृष्यं खर्जूरं गुरु शीतलम् । क्षयेऽभिघाते दाहे च वातपित्ते च तद्धितम्

madhuraṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ kharjūraṃ guru śītalam / kṣaye'bhighāte dāhe ca vātapitte ca taddhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्पणं बृंहणं फल्गु गुरु विष्टम्भि शीतलम् । परूषकं मधूकं च वातपित्ते च शस्यते

tarpaṇaṃ bṛṃhaṇaṃ phalgu guru viṣṭambhi śītalam / parūṣakaṃ madhūkaṃ ca vātapitte ca śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं बृंहणं बल्यम् आम्रातं तर्पणं गुरु । सस्नेहं श्लेष्मलं शीतं वृष्यं विष्टभ्य जीर्यति

madhuraṃ bṛṃhaṇaṃ balyam āmrātaṃ tarpaṇaṃ guru / sasnehaṃ śleṣmalaṃ śītaṃ vṛṣyaṃ viṣṭabhya jīryati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालशस्यानि सिद्धानि नारिकेलफलानि च । बृंहणस्निग्धशीतानि बल्यानि मधुराणि च

tālaśasyāni siddhāni nārikelaphalāni ca / bṛṃhaṇasnigdhaśītāni balyāni madhurāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुराम्लकषायं च विष्टम्भि गुरु शीतलम् । पित्तश्लेष्मकरं भव्यं ग्राहि वक्त्रविशोधनम्

madhurāmlakaṣāyaṃ ca viṣṭambhi guru śītalam / pittaśleṣmakaraṃ bhavyaṃ grāhi vaktraviśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लं परूषकं द्राक्षा बदराण्यारुकाणि च । पित्तश्लेष्मप्रकोपीणि कर्कन्धुनिकुचान्यपि

amlaṃ parūṣakaṃ drākṣā badarāṇyārukāṇi ca / pittaśleṣmaprakopīṇi karkandhunikucānyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्युष्णं गुरु सम्पक्वं स्वादुप्रायं मुखप्रियम् । बृंहणं जीर्यति क्षिप्रं नातिदोषलमारुकम्

nātyuṣṇaṃ guru sampakvaṃ svāduprāyaṃ mukhapriyam / bṛṃhaṇaṃ jīryati kṣipraṃ nātidoṣalamārukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विविधं शीतमुष्णं च मधुरं चाम्लमेव च । गुरु पारावतं ज्ञेयमरुच्यत्यग्निनाशनम्

dvividhaṃ śītamuṣṇaṃ ca madhuraṃ cāmlameva ca / guru pārāvataṃ jñeyamarucyatyagnināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भव्यादल्पान्तरगुणं काश्मर्यफलमुच्यते । तथैवाल्पान्तरगुणं तूदम् अम्लं परूषकात्

bhavyādalpāntaraguṇaṃ kāśmaryaphalamucyate / tathaivālpāntaraguṇaṃ tūdam amlaṃ parūṣakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरं टङ्कं वातलं गुरु शीतलम् । कपित्थमामं कण्ठघ्नं विषघ्नं ग्राहि वातलम्

kaṣāyamadhuraṃ ṭaṅkaṃ vātalaṃ guru śītalam / kapitthamāmaṃ kaṇṭhaghnaṃ viṣaghnaṃ grāhi vātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुराम्लकषायत्वात्सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम् । परिपक्वं च दोषघ्नं विषघ्नं ग्राहि गुर्वपि

madhurāmlakaṣāyatvātsaugandhyācca rucipradam / paripakvaṃ ca doṣaghnaṃ viṣaghnaṃ grāhi gurvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिल्वं तु दुर्जरं पक्वं दोषलं पूतिमारुतम् । स्निग्धोष्णतीक्ष्णं तद्बालं दीपनं कफवातजित्

bilvaṃ tu durjaraṃ pakvaṃ doṣalaṃ pūtimārutam / snigdhoṣṇatīkṣṇaṃ tadbālaṃ dīpanaṃ kaphavātajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तकरं बालमापूर्णं पित्तवर्धनम् । पक्वमाम्रं जयेद्वायुं मांसशुक्रबलप्रदम्

raktapittakaraṃ bālamāpūrṇaṃ pittavardhanam / pakvamāmraṃ jayedvāyuṃ māṃsaśukrabalapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरप्रायं गुरु विष्टम्भि शीतलम् । जाम्बवं कफपित्तघ्नं ग्राहि वातकरं परम्

kaṣāyamadhuraprāyaṃ guru viṣṭambhi śītalam / jāmbavaṃ kaphapittaghnaṃ grāhi vātakaraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरं मधुरं स्निग्धं भेदनं वातपित्तजित् । तच्छुष्कं कफवातघ्नं पित्ते न च विरुध्यते

badaraṃ madhuraṃ snigdhaṃ bhedanaṃ vātapittajit / tacchuṣkaṃ kaphavātaghnaṃ pitte na ca virudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरं शीतं ग्राहि सिम्बितिकाफलम् । गाङ्गेरुकी करीरं च बिम्बी तोदनधन्वनम्

kaṣāyamadhuraṃ śītaṃ grāhi simbitikāphalam / gāṅgerukī karīraṃ ca bimbī todanadhanvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं सकषायं च शीतं पित्तकफापहम् । सम्पक्वं पनसं मोचं राजादनफलानि च

madhuraṃ sakaṣāyaṃ ca śītaṃ pittakaphāpaham / sampakvaṃ panasaṃ mocaṃ rājādanaphalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादूनि सकषायाणि स्निग्धशीतगुरूणि च । कषायविशदत्वाच्च सौगन्ध्याच्च रुचिप्रदम्

svādūni sakaṣāyāṇi snigdhaśītagurūṇi ca / kaṣāyaviśadatvācca saugandhyācca rucipradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवदंशक्षमं हृद्यं वातलं लवलीफलम् । नीपं शताह्वकं पीलु तृणशून्यं विकङ्कतम्

avadaṃśakṣamaṃ hṛdyaṃ vātalaṃ lavalīphalam / nīpaṃ śatāhvakaṃ pīlu tṛṇaśūnyaṃ vikaṅkatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राचीनामलकं चैव दोषघ्नं गरहारि च । ऐङ्गुदं तिक्तमधुरं स्निग्धोष्णं कफवातजित्

prācīnāmalakaṃ caiva doṣaghnaṃ garahāri ca / aiṅgudaṃ tiktamadhuraṃ snigdhoṣṇaṃ kaphavātajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिन्दुकं कफपित्तघ्नं कषायं मधुरं लघु । विद्याद् आमलके सर्वान् रसांल्लवणवर्जितान्

tindukaṃ kaphapittaghnaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ laghu / vidyād āmalake sarvān rasāṃllavaṇavarjitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षं स्वादु कषायं कफपित्तहरं परम् । रसासृङ्मांसमेदोजान्दोषान् हन्ति विभीतकम्

rūkṣaṃ svādu kaṣāyaṃ kaphapittaharaṃ param / rasāsṛṅmāṃsamedojāndoṣān hanti vibhītakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरभेदकफोत्क्लेदपित्तरोगविनाशनम् । अम्लं कषायमधुरं वातघ्नं ग्राहि दीपनम्

svarabhedakaphotkledapittarogavināśanam / amlaṃ kaṣāyamadhuraṃ vātaghnaṃ grāhi dīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णं दाडिमं हृद्यं कफपित्तविरोधि च । रूक्षाम्लं दाडिमं यत्तु तत्पित्तानिलकोपनम्

snigdhoṣṇaṃ dāḍimaṃ hṛdyaṃ kaphapittavirodhi ca / rūkṣāmlaṃ dāḍimaṃ yattu tatpittānilakopanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं पित्तनुत्तेषां पूर्वं दाडिममुत्तमम् । वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्मणि शस्यते

madhuraṃ pittanutteṣāṃ pūrvaṃ dāḍimamuttamam / vṛkṣāmlaṃ grāhi rūkṣoṣṇaṃ vātaśleṣmaṇi śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लिकायाः फलं पक्वं तस्मादल्पान्तरं गुणैः । गुणैस् तैर् एव संयुक्तं भेदनं त्व् अम्लवेतसम्

amlikāyāḥ phalaṃ pakvaṃ tasmādalpāntaraṃ guṇaiḥ / guṇais tair eva saṃyuktaṃ bhedanaṃ tv amlavetasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूले ऽरुचौ विबन्धे च मन्दे ऽग्नौ मद्यविप्लवे । हिक्काश्वासे च कासे च वम्यां वर्चोगदेषु च

śūle 'rucau vibandhe ca mande 'gnau madyaviplave / hikkāśvāse ca kāse ca vamyāṃ varcogadeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातश्लेष्मसमुत्थेषु सर्वेष्वेवोपदिश्यते । केसरं मातुलुङ्गस्य लघु शेषमतोऽन्यथा

vātaśleṣmasamuttheṣu sarveṣvevopadiśyate / kesaraṃ mātuluṅgasya laghu śeṣamato'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोचनो दीपनो हृद्यः सुगन्धिस्त्वग्विवर्जितः । कर्चूरः कफवातघ्नः श्वासहिक्कार्शसां हितः

rocano dīpano hṛdyaḥ sugandhistvagvivarjitaḥ / karcūraḥ kaphavātaghnaḥ śvāsahikkārśasāṃ hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं किंचिदम्लं च हृद्यं भक्तप्ररोचनम् । दुर्जरं वातशमनं नागरङ्गफलं गुरु

madhuraṃ kiṃcidamlaṃ ca hṛdyaṃ bhaktaprarocanam / durjaraṃ vātaśamanaṃ nāgaraṅgaphalaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातामाभिषुकाक्षोटमुकूलकनिकोचकाः । गुरूष्णस्निग्धमधुराः सोरुमाणा बलप्रदाः

vātāmābhiṣukākṣoṭamukūlakanikocakāḥ / gurūṣṇasnigdhamadhurāḥ sorumāṇā balapradāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातघ्ना बृंहणा वृष्याः कफपित्ताभिवर्धनाः । प्रियालमेषां सदृशं विद्यादौष्ण्यं विना गुणैः

vātaghnā bṛṃhaṇā vṛṣyāḥ kaphapittābhivardhanāḥ / priyālameṣāṃ sadṛśaṃ vidyādauṣṇyaṃ vinā guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मलं मधुरं शीतं श्लेष्मातकफलं गुरु । श्लेष्मलं गुरु विष्टम्भि चाङ्कोटफलमग्निजित्

śleṣmalaṃ madhuraṃ śītaṃ śleṣmātakaphalaṃ guru / śleṣmalaṃ guru viṣṭambhi cāṅkoṭaphalamagnijit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरूष्णं मधुरं रूक्षं केशघ्नं च शमीफलम् । विष्टम्भयति कारञ्जं वातश्लेष्माविरोधि च

gurūṣṇaṃ madhuraṃ rūkṣaṃ keśaghnaṃ ca śamīphalam / viṣṭambhayati kārañjaṃ vātaśleṣmāvirodhi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आम्रातकं दन्तशठम् अम्लं सकरमर्दकम् । रक्तपित्तकरं विद्यादैरावतकम् एव च

āmrātakaṃ dantaśaṭham amlaṃ sakaramardakam / raktapittakaraṃ vidyādairāvatakam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातघ्नं दीपनं चैव वार्ताकं कटु तिक्तकम् । वातलं कफपित्तघ्नं विद्यात्पर्पटकीफलम्

vātaghnaṃ dīpanaṃ caiva vārtākaṃ kaṭu tiktakam / vātalaṃ kaphapittaghnaṃ vidyātparpaṭakīphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तश्लेष्मघ्नमम्लं च वातलं चाक्षिकीफलम् । मधुराण्यम्लपाकीनि पित्तश्लेष्महराणि च

pittaśleṣmaghnamamlaṃ ca vātalaṃ cākṣikīphalam / madhurāṇyamlapākīni pittaśleṣmaharāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षन्यग्रोधानां फलानि च । कषायमधुराम्लानि वातलानि गुरूणि च

aśvatthodumbaraplakṣanyagrodhānāṃ phalāni ca / kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकास्थ्यग्निसमं तन्मांसं स्वादु शीतलम् । पञ्चमः फलवर्गो ऽयमुक्तः प्रायोपयोगिकः

bhallātakāsthyagnisamaṃ tanmāṃsaṃ svādu śītalam / pañcamaḥ phalavargo 'yamuktaḥ prāyopayogikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालशस्यानीति तालफलानि यथा हरीतकीनां शस्यानि इत्यत्र फलमेव शस्यम् उच्यते ॥ ७ सिद्धानि पक्वानि तेन पक्वतालस्य ग्रहणम् ॥ ८ भव्यं कर्मरङ्गफलं केचित् त्वक्संहितमात्रफलं वदन्ति ॥ ९ आरुकं कार्त्तिकेयपुरे प्रसिद्धम् ॥ १० कर्कन्धूः शृगालबदरी कर्कन्धूनिकुचयोर् विच्छिद्य पाठेन नित्यं पित्तश्लेष्मकर्तृत्वं तयोर् दर्शयति ॥ ११ परूषकादीनां तु मधुराम्लभेदेन द्विरूपाणां य एव परूषकादयो ऽम्लास्त एव पित्तश्लेष्मकरा इति ॥ १२ पारावतः कामरूपप्रसिद्धः ॥ १३ अत्र यो मधुरः स शीतः यश्चाम्लः स उष्ण इति ज्ञेयम् ॥ १४ एवं रसनिर्देशेनैव वीर्ये लब्धेऽपि पुनर्वीर्याख्यानमम्लस्यामलकस्य शीततादर्शनाद् बोद्धव्यम् ॥ १५ टङ्कं काश्मीरप्रसिद्धम् ॥ १६ सिद्धम् इति कालवशात् पक्वम् ॥ १७ कपित्थबिल्वाम्राणाम् अवस्थाभेदेन गुणकथनं सर्वावस्थासु तेषामुपयोज्यत्वात् ॥ १८ बदरं मध्यप्रमाणं तद्धि मधुरमेव भवति ॥ १९ गाङ्गेरुकं नागबलाफलम् ॥ २० करीरो मरुजो द्रुमः ॥ २१ तोदनं धन्वनभेदः ॥ २२ राजादनं क्षीरी ॥ २३ अवदंशक्षममिति लवलीफलं प्राश्य द्रव्यान्तरे रुचिर् भवति ॥ २४ नीपं कदम्बकम् ॥ २५ शताह्वकफलं सेह इति ख्यातम् ॥ २६ पीलु औत्तरापथिकम् ॥ २७ तृणशून्यं केतकीफलम् ॥ २८ प्राचीनामलकं पानीयामलकम् ॥ २९ तिन्दुकं केन्दुः ॥ ३० दाडिमगुणे कफपित्ताविरोधीति अम्लदाडिमं पित्ताविरोधि मधुरं तु कफाविरोधि एवं च त्रिदोषहरत्वमस्योपपन्नं यद् उक्तं सुश्रुते द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च ॥ ३१ त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् इति ॥ ३२ वृक्षाम्लं महार्द्रकम् ॥ ३३ अम्लिका तिन्तिडी ॥ ३४ शेषमिति त्वङ्मांसम् अतोऽन्यथेति गुरु किंवा शूले ऽरुचाव् इत्याद्युक्तकेसरगुणविपरीतम् ॥ ३५ वातामादय औत्तरापथिकाः ॥ ३६ प्रियालोऽयं मगधप्रसिद्धः ॥ ३७ दन्तशठः जम्बीरः केचिद् अम्लोटं वदन्ति ॥ ३८ इहाम्रातकमम्लं ग्राह्यं पूर्वं तु मधुरमाम्रातकम् उक्तम् ॥ ३९ करमर्दं द्विविधं ग्रामजं वनजं च ॥ ४० ऐरावतम् अम्लातकं किंवा नागरङ्गम् ॥ ४१ वार्ताकं दक्षिणापथे फलवत् खाद्यते यद् गोष्ठवार्ताकसंज्ञकं तस्येह गुणः किंवा फलवदसिद्धस्यैव वार्ताकस्योपयोज्यस्यायं गुणः ॥ ४२ आक्षिकी लता तस्याः फलम् आक्षिकम् ॥ ४३ अनुपाकि अनुया इति ख्याता ॥ ४४ अग्निसमम् इति स्फोटादिजनकत्वात् ॥ ४५] रोचनं दीपनं वृष्यम् आर्द्रकं विश्वभेषजम् । वातश्लेष्मविबन्धेषु रसस्तस्योपदिश्यते

tālaśasyānīti tālaphalāni yathā harītakīnāṃ śasyāni ityatra phalameva śasyam ucyate // 7 siddhāni pakvāni tena pakvatālasya grahaṇam // 8 bhavyaṃ karmaraṅgaphalaṃ kecit tvaksaṃhitamātraphalaṃ vadanti // 9 ārukaṃ kārttikeyapure prasiddham // 10 karkandhūḥ śṛgālabadarī karkandhūnikucayor vicchidya pāṭhena nityaṃ pittaśleṣmakartṛtvaṃ tayor darśayati // 11 parūṣakādīnāṃ tu madhurāmlabhedena dvirūpāṇāṃ ya eva parūṣakādayo 'mlāsta eva pittaśleṣmakarā iti // 12 pārāvataḥ kāmarūpaprasiddhaḥ // 13 atra yo madhuraḥ sa śītaḥ yaścāmlaḥ sa uṣṇa iti jñeyam // 14 evaṃ rasanirdeśenaiva vīrye labdhe'pi punarvīryākhyānamamlasyāmalakasya śītatādarśanād boddhavyam // 15 ṭaṅkaṃ kāśmīraprasiddham // 16 siddham iti kālavaśāt pakvam // 17 kapitthabilvāmrāṇām avasthābhedena guṇakathanaṃ sarvāvasthāsu teṣāmupayojyatvāt // 18 badaraṃ madhyapramāṇaṃ taddhi madhurameva bhavati // 19 gāṅgerukaṃ nāgabalāphalam // 20 karīro marujo drumaḥ // 21 todanaṃ dhanvanabhedaḥ // 22 rājādanaṃ kṣīrī // 23 avadaṃśakṣamamiti lavalīphalaṃ prāśya dravyāntare rucir bhavati // 24 nīpaṃ kadambakam // 25 śatāhvakaphalaṃ seha iti khyātam // 26 pīlu auttarāpathikam // 27 tṛṇaśūnyaṃ ketakīphalam // 28 prācīnāmalakaṃ pānīyāmalakam // 29 tindukaṃ kenduḥ // 30 dāḍimaguṇe kaphapittāvirodhīti amladāḍimaṃ pittāvirodhi madhuraṃ tu kaphāvirodhi evaṃ ca tridoṣaharatvamasyopapannaṃ yad uktaṃ suśrute dvividhaṃ tattu vijñeyaṃ madhuraṃ cāmlameva ca // 31 tridoṣaghnaṃ tu madhuramamlaṃ vātakaphāpaham iti // 32 vṛkṣāmlaṃ mahārdrakam // 33 amlikā tintiḍī // 34 śeṣamiti tvaṅmāṃsam ato'nyatheti guru kiṃvā śūle 'rucāv ityādyuktakesaraguṇaviparītam // 35 vātāmādaya auttarāpathikāḥ // 36 priyālo'yaṃ magadhaprasiddhaḥ // 37 dantaśaṭhaḥ jambīraḥ kecid amloṭaṃ vadanti // 38 ihāmrātakamamlaṃ grāhyaṃ pūrvaṃ tu madhuramāmrātakam uktam // 39 karamardaṃ dvividhaṃ grāmajaṃ vanajaṃ ca // 40 airāvatam amlātakaṃ kiṃvā nāgaraṅgam // 41 vārtākaṃ dakṣiṇāpathe phalavat khādyate yad goṣṭhavārtākasaṃjñakaṃ tasyeha guṇaḥ kiṃvā phalavadasiddhasyaiva vārtākasyopayojyasyāyaṃ guṇaḥ // 42 ākṣikī latā tasyāḥ phalam ākṣikam // 43 anupāki anuyā iti khyātā // 44 agnisamam iti sphoṭādijanakatvāt // 45] rocanaṃ dīpanaṃ vṛṣyam ārdrakaṃ viśvabheṣajam / vātaśleṣmavibandheṣu rasastasyopadiśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोचनो दीपनस् तीक्ष्णः सुगन्धिर्मुखशोधनः । जम्बीरः कफवातघ्नः क्रिमिघ्नो भक्तपाचनः

rocano dīpanas tīkṣṇaḥ sugandhirmukhaśodhanaḥ / jambīraḥ kaphavātaghnaḥ krimighno bhaktapācanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालं दोषहरं वृद्धं त्रिदोषं मारुतापहम् । स्निग्धसिद्धं विशुष्कं तु मूलकं कफवातजित्

bālaṃ doṣaharaṃ vṛddhaṃ tridoṣaṃ mārutāpaham / snigdhasiddhaṃ viśuṣkaṃ tu mūlakaṃ kaphavātajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्काकासविषश्वासपार्श्वशूलविनाशनः । पित्तकृत्कफवातघ्नः सुरसः पूतिगन्धहा

hikkākāsaviṣaśvāsapārśvaśūlavināśanaḥ / pittakṛtkaphavātaghnaḥ surasaḥ pūtigandhahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवानी चार्जकश्चैव शिग्रुशालेयमृष्टकम् । हृद्यान्य् आस्वादनीयानि पित्तमुत्क्लेशयन्ति च

yavānī cārjakaścaiva śigruśāleyamṛṣṭakam / hṛdyāny āsvādanīyāni pittamutkleśayanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डीरो जलपिप्पल्यस्तुम्बरुः शृङ्गवेरिका । तीक्ष्णोष्णकटुरूक्षाणि कफवातहराणि च

gaṇḍīro jalapippalyastumbaruḥ śṛṅgaverikā / tīkṣṇoṣṇakaṭurūkṣāṇi kaphavātaharāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंस्त्वघ्नः कटुरूक्षोष्णो भूस्तृणो वक्त्रशोधनः । खराह्वा कफवातघ्नी वस्तिरोगरुजापहा

puṃstvaghnaḥ kaṭurūkṣoṣṇo bhūstṛṇo vaktraśodhanaḥ / kharāhvā kaphavātaghnī vastirogarujāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्यकं चाजगन्धा च सुमुखश्चेति रोचनाः । सुगन्धा नातिकटुका दोषानुत्क्लेशयन्ति च

dhānyakaṃ cājagandhā ca sumukhaśceti rocanāḥ / sugandhā nātikaṭukā doṣānutkleśayanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राही गृञ्जनकस्तीक्ष्णो वातश्लेष्मार्शसां हितः । स्वेदनेऽभ्यवहारे च योजयेत् तम् अपित्तिनाम्

grāhī gṛñjanakastīkṣṇo vātaśleṣmārśasāṃ hitaḥ / svedane'bhyavahāre ca yojayet tam apittinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मलो मारुतघ्नश्च पलाण्डुर्न च पित्तनुत् । आहारयोगी बल्यश्च गुरुर्वृष्योऽथ रोचनः

śleṣmalo mārutaghnaśca palāṇḍurna ca pittanut / āhārayogī balyaśca gururvṛṣyo'tha rocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रिमिकुष्ठकिलासघ्नो वातघ्नो गुल्मनाशनः । स्निग्धश्चोष्णश्च वृष्यश्च लशुनः कटुको गुरुः

krimikuṣṭhakilāsaghno vātaghno gulmanāśanaḥ / snigdhaścoṣṇaśca vṛṣyaśca laśunaḥ kaṭuko guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्काणि कफवातघ्नान्य् एतान्य् एषां फलानि च । हरितानामयं चैष षष्ठो वर्गः समाप्यते

śuṣkāṇi kaphavātaghnāny etāny eṣāṃ phalāni ca / haritānāmayaṃ caiṣa ṣaṣṭho vargaḥ samāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.