हेतुर् निर्वर्तनीयस्य दर्शितः शेषयोर् द्वयोः & दत्त्वोदाहरणद्वन्द्वं ज्ञापको वर्णयिष्यते
hetur nirvartanīyasya darśitaḥ śeṣayor dvayoḥ & dattvodāharaṇadvandvaṃ jñāpako varṇayiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Dandin: Kavyadarsa 2
उत्प्रवालाण्य् अरण्यानि वाप्यः संफुल्लपङ्कजाः & चन्द्रः पूर्णश् च कामेन पान्थदृष्टेर् विषं कृतम्
utpravālāṇy araṇyāni vāpyaḥ saṃphullapaṅkajāḥ & candraḥ pūrṇaś ca kāmena pānthadṛṣṭer viṣaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानयोग्यां करोमीति प्रियस्थानस्थितां सखीम् & बाला भ्रूभङ्गजिह्माक्षी पश्यति स्फुरिताधरा
mānayogyāṃ karomīti priyasthānasthitāṃ sakhīm & bālā bhrūbhaṅgajihmākṣī paśyati sphuritādharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतो ऽस्तम् अर्को भातीन्दुर् यान्ति वासाय पक्षिणः & इतीदम् अपि साध्व् एव कालावस्थानिवेदने
gato 'stam arko bhātīndur yānti vāsāya pakṣiṇaḥ & itīdam api sādhv eva kālāvasthānivedane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवध्यैर् इन्दुपादानाम् असाध्यैश् चन्दनाम्भसाम् & देहोष्मभिः सुबोधं ते सखि कामातुरं मनः
avadhyair indupādānām asādhyaiś candanāmbhasām & dehoṣmabhiḥ subodhaṃ te sakhi kāmāturaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति लक्ष्याः प्रयोगेषु रम्या ज्ञापकहेतवः & अभावहेतवः के चिद् व्याह्रियन्ते मनोहराः
iti lakṣyāḥ prayogeṣu ramyā jñāpakahetavaḥ & abhāvahetavaḥ ke cid vyāhriyante manoharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनभ्यासेन विद्यानाम् असंसर्गेण धीमताम् & अनिग्रहेण चाक्षाणांजायते व्यसनं नृणाम्
anabhyāsena vidyānām asaṃsargeṇa dhīmatām & anigraheṇa cākṣāṇāṃjāyate vyasanaṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतः कामकथोन्मादो गलितो यौवनज्वरः & क्षतो मोहश् च्युता तृष्णा कृतं पुण्याश्रमे मनः
gataḥ kāmakathonmādo galito yauvanajvaraḥ & kṣato mohaś cyutā tṛṣṇā kṛtaṃ puṇyāśrame manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनान्य् अमूनि न गृहाण्य् एता नद्यो न योषितः & मृगा इमे न दायादास् तन् मे नन्दति मानसम्
vanāny amūni na gṛhāṇy etā nadyo na yoṣitaḥ & mṛgā ime na dāyādās tan me nandati mānasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तम् असद् आर्याणां अनलोचितचेष्टितम् & अतस् तेषां विवर्धन्ते सततं सर्वसंपदः
atyantam asad āryāṇāṃ analocitaceṣṭitam & atas teṣāṃ vivardhante satataṃ sarvasaṃpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यानसहकाराणाम् अनुद्भिन्ना न मञ्जरी & देयः पथिकनारीणां सतिलः सलिलाञ्जलिः
udyānasahakārāṇām anudbhinnā na mañjarī & deyaḥ pathikanārīṇāṃ satilaḥ salilāñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागभावादिरूपस्य हेतुत्वम् इह वस्तुनः & भावाभावस्वरूपस्य कार्यस्योत्पादनं प्रति
prāgabhāvādirūpasya hetutvam iha vastunaḥ & bhāvābhāvasvarūpasya kāryasyotpādanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरकार्यस् तत्सहजः कार्यानन्तरजस् तथा & अयुक्तयुक्तकार्यौ चेत्य् असंख्याश् चित्रहेतवः
dūrakāryas tatsahajaḥ kāryānantarajas tathā & ayuktayuktakāryau cety asaṃkhyāś citrahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽमी प्रयोगमार्गेषु गौणवृत्तिव्यपाश्रयाः & अत्यन्तसुन्दरा दृष्टास् तदुदाहृतयो यथा
te 'mī prayogamārgeṣu gauṇavṛttivyapāśrayāḥ & atyantasundarā dṛṣṭās tadudāhṛtayo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदपाङ्गाह्वयं जैत्रम् अनङ्गास्त्रं यद् अङ्गने & मुक्तं तद् अन्यतस् तेन सो ऽप्य् अहं मनसि क्षतः
tvadapāṅgāhvayaṃ jaitram anaṅgāstraṃ yad aṅgane & muktaṃ tad anyatas tena so 'py ahaṃ manasi kṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविर्भवति नारीणां वयः पर्यस्तशैशवं & सहैव विविधैः पुंसाम् अङ्गजोन्मादविभ्रमैः
āvirbhavati nārīṇāṃ vayaḥ paryastaśaiśavaṃ & sahaiva vividhaiḥ puṃsām aṅgajonmādavibhramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात् पर्यस्य किरणानुदीर्णं चन्द्रमण्डलम् & प्राग् एव हरिणाक्षीणाम् उदीर्णो रागसागरः
paścāt paryasya kiraṇānudīrṇaṃ candramaṇḍalam & prāg eva hariṇākṣīṇām udīrṇo rāgasāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञां हस्तारविन्दानि कुड्मलीकुरुते कुतः & देव त्वच्चरणद्वन्द्वरागबालातपः स्पृशन्
rājñāṃ hastāravindāni kuḍmalīkurute kutaḥ & deva tvaccaraṇadvandvarāgabālātapaḥ spṛśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिपद्मानि भूपानां संकोचयितुम् ईशते & त्वत्पादनखचन्द्राणाम् अर्चिषः कुन्दनिर्मलाः
pāṇipadmāni bhūpānāṃ saṃkocayitum īśate & tvatpādanakhacandrāṇām arciṣaḥ kundanirmalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति हेतुविकल्पानां दर्शिता गतिर् ईदृशी ॥ इति हेतुचक्रम्॥ & इङ्गिताकारलक्ष्यो ऽर्थः सौक्ष्म्यात् सूक्ष्म इति स्मृतः
iti hetuvikalpānāṃ darśitā gatir īdṛśī // iti hetucakram// & iṅgitākāralakṣyo 'rthaḥ saukṣmyāt sūkṣma iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदा नौ संगमो भावीत्य् आकीर्णे वक्तुम् अक्षमम् & अवेत्य कान्तम् अबला लीलापद्मं न्यमीलयत्
kadā nau saṃgamo bhāvīty ākīrṇe vaktum akṣamam & avetya kāntam abalā līlāpadmaṃ nyamīlayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मसंमीलनाद् अत्र सूचितो निशि संगमः & आश्वासयितुम् इच्छन्त्या प्रियम् अङ्गजपीडितम्
padmasaṃmīlanād atra sūcito niśi saṃgamaḥ & āśvāsayitum icchantyā priyam aṅgajapīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदर्पितदृशस् तस्या गीतगोष्ठ्याम् अवर्धत & उद्दामरागतरला छाया कापि मुखाम्बुजे
madarpitadṛśas tasyā gītagoṣṭhyām avardhata & uddāmarāgataralā chāyā kāpi mukhāmbuje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनुद्भिन्नरूपत्वाद् रत्युत्सवमनोरथह् & अनुल्लङ्ह्ग्यैव सूक्ष्मत्वम् अभूद् अत्र व्यवस्थितः ॥इति सूक्ष्मचक्रम्॥
ity anudbhinnarūpatvād ratyutsavamanorathah & anullaṅhgyaiva sūkṣmatvam abhūd atra vyavasthitaḥ //iti sūkṣmacakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेशो लेशेन निर्भिन्नवस्तुरूपनिगूहनम् & उदाहरण एवास्य रूपम् आविर्भविष्यति
leśo leśena nirbhinnavasturūpanigūhanam & udāharaṇa evāsya rūpam āvirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजकन्यानुरक्तं मां रोमोद्भेदेन रक्षकः & अवगच्छेयुर् आ ज्ञातम् अहो शीतानिलं वनम्
rājakanyānuraktaṃ māṃ romodbhedena rakṣakaḥ & avagaccheyur ā jñātam aho śītānilaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दाश्रु प्रवृत्तं मे कथं दृष्ट्वैव कन्यकाम् & अक्षि मे पुष्परजसा वातोद्धूतेन दूषितम्
ānandāśru pravṛttaṃ me kathaṃ dṛṣṭvaiva kanyakām & akṣi me puṣparajasā vātoddhūtena dūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवम् आदिस्थाने ऽयम् अलंकारो ऽतिशोभते & लेशम् एके विदुर् निन्दां स्तुतिं वा लेशतः कृताम्
ity evam ādisthāne 'yam alaṃkāro 'tiśobhate & leśam eke vidur nindāṃ stutiṃ vā leśataḥ kṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवैष गुणवान् राजा योग्यस् ते पतिर् ऊर्जितः & रणोत्सवे मनः सक्तं यस्य कामोत्सवाद् अपि
yuvaiṣa guṇavān rājā yogyas te patir ūrjitaḥ & raṇotsave manaḥ saktaṃ yasya kāmotsavād api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्योत्कर्षस्तुतिर् निन्दैवास्मिन् भावनिवृत्तये & कन्यायाः कल्पते भोगान् निर्विविक्षोर् निरन्तरम्
vīryotkarṣastutir nindaivāsmin bhāvanivṛttaye & kanyāyāḥ kalpate bhogān nirvivikṣor nirantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चपलो निर्दयश् चासौ जनः किं तेन मे सखि & आगःप्रमार्जनायैव चाटवो येन शिक्षिताः
capalo nirdayaś cāsau janaḥ kiṃ tena me sakhi & āgaḥpramārjanāyaiva cāṭavo yena śikṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाभासो गुणः को ऽपि दर्शितश् चाटुकारिता & मानं सखिजनोद्दिष्टं कर्तुं रागाद् अशक्तया ॥ इति लेशचक्रम्॥
doṣābhāso guṇaḥ ko 'pi darśitaś cāṭukāritā & mānaṃ sakhijanoddiṣṭaṃ kartuṃ rāgād aśaktayā // iti leśacakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्दिष्टानां पदार्थानाम् अनूद्देशो यथाक्रमम् & यथासंख्यम् इति प्रोक्तं संख्यानं क्रम इत्य् अपि
uddiṣṭānāṃ padārthānām anūddeśo yathākramam & yathāsaṃkhyam iti proktaṃ saṃkhyānaṃ krama ity api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं ते चोरिता तन्वि स्मितेक्षणमुखद्युतिः & स्नातुम् अम्भःप्रविष्टायाः कुमुदोत्पलपङ्कजैः ॥ इति क्रमः॥
dhruvaṃ te coritā tanvi smitekṣaṇamukhadyutiḥ & snātum ambhaḥpraviṣṭāyāḥ kumudotpalapaṅkajaiḥ // iti kramaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेयः प्रियतराख्यानं रसवद् रसपेशलम् & ऊर्जस्वि रूढाहंकारं युक्तोत्कर्षं च तत् त्रयम्
preyaḥ priyatarākhyānaṃ rasavad rasapeśalam & ūrjasvi rūḍhāhaṃkāraṃ yuktotkarṣaṃ ca tat trayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य या मम गोविन्द जाता त्वयि गृहागते & कालेनैषा भवेत् प्रीतिस् तवैवागमनात् पुनः
adya yā mama govinda jātā tvayi gṛhāgate & kālenaiṣā bhavet prītis tavaivāgamanāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आह युक्तं विदुरो नान्यतस् तादृशी धृतिः & भक्तिमात्रसमाराध्यः सुप्रीतश् च ततो हरिः
ity āha yuktaṃ viduro nānyatas tādṛśī dhṛtiḥ & bhaktimātrasamārādhyaḥ suprītaś ca tato hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमः सूर्यो मरुद्भूमिर् व्योम होतानलो जलम् & इति रूपाण्य् अतिक्रम्य त्वां द्रष्टुं देव के वयम्
somaḥ sūryo marudbhūmir vyoma hotānalo jalam & iti rūpāṇy atikramya tvāṃ draṣṭuṃ deva ke vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति साक्षात्कृते देवे राज्ञो यद् रातवर्मणः & प्रीतिप्रकाशनं तच् च प्रेय इत्य् अवगम्यताम्
iti sākṣātkṛte deve rājño yad rātavarmaṇaḥ & prītiprakāśanaṃ tac ca preya ity avagamyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृते ऽति प्रेत्य संगन्तुं यया मे मरणं मतम् & सैवावन्ती मया लब्धा कथम् अत्रैव जन्मनि
mṛte 'ti pretya saṃgantuṃ yayā me maraṇaṃ matam & saivāvantī mayā labdhā katham atraiva janmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक् प्रीतिर् दर्शिता सेयं रतिः शृङ्गारतां गता & रूपबाहुल्ययोगेन तद् इदं रसवद्वचः
prāk prītir darśitā seyaṃ ratiḥ śṛṅgāratāṃ gatā & rūpabāhulyayogena tad idaṃ rasavadvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निगृह्य केशेष्व् आकृष्टा कृष्णा येनाग्रतो मम & सो ऽयं दुःशासनः पापो लब्धः किं जीवति क्षणम्
nigṛhya keśeṣv ākṛṣṭā kṛṣṇā yenāgrato mama & so 'yaṃ duḥśāsanaḥ pāpo labdhaḥ kiṃ jīvati kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आरुह्य परां कोटिं क्रोधो रौद्रात्मतां गतः & भीमस्य पश्यतः शत्रुम् इत्य् एतद् रसवद्वचः
ity āruhya parāṃ koṭiṃ krodho raudrātmatāṃ gataḥ & bhīmasya paśyataḥ śatrum ity etad rasavadvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजित्वा सार्णवाम् उर्वीम् अनिष्ट्वा विविधैर् मखैः & अदत्वा चार्थम् अर्थिभ्यो भवेयः पार्थिवः कथम्
ajitvā sārṇavām urvīm aniṣṭvā vividhair makhaiḥ & adatvā cārtham arthibhyo bhaveyaḥ pārthivaḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उत्साहः प्रकृष्टात्मा तिष्ठन् वीररसात्मना & रसवत्त्वं गिराम् आसां समर्थयितुम् ईश्वरः
ity utsāhaḥ prakṛṣṭātmā tiṣṭhan vīrarasātmanā & rasavattvaṃ girām āsāṃ samarthayitum īśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याः कुसुमशय्यापि कोमलाङ्ग्या रुजाकरी & साधिशेते कथं तन्वी हुताशनवतीं चिताम्
yasyāḥ kusumaśayyāpi komalāṅgyā rujākarī & sādhiśete kathaṃ tanvī hutāśanavatīṃ citām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कारुण्यम् उद्रिक्तम् अलंकारतया स्मृतम् & तथापरे ऽपि बीभत्सहास्याद्भुतभयानकाः
iti kāruṇyam udriktam alaṃkāratayā smṛtam & tathāpare 'pi bībhatsahāsyādbhutabhayānakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पायं पायं तवारीणां शोणितं पाणिसंपुटैः & कौणपाः सह नृत्यन्ति कबन्धैर् अन्त्रभूषणाः
pāyaṃ pāyaṃ tavārīṇāṃ śoṇitaṃ pāṇisaṃpuṭaiḥ & kauṇapāḥ saha nṛtyanti kabandhair antrabhūṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् अम्लानमानाया लग्नं स्तनतटे तव & छाद्यताम् उत्तरीयेण नवं नखपदं सखि
idam amlānamānāyā lagnaṃ stanataṭe tava & chādyatām uttarīyeṇa navaṃ nakhapadaṃ sakhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशुकानि प्रवालानि पुष्पं हारादिभूषणम् & शाखाश् च मन्दिराण्य् एषां चित्रं नन्दनशाखिनाम्
aṃśukāni pravālāni puṣpaṃ hārādibhūṣaṇam & śākhāś ca mandirāṇy eṣāṃ citraṃ nandanaśākhinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं मघोनः कुलिशं धारासंनिहितानलम् & स्मरणं यस्य दैत्यस्त्रीगर्भपाताय कल्पते
idaṃ maghonaḥ kuliśaṃ dhārāsaṃnihitānalam & smaraṇaṃ yasya daityastrīgarbhapātāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्यस्याग्राम्यतायोनिर् माधुर्ये दर्शितो रसः & इह त्व् अष्टरसायत्ता रसवत्ता स्मृता गिराम् ॥इति रसवच्चक्रम्॥
vākyasyāgrāmyatāyonir mādhurye darśito rasaḥ & iha tv aṣṭarasāyattā rasavattā smṛtā girām //iti rasavaccakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपकर्ताहम् अस्मीति हृदि ते मा स्म भूद् भयम् & विमुखेषु न मे खड्गः प्रहर्तुं जातु वाञ्छति
apakartāham asmīti hṛdi te mā sma bhūd bhayam & vimukheṣu na me khaḍgaḥ prahartuṃ jātu vāñchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मुक्तः परो युद्धे निरुद्धो दर्पशलिना & पुंसा केनापि तज् ज्ञेयम् ऊर्जस्वीत्येवमादिकम् ॥इत्य् ऊर्जस्वि॥
iti muktaḥ paro yuddhe niruddho darpaśalinā & puṃsā kenāpi taj jñeyam ūrjasvītyevamādikam //ity ūrjasvi//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थम् इष्टम् अनाख्याय साक्षात् तस्यैव सिद्धये & यत् प्रकारान्तराख्यानं पर्यायोक्तं तद् इष्यते
artham iṣṭam anākhyāya sākṣāt tasyaiva siddhaye & yat prakārāntarākhyānaṃ paryāyoktaṃ tad iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशत्य् असौ परभृतह् सहकारस्य मञ्जरीम् & तम् अहं वारयिष्यामि युवाभ्यां स्वैरम् आस्यताम्
daśaty asau parabhṛtah sahakārasya mañjarīm & tam ahaṃ vārayiṣyāmi yuvābhyāṃ svairam āsyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगमय्य सखीं यूना संकेते तद्रतोत्सवं & निर्वर्तयितुम् इच्छन्त्या कयाप्य् अपसृतं ततः ॥इति पर्यायोक्तम्॥
saṃgamayya sakhīṃ yūnā saṃkete tadratotsavaṃ & nirvartayitum icchantyā kayāpy apasṛtaṃ tataḥ //iti paryāyoktam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचिदारभमाणस्य कार्यं दैववशात् पुनः & तत्साधनसमापत्तिर् या तद् आहुः समाहितम्
kiṃcidārabhamāṇasya kāryaṃ daivavaśāt punaḥ & tatsādhanasamāpattir yā tad āhuḥ samāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानम् अस्या निराकर्तुं पादयोर् मे पतिष्यतः & उपकाराय दिष्ट्यैतद् उदीर्णं घनगर्जितम् ॥ इति समाहितम्॥
mānam asyā nirākartuṃ pādayor me patiṣyataḥ & upakārāya diṣṭyaitad udīrṇaṃ ghanagarjitam // iti samāhitam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशयस्य विभूतेर् वा यन् महत्वम् अनुत्तमम् & उदात्तं नाम तं प्राहुर् अलंकारं मनीषिभिः
āśayasya vibhūter vā yan mahatvam anuttamam & udāttaṃ nāma taṃ prāhur alaṃkāraṃ manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोः शसनम् अत्येतुं न शशाक स राघवः & यो रावणशिरश्छेदकार्यभारे ऽप्य् अविक्लवः
guroḥ śasanam atyetuṃ na śaśāka sa rāghavaḥ & yo rāvaṇaśiraśchedakāryabhāre 'py aviklavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नभित्तिषु संक्रान्तैः प्रतिबिम्बशतैर् वृतः & ज्ञातो लङ्केश्वरः कृच्छ्राद् आञ्जनेयेन तत्त्वतः
ratnabhittiṣu saṃkrāntaiḥ pratibimbaśatair vṛtaḥ & jñāto laṅkeśvaraḥ kṛcchrād āñjaneyena tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वत्राशयमाहात्म्यम् अत्राभ्युदयगौरवम् & सुव्यञ्जितम् इति प्रोक्तं उदात्तद्वयम् अप्य् अदः ॥ इत्य् उदात्तम्॥
pūrvatrāśayamāhātmyam atrābhyudayagauravam & suvyañjitam iti proktaṃ udāttadvayam apy adaḥ // ity udāttam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपह्नुतिर् अपह्नुत्य किंचिद् अन्यार्थदर्शनम् & न पञ्चेषु स्मरस् तस्य सहस्रं पत्रिणाम् इति
apahnutir apahnutya kiṃcid anyārthadarśanam & na pañceṣu smaras tasya sahasraṃ patriṇām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनं चन्द्रिका मन्दो गन्धवाहश् च दक्षिणः & सेयम् अग्निमयी सृष्टिर् मयि शीता परान् प्रति
candanaṃ candrikā mando gandhavāhaś ca dakṣiṇaḥ & seyam agnimayī sṛṣṭir mayi śītā parān prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैशिर्यम् अभ्युपेत्यैव परेष्वात्मनि कामिना & औष्ण्यप्रकाशनात् तस्य सेयं विषयनिःनुतिः
śaiśiryam abhyupetyaiva pareṣvātmani kāminā & auṣṇyaprakāśanāt tasya seyaṃ viṣayaniḥnutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतस्यन्दिकिरणश् चन्द्रमा नामतो मतः & अन्य एवायम् अर्थात्मा विषनिष्यन्दिदीधितिः
amṛtasyandikiraṇaś candramā nāmato mataḥ & anya evāyam arthātmā viṣaniṣyandidīdhitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चन्द्रत्वम् एवेन्दौ निवर्त्यार्थान्तरात्मता & उक्ता स्मरार्तेनेत्य् एषा स्वरूपापह्नुतिर् मता
iti candratvam evendau nivartyārthāntarātmatā & uktā smarārtenety eṣā svarūpāpahnutir matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमापह्नुतिः पूर्वम् उपमास्व् एव दर्शिता & इत्य् अपह्नुतिभेदानां लक्ष्यो लक्ष्येषु विस्तरः ॥इत्य् अपहनुतिः॥
upamāpahnutiḥ pūrvam upamāsv eva darśitā & ity apahnutibhedānāṃ lakṣyo lakṣyeṣu vistaraḥ //ity apahanutiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लिष्टम् इष्टम् अनेकार्थम् एकरूपान्वितं वचः & तद् अभिन्नपदं भिन्नपदप्रायम् इति द्विधा
śliṣṭam iṣṭam anekārtham ekarūpānvitaṃ vacaḥ & tad abhinnapadaṃ bhinnapadaprāyam iti dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाव् उदयम् आरूढः कान्तिमान् रक्तमण्डलः & राजा हरति लोकस्य हृदयं मृदुभिः करैः
asāv udayam ārūḍhaḥ kāntimān raktamaṇḍalaḥ & rājā harati lokasya hṛdayaṃ mṛdubhiḥ karaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाकरेण संबध्नन्नक्षत्रपथवर्तिना & राज्ञा प्रदोषो माम् इत्थम् अप्रियं किं न बाधते
doṣākareṇa saṃbadhnannakṣatrapathavartinā & rājñā pradoṣo mām ittham apriyaṃ kiṃ na bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमारूपकाक्षेपव्यतिरेकादिगोचराः & प्राग् एव दर्शिताः श्लेषा दर्श्यन्ते के चनापरे
upamārūpakākṣepavyatirekādigocarāḥ & prāg eva darśitāḥ śleṣā darśyante ke canāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अभिन्नक्रियः कश् चिद् अविरुद्धक्रियो ऽपरः & विरुद्धकर्मा चास्त्य् अन्यः श्लेषो नियमवान् अपि
asty abhinnakriyaḥ kaś cid aviruddhakriyo 'paraḥ & viruddhakarmā cāsty anyaḥ śleṣo niyamavān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमाक्षेपरूपोक्तिर् अविरोधी विरोध्य् अपि & तेषां निदर्शनेष्व् एव रूपम् आविर्भविष्यति
niyamākṣeparūpoktir avirodhī virodhy api & teṣāṃ nidarśaneṣv eva rūpam āvirbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्राः स्वभावमधुराः शंसन्त्यो रागम् उल्बणम् & दृशो दूत्यश् च कर्षन्ति कान्ताभिः प्रेषिताः प्रियान्
vakrāḥ svabhāvamadhurāḥ śaṃsantyo rāgam ulbaṇam & dṛśo dūtyaś ca karṣanti kāntābhiḥ preṣitāḥ priyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरा रागवर्धिन्यः कोमलाः कोकिलागिरः & आकर्ण्यन्ते मदकलाह् श्लिष्यन्ते चासितेक्षनाः
madhurā rāgavardhinyaḥ komalāḥ kokilāgiraḥ & ākarṇyante madakalāh śliṣyante cāsitekṣanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागम् आदर्शयन्न् एष वारुणीयोगवर्धितम् & तिरोभवति धर्मांशुर् अङ्गजस् तु विजृंभते
rāgam ādarśayann eṣa vāruṇīyogavardhitam & tirobhavati dharmāṃśur aṅgajas tu vijṛṃbhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्त्रिंशत्वम् असाव् एव धनुष्य् एवास्य वक्रता & शरेष्व् एव नरेन्द्रस्य मार्गणत्वं च वर्तते
nistriṃśatvam asāv eva dhanuṣy evāsya vakratā & śareṣv eva narendrasya mārgaṇatvaṃ ca vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मानाम् एव दण्डेषु कण्टकस् त्वयि रक्षति & अथवा दृश्यते रागिमिथुनालिङ्गनेष्व् अपि
padmānām eva daṇḍeṣu kaṇṭakas tvayi rakṣati & athavā dṛśyate rāgimithunāliṅganeṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महीभृद्भूरिकटकस् तेजस्वी नियतोदयः & दक्षः प्रजापतिश् चासीत् स्वामी शक्तिधरश् च सः
mahībhṛdbhūrikaṭakas tejasvī niyatodayaḥ & dakṣaḥ prajāpatiś cāsīt svāmī śaktidharaś ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अच्युतो ऽप्य् अवृषच्छेदी राजाप्य् अविदितक्षयः & देवो ऽप्य् अविबुधो जज्ञे शंकरो ऽप्य् अभुजङ्गवान् ॥इति श्लेषचक्रम्॥
acyuto 'py avṛṣacchedī rājāpy aviditakṣayaḥ & devo 'py avibudho jajñe śaṃkaro 'py abhujaṅgavān //iti śleṣacakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणजातिक्रियादीनां यत् तु वैकल्यदर्शनम् & विशेषदर्शनायैव सा विशेषोक्तिर् इष्यते
guṇajātikriyādīnāṃ yat tu vaikalyadarśanam & viśeṣadarśanāyaiva sā viśeṣoktir iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कठोरं न वा तीक्ष्णम् आयुधं पुष्पधन्वनः & तथापि जितम् एवासीद् अमुना भुवनत्रयम्
na kaṭhoraṃ na vā tīkṣṇam āyudhaṃ puṣpadhanvanaḥ & tathāpi jitam evāsīd amunā bhuvanatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न देवकन्यका नापि गन्धर्वकुलसंभवा & तथाप्य् एषा तपोभङ्गं विधातुं वेधसो ऽप्य् अलम्
na devakanyakā nāpi gandharvakulasaṃbhavā & tathāpy eṣā tapobhaṅgaṃ vidhātuṃ vedhaso 'py alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बद्धा भ्रूकुटिर् नापि स्फुरितो दशनच्छदः & न च रक्ताभवद् दृष्टिर् जितं च द्विषतां कुलम्
na baddhā bhrūkuṭir nāpi sphurito daśanacchadaḥ & na ca raktābhavad dṛṣṭir jitaṃ ca dviṣatāṃ kulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न रथा न च मातङ्गा न हया न च पत्तयः & स्त्रीणाम् अपाङ्गदृष्ट्यैव जीयते जगतां त्रयम्
na rathā na ca mātaṅgā na hayā na ca pattayaḥ & strīṇām apāṅgadṛṣṭyaiva jīyate jagatāṃ trayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकचक्रो रथो यन्ता विकलो विषमा हयाः & आक्रामत्य् एव तेजस्वी तथाप्य् अर्को नभस्तलम्
ekacakro ratho yantā vikalo viṣamā hayāḥ & ākrāmaty eva tejasvī tathāpy arko nabhastalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा हेतुविशेषोक्तिस् तेजस्वीति विशेषणात् & अयम् एव क्रमो ऽन्येषां भेदानाम् अपि कल्पने॥इति विशेषोक्तिचक्रम्॥
saiṣā hetuviśeṣoktis tejasvīti viśeṣaṇāt & ayam eva kramo 'nyeṣāṃ bhedānām api kalpane//iti viśeṣokticakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवक्षितगुणोत्कृष्तैर् यत् समीकृत्य कस्य चित् & कीर्तनं स्तुतिनिन्दार्थं सा मता तुल्ययोगिता
vivakṣitaguṇotkṛṣtair yat samīkṛtya kasya cit & kīrtanaṃ stutinindārthaṃ sā matā tulyayogitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमः कुबेरो वरुणः सहस्राक्षो भवान् अपि & बिभ्रन्त्य् अनन्यविषयां लोकपाल इति श्रुतिम्
yamaḥ kubero varuṇaḥ sahasrākṣo bhavān api & bibhranty ananyaviṣayāṃ lokapāla iti śrutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगतानि मृगाक्षीणां तडिद्विलसितानि च & क्षणद्वयं न तिष्ठन्ति घनारब्धान्य् अपि स्वयम् ॥इति तुल्ययोगिता॥
saṃgatāni mṛgākṣīṇāṃ taḍidvilasitāni ca & kṣaṇadvayaṃ na tiṣṭhanti ghanārabdhāny api svayam //iti tulyayogitā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरुद्धानां पदार्थानां यत्र संसर्गदर्शनम् & विशेषदर्शनायैव स विरोधः स्मृतो यथा
viruddhānāṃ padārthānāṃ yatra saṃsargadarśanam & viśeṣadarśanāyaiva sa virodhaḥ smṛto yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूजितं राजहंसानां वर्धते मदमञ्जुलम् & क्षीयते च मयूराणां रुतम् उत्क्रान्तसौष्ठवम्
kūjitaṃ rājahaṃsānāṃ vardhate madamañjulam & kṣīyate ca mayūrāṇāṃ rutam utkrāntasauṣṭhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृषेण्यैर् जलधरैर् अम्बरं दुर्दिनायते & रागेण पुनर् आक्रान्तं जायते जगतां मनः
prāvṛṣeṇyair jaladharair ambaraṃ durdināyate & rāgeṇa punar ākrāntaṃ jāyate jagatāṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठम् असितेक्षणम् & नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हरत्य् उन्नतस्तनम्
tanumadhyaṃ pṛthuśroṇi raktauṣṭham asitekṣaṇam & natanābhi vapuḥ strīṇāṃ kaṃ na haraty unnatastanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृणालबाहु रम्भोरु पद्मोत्पलमुखेक्षणम् & अपि ते रूपम् अस्माकं तन्वि तापाय कल्पते
mṛṇālabāhu rambhoru padmotpalamukhekṣaṇam & api te rūpam asmākaṃ tanvi tāpāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्यानमारुतोद्धूताश् चूतचम्पकरेणवः & उदश्रयन्ति पान्थानाम् अस्पृशन्तो ऽपि लोचने
udyānamārutoddhūtāś cūtacampakareṇavaḥ & udaśrayanti pānthānām aspṛśanto 'pi locane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णार्जुनानुरक्तापि दृष्टिः कर्णावलम्बिनी & याति विश्वसनीयत्वं कस्य ते कलभाषिनि
kṛṣṇārjunānuraktāpi dṛṣṭiḥ karṇāvalambinī & yāti viśvasanīyatvaṃ kasya te kalabhāṣini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनेकप्रकारो ऽयम् अलंकारः प्रतीयते ॥इति विरोधचक्रम्॥ & अप्रस्तुतप्रशंसा स्याद् अप्रक्रान्तेषु या स्तुतिः
ity anekaprakāro 'yam alaṃkāraḥ pratīyate //iti virodhacakram// & aprastutapraśaṃsā syād aprakrānteṣu yā stutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं जीवन्ति हरिणा वनेष्व् अपरसेविनः & अन्नैर् अयत्नसुलभैस् तृणदर्भाङ्कुरादिभिः
sukhaṃ jīvanti hariṇā vaneṣv aparasevinaḥ & annair ayatnasulabhais tṛṇadarbhāṅkurādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेयम् अप्रस्तुतैवात्र मृगवृत्तिः प्रशस्यते & राजानुवर्तनक्लेशनिर्विण्णेन मनस्विना ॥इत्य् अप्रस्तुतप्रशंसा॥
seyam aprastutaivātra mṛgavṛttiḥ praśasyate & rājānuvartanakleśanirviṇṇena manasvinā //ity aprastutapraśaṃsā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि निन्दन्न् इव स्तौति व्याजस्तुतिर् असौ स्म्र्ता & दोषाभासा गुणा एव लभन्ते ह्य् अत्र संनिधिम्
yadi nindann iva stauti vyājastutir asau smrtā & doṣābhāsā guṇā eva labhante hy atra saṃnidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापसेनापि रामेण जितेयं भूतधारिणी & त्वया राज्ञापि सैवेयं जिता मा भून् मदस् तव
tāpasenāpi rāmeṇa jiteyaṃ bhūtadhāriṇī & tvayā rājñāpi saiveyaṃ jitā mā bhūn madas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसः पुराणाद् आच्छिद्य श्रीस् त्वया परिभुज्यते & राजन्न् इक्षाकुवंशस्य किम् इदं तव युज्यते
puṃsaḥ purāṇād ācchidya śrīs tvayā paribhujyate & rājann ikṣākuvaṃśasya kim idaṃ tava yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजङ्गभोगसंसक्ता कलत्रं तव मेदिनी & अहङ्कारः परां कोटिम् आरोहति कुतस् तव
bhujaṅgabhogasaṃsaktā kalatraṃ tava medinī & ahaṅkāraḥ parāṃ koṭim ārohati kutas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्लेषानुविद्धानाम् अन्येषां चोपलक्ष्यताम् & व्याजस्तुतिप्रकाराणाम् अपर्यन्तस् तु विस्तरः ॥इति व्याजस्तुतिः॥
iti śleṣānuviddhānām anyeṣāṃ copalakṣyatām & vyājastutiprakārāṇām aparyantas tu vistaraḥ //iti vyājastutiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थान्तरप्रवृत्तेन किं चित् तत्सदृशं फलम् & सद् असद् वा निदर्श्येत यदि तत् स्यान् निदर्शनम्
arthāntarapravṛttena kiṃ cit tatsadṛśaṃ phalam & sad asad vā nidarśyeta yadi tat syān nidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदयन्न् एष सविता पद्मेष्व् अर्पयति श्रियम् & विभावयितुम् ऋद्धीनां फलं सुहृदनुग्रहम्
udayann eṣa savitā padmeṣv arpayati śriyam & vibhāvayitum ṛddhīnāṃ phalaṃ suhṛdanugraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याति चन्द्रांशुभिः स्पृष्टा ध्वान्तराजी पराभवम् & सद्यो राजविरुद्धानां सूचयन्ती दुरन्तताम् ॥इति निदर्शनम्॥
yāti candrāṃśubhiḥ spṛṣṭā dhvāntarājī parābhavam & sadyo rājaviruddhānāṃ sūcayantī durantatām //iti nidarśanam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहोक्तिः सहभावेन कथनं गुणकर्मणाम् & अर्थानां यो विनिमयः परिवृत्तिस् तु सा स्मृता
sahoktiḥ sahabhāvena kathanaṃ guṇakarmaṇām & arthānāṃ yo vinimayaḥ parivṛttis tu sā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह दीर्घा मम श्वासैर् इमाः सम्प्रति रात्रयः & पाण्डुराश् च ममैवाङ्गेः सह ताश् चन्द्रभूषणाह्
saha dīrghā mama śvāsair imāḥ samprati rātrayaḥ & pāṇḍurāś ca mamaivāṅgeḥ saha tāś candrabhūṣaṇāh
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धते सह पान्थानां मूर्च्छया चूतमञ्जरी & पतन्ति च समं तेषाम् असुभिर् मलयानिलाः
vardhate saha pānthānāṃ mūrcchayā cūtamañjarī & patanti ca samaṃ teṣām asubhir malayānilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोकिलालापसुभगा सुगन्धिवनवायवः & यान्ति सार्धं जनानन्दैर् वृद्धिं सुरभिवासराः
kokilālāpasubhagā sugandhivanavāyavaḥ & yānti sārdhaṃ janānandair vṛddhiṃ surabhivāsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उदाहृतयो दत्ताः सहोक्तेर् अत्र काश् चन ॥इति सहोक्तिः॥ & क्रियते परिवृत्तेश् च किं चिद् रूपनिदर्शनम्
ity udāhṛtayo dattāḥ sahokter atra kāś cana //iti sahoktiḥ// & kriyate parivṛtteś ca kiṃ cid rūpanidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रप्रहारं ददता भुजेन तव भूभुजाम् & चिरार्जितं हृतं तेषां यशः कुमुदपाण्डुरम् ॥इति परिवृत्तिः॥
śastraprahāraṃ dadatā bhujena tava bhūbhujām & cirārjitaṃ hṛtaṃ teṣāṃ yaśaḥ kumudapāṇḍuram //iti parivṛttiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशीर्नामाभिलषिते वस्तुन्य् आशंसनं यथा & पातु वः परमं ज्योतिर् अवाङ्मनसगोचरम् ॥इत्य् आशीः॥
āśīrnāmābhilaṣite vastuny āśaṃsanaṃ yathā & pātu vaḥ paramaṃ jyotir avāṅmanasagocaram //ity āśīḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्वयससंदेहाव् उपमास्व् एव दर्शितौ & उपमारूपकं चापि रूपकेष्व् एव दर्शितम्
ananvayasasaṃdehāv upamāsv eva darśitau & upamārūpakaṃ cāpi rūpakeṣv eva darśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्प्रेक्षाभेद एवासाव् उत्प्रेक्षावयवो ऽपि च & नानालंकारसंसृष्टिः संसृष्टिस् तु निगद्यते
utprekṣābheda evāsāv utprekṣāvayavo 'pi ca & nānālaṃkārasaṃsṛṣṭiḥ saṃsṛṣṭis tu nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गाङ्गिभावावस्थानं सर्वेषां समकक्षता & इत्य् अलंकारसंसृष्टेर् लक्षणीया द्वयी गतिः
aṅgāṅgibhāvāvasthānaṃ sarveṣāṃ samakakṣatā & ity alaṃkārasaṃsṛṣṭer lakṣaṇīyā dvayī gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.