Library·Dharmasamuccaya·6

Dharmasamuccaya 6

प्रमादरतस्य न मोक्षः यः प्रमादरतो जन्तुर्नासौ मोक्षाय कल्पते । प्रमादविषमूढस्य निर्वाणं दूरमेव तत्

pramādaratasya na mokṣaḥ yaḥ pramādarato janturnāsau mokṣāya kalpate / pramādaviṣamūḍhasya nirvāṇaṃ dūrameva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रमादे मनः कार्यम् न प्रमादेषु बध्येत् प्रमादः शत्रुरुत्तमः । प्रमादपरमा देवाः पतन्ति नरके पुनः

na pramāde manaḥ kāryam na pramādeṣu badhyet pramādaḥ śatruruttamaḥ / pramādaparamā devāḥ patanti narake punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावतामिमां ज्ञात्वा धर्माणामुदयव्ययम् । न प्रमादे मनः कार्य प्रमादविषमुत्तमम्

svabhāvatāmimāṃ jñātvā dharmāṇāmudayavyayam / na pramāde manaḥ kārya pramādaviṣamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादाप्रमादयोः परस्परविरोधित्वम् अप्रमादो ऽमृतपदं प्रमादो मृत्युनः पदम् । अप्रमत्ता न भ्रियन्ते प्रमत्तास्तु सदात्मृताः

pramādāpramādayoḥ parasparavirodhitvam apramādo 'mṛtapadaṃ pramādo mṛtyunaḥ padam / apramattā na bhriyante pramattāstu sadātmṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा विषं तथा वह्निः प्रमादः प्राणिनां तथा । प्रमादोन्मादिताः सत्वाः दुःखाद् दुःखं प्रयान्ति ते

yathā viṣaṃ tathā vahniḥ pramādaḥ prāṇināṃ tathā / pramādonmāditāḥ satvāḥ duḥkhād duḥkhaṃ prayānti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमत्ताः सदामर्त्याः सर्व प्रक्रमसंस्कृताः । प्रयान्ति परमां शान्ति प्रमादो यत्र नास्ति हि

apramattāḥ sadāmartyāḥ sarva prakramasaṃskṛtāḥ / prayānti paramāṃ śānti pramādo yatra nāsti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः प्रमादे रतो जन्तुर्न शुभान्यनुचेष्टते । तस्य धर्मविमूढस्य कुतः स्वर्गो भविष्यति?

yaḥ pramāde rato janturna śubhānyanuceṣṭate / tasya dharmavimūḍhasya kutaḥ svargo bhaviṣyati?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादं वर्जयेद् यस्मात् प्रमादं विषमुत्तमम् । अप्रमत्ता न भ्रियन्ते प्रमत्तास्तु सदात्मृताः

pramādaṃ varjayed yasmāt pramādaṃ viṣamuttamam / apramattā na bhriyante pramattāstu sadātmṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौभाग्यं प्राप्य यो मर्त्यः प्रमादेषु च वर्तते । न पण्डित इतिख्यातो विपरीतस्तु नान्यथा

saubhāgyaṃ prāpya yo martyaḥ pramādeṣu ca vartate / na paṇḍita itikhyāto viparītastu nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रमादस्य कालो हि हर्षस्य न कथञ्चन । व्यामोहजननाच्चेतो मृत्युकाले महाबले

na pramādasya kālo hi harṣasya na kathañcana / vyāmohajananācceto mṛtyukāle mahābale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादमुखेन प्रमादवर्णनम् हर्षो धूमः प्रमादो ऽग्निर्देवान् दहति नैकशः । विषयैर्मोहिता मूढा न च विन्दन्त्यचक्षुषः

pramādamukhena pramādavarṇanam harṣo dhūmaḥ pramādo 'gnirdevān dahati naikaśaḥ / viṣayairmohitā mūḍhā na ca vindantyacakṣuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्युच्छिन्नानि पश्यन्ति संस्काराणि च देहिनाम् । यथा हि विषयैर्मूढा नावगच्छन्ति यद्द्विषः

avyucchinnāni paśyanti saṃskārāṇi ca dehinām / yathā hi viṣayairmūḍhā nāvagacchanti yaddviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रमादं विषवत् कथयन्ति मनीषिणः । सुखं न दृश्यते पूर्व प्रमादोमन्दबुद्धिभिः

tasmāt pramādaṃ viṣavat kathayanti manīṣiṇaḥ / sukhaṃ na dṛśyate pūrva pramādomandabuddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फले प्राप्ते प्रमादो ऽयं पश्चात् सन्तप्यते व्यथा

phale prāpte pramādo 'yaṃ paścāt santapyate vyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादो ऽनर्थकरः सर्वानर्थकरो दृष्टः प्रमादः पण्डितैः नरैः । तथा च कुशलं प्रायो यः प्रमादं न सेवते

pramādo 'narthakaraḥ sarvānarthakaro dṛṣṭaḥ pramādaḥ paṇḍitaiḥ naraiḥ / tathā ca kuśalaṃ prāyo yaḥ pramādaṃ na sevate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखं यस्य भवेदिष्टं स प्रमादं निषेवताम् । न प्रमादपरः कश्चित् कदाचित् सुखमाप्नुयात्

duḥkhaṃ yasya bhavediṣṭaṃ sa pramādaṃ niṣevatām / na pramādaparaḥ kaścit kadācit sukhamāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादशून्यानामच्युतपदप्राप्तिः प्रमादविरताः सन्तो गच्छन्ति पदमच्युतम् । ना प्रमादपरः कश्चिन्नरके दुःखितान्नयेत्

pramādaśūnyānāmacyutapadaprāptiḥ pramādaviratāḥ santo gacchanti padamacyutam / nā pramādaparaḥ kaścinnarake duḥkhitānnayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि देवाः सहन्तीमं रमन्ते मन्दमेधसः । तिरश्चां हि सुराणां च विशेषो नैव विद्यते

yadi devāḥ sahantīmaṃ ramante mandamedhasaḥ / tiraścāṃ hi surāṇāṃ ca viśeṣo naiva vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादवशात् देवलोकाद् पतन्ति प्रत्येकं कर्मवैचित्र्यं प्रमादपरमाः सुराः । नावगच्छन्ति पतनं देवलोकाद् भविष्यति

pramādavaśāt devalokād patanti pratyekaṃ karmavaicitryaṃ pramādaparamāḥ surāḥ / nāvagacchanti patanaṃ devalokād bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निकृष्टं सदा दुःखं पतनं वा भविष्यति । देवलोकोत्तरा देवा यथा स्यात् सुखमात्मनः

sannikṛṣṭaṃ sadā duḥkhaṃ patanaṃ vā bhaviṣyati / devalokottarā devā yathā syāt sukhamātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवलोकं समासाद्य यः प्रमादेषु रक्षते । स क्षीणशुभकर्मान्तं च्यवनान्ते विबुध्यते

devalokaṃ samāsādya yaḥ pramādeṣu rakṣate / sa kṣīṇaśubhakarmāntaṃ cyavanānte vibudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा प्रमादपरोभूयाः प्रमादो नोचितः सुरैः । प्रमादैर्दोषविहताश्च्यवन्ति त्रिदशालयात्

mā pramādaparobhūyāḥ pramādo nocitaḥ suraiḥ / pramādairdoṣavihatāścyavanti tridaśālayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादवशगः पुरुषः नाशमेति दह्यते पुरुषः सर्वः प्रमादेन विमोहितः । स पश्चाद् विगते तस्मिन् प्रत्यादेशेन रक्ष्यते

pramādavaśagaḥ puruṣaḥ nāśameti dahyate puruṣaḥ sarvaḥ pramādena vimohitaḥ / sa paścād vigate tasmin pratyādeśena rakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषोद्भवामिमां भूमिं प्रमादावृत्तशाद्वलम् । विचरन्ति सदा मूढाः सुराः सत्कृतमोहिताः

doṣodbhavāmimāṃ bhūmiṃ pramādāvṛttaśādvalam / vicaranti sadā mūḍhāḥ surāḥ satkṛtamohitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चञ्चला विषमास्तीव्रा प्रमादाः कामहेतवः । न तेषां विश्वसेद् वीरो यस्मात् स्वप्नोपमा हि ते

cañcalā viṣamāstīvrā pramādāḥ kāmahetavaḥ / na teṣāṃ viśvased vīro yasmāt svapnopamā hi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामः नारकस्य हेतुरिति न स्वप्नो नरके हेतुः कामाः स्वप्नस्य हेतुकाः । तस्मात् काममिमं मुक्त्वा नित्यं सुचरितं चरेत्

kāmaḥ nārakasya heturiti na svapno narake hetuḥ kāmāḥ svapnasya hetukāḥ / tasmāt kāmamimaṃ muktvā nityaṃ sucaritaṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादात्सर्व प्राप्तुं शक्नोति यत्रावाप्तं पदं कृत्स्नं सुरैः कामविमोहितैः । तत् प्राप्यते पदं वीरैरप्रमादपरैर्नरैः

apramādātsarva prāptuṃ śaknoti yatrāvāptaṃ padaṃ kṛtsnaṃ suraiḥ kāmavimohitaiḥ / tat prāpyate padaṃ vīrairapramādaparairnaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादमूलसंसारः प्रमादमूलसंसारो देवानामालयस्तथा । ये प्रमादविषैर्मत्तास्ते मग्ना भवसङ्कटे

pramādamūlasaṃsāraḥ pramādamūlasaṃsāro devānāmālayastathā / ye pramādaviṣairmattāste magnā bhavasaṅkaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमः प्रमादमूलञ्च अविद्या हयपकारिका । अन्धकारेण ये मूढास्तेषां चक्षुर्न विद्यते

tamaḥ pramādamūlañca avidyā hayapakārikā / andhakāreṇa ye mūḍhāsteṣāṃ cakṣurna vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादः मोहात्मकः तेजसा हि तथा मूलैरग्निना न च कथ्यते । मोहानां प्रवरस्तद्वत् प्रमादः परिकीर्त्यते

pramādaḥ mohātmakaḥ tejasā hi tathā mūlairagninā na ca kathyate / mohānāṃ pravarastadvat pramādaḥ parikīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादानलतप्तेन मनसा तद् विचेष्टते । मुहयन्ते येन ते बालाः प्रयान्ति नरकं पुनः

pramādānalataptena manasā tad viceṣṭate / muhayante yena te bālāḥ prayānti narakaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादोन्मादितः सुखमेवानुभवति प्रमादोन्मादिता देवास्त्रिविधा ये चलात्मकाः । वियोगदुःखं विस्मृत्य संयोगे सुखकांक्षिणः

pramādonmāditaḥ sukhamevānubhavati pramādonmāditā devāstrividhā ye calātmakāḥ / viyogaduḥkhaṃ vismṛtya saṃyoge sukhakāṃkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतनान्तमेव जीवनम् उपस्थिते महादुःखे पतनान्ते हि जीविते । पश्चाद् वहन्ति विरसं पतनान्तं सुखं चलम्

patanāntameva jīvanam upasthite mahāduḥkhe patanānte hi jīvite / paścād vahanti virasaṃ patanāntaṃ sukhaṃ calam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयोगो विप्रयोगान्तः पतनान्तः सुखं सदा । जरान्तं यौवनं सर्व कर्मान्तः सर्वदेहिनाम्

saṃyogo viprayogāntaḥ patanāntaḥ sukhaṃ sadā / jarāntaṃ yauvanaṃ sarva karmāntaḥ sarvadehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारः कर्मनाटकसम्बद्धः शुभाशुभेन बद्धा हि कर्मणा सर्वदेहिनः । नटवन्नटयन्त्येते गत्यां गत्यां पृथक् पृथक्

saṃsāraḥ karmanāṭakasambaddhaḥ śubhāśubhena baddhā hi karmaṇā sarvadehinaḥ / naṭavannaṭayantyete gatyāṃ gatyāṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मनाटकसम्बद्धः संसारो भ्रमते सदा । न तत्र विश्वसेद्धीमाननित्या कर्मणां गतिः

karmanāṭakasambaddhaḥ saṃsāro bhramate sadā / na tatra viśvaseddhīmānanityā karmaṇāṃ gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादः परमोदोषः सर्वपापानि विषवत् प्रमादः परिबर्ज्यताम् । प्रमादेन तु ये मुक्ता (स्ते) तीर्णास्ति भवार्णवात्

pramādaḥ paramodoṣaḥ sarvapāpāni viṣavat pramādaḥ paribarjyatām / pramādena tu ye muktā (ste) tīrṇāsti bhavārṇavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपातपतितो दोषी कदाचिदपि जीवति । न प्रमादप्रपतितः कदापि सुखवान् भवेत्

prapātapatito doṣī kadācidapi jīvati / na pramādaprapatitaḥ kadāpi sukhavān bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादः परमो दोषः कदाचित् सर्वकर्मसु । न रात्रौ न दिवा तस्य शुभं भवति कर्हिचित्

pramādaḥ paramo doṣaḥ kadācit sarvakarmasu / na rātrau na divā tasya śubhaṃ bhavati karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् सुखं लौकिकं किञ्चिद् यच्च लोकोत्तरं मतम् । नश्यते तत् प्रमादेन तस्मात् तत् परिवर्जयेत्

yat sukhaṃ laukikaṃ kiñcid yacca lokottaraṃ matam / naśyate tat pramādena tasmāt tat parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादो ऽमृतपदम् अप्रमादो ऽमृतपदं प्रमादो मृत्युनः पदम् । अप्रमादेन ते देवाः देवानां श्रेष्ठतां गताः

apramādo 'mṛtapadam apramādo 'mṛtapadaṃ pramādo mṛtyunaḥ padam / apramādena te devāḥ devānāṃ śreṣṭhatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादमूलः संसारः अप्रमादश्च (सद्) गतिः । तस्माद् प्रमादविरतः सुखी भवति सर्वदा

pramādamūlaḥ saṃsāraḥ apramādaśca (sad) gatiḥ / tasmād pramādavirataḥ sukhī bhavati sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखाद् विभेति चेत् प्रमादं परित्यजेत् इच्छते यत्सुखं नित्यं यश्च दुःखाद् विभेति (वै) । स (हि) प्रमादाद् विरमेत् प्रमादो विषवन्नृणाम्

duḥkhād vibheti cet pramādaṃ parityajet icchate yatsukhaṃ nityaṃ yaśca duḥkhād vibheti (vai) / sa (hi) pramādād viramet pramādo viṣavannṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादनिद्राविहता प्रमादविषमोहिताः । प्रपातं हि प्रपद्यन्ते जनाः शुक्ल कृतात्मकाः

pramādanidrāvihatā pramādaviṣamohitāḥ / prapātaṃ hi prapadyante janāḥ śukla kṛtātmakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादः परं श्रेयः अप्रमादः परं श्रेयो न प्रमादः कथञ्चनः । अप्रमादेन सुखिनः प्रमादेन (सु)दुःखिताः

apramādaḥ paraṃ śreyaḥ apramādaḥ paraṃ śreyo na pramādaḥ kathañcanaḥ / apramādena sukhinaḥ pramādena (su)duḥkhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादमूढाः नरकं व्रजन्ति प्रमादमूढा हि नरा भूयो मद्येन मोहिता । धिक् प्रमादविमूढास्ते चरन्ति नरकं पुनः

pramādamūḍhāḥ narakaṃ vrajanti pramādamūḍhā hi narā bhūyo madyena mohitā / dhik pramādavimūḍhāste caranti narakaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादवागुराबद्धा विषयार्णवसंस्थिताः । तृष्णाविषयसम्बद्धो देवः क्रीडत्यनेकशः

pramādavāgurābaddhā viṣayārṇavasaṃsthitāḥ / tṛṣṇāviṣayasambaddho devaḥ krīḍatyanekaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातमात्रस्य देवस्य तत् क्षणं क्षीयते सुखम् । न विन्दन्ति विवशाः प्रमादावृत्तचेतसः

jātamātrasya devasya tat kṣaṇaṃ kṣīyate sukham / na vindanti vivaśāḥ pramādāvṛttacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादवशः कामवशगो ऽतृप्त एव तिष्ठति प्रमादोद् भ्रान्तमनसो नित्यं विषयतत्पराः । अतृप्ताः कामभोगेषु सुखेन सुखिता हि च

pramādavaśaḥ kāmavaśago 'tṛpta eva tiṣṭhati pramādod bhrāntamanaso nityaṃ viṣayatatparāḥ / atṛptāḥ kāmabhogeṣu sukhena sukhitā hi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामानलेन सन्दग्धाः विप्रमादेन मोहिताः । न विन्दन्ति बलं सर्व विनाशान्तं हि जीवितम्

kāmānalena sandagdhāḥ vipramādena mohitāḥ / na vindanti balaṃ sarva vināśāntaṃ hi jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकानि सहस्त्राणि सुराणां नियुतानि च । कामानलेन सन्दग्धाः प्रमादेन विमोहिताः

anekāni sahastrāṇi surāṇāṃ niyutāni ca / kāmānalena sandagdhāḥ pramādena vimohitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादयुताः पतन्ति ह्रियते पुरुषः सर्वः प्रमादेन विमोहितः । स पश्चाद् व्यसने प्राप्ते बुध्यते तस्य तत्फलम्

pramādayutāḥ patanti hriyate puruṣaḥ sarvaḥ pramādena vimohitaḥ / sa paścād vyasane prāpte budhyate tasya tatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषवत् प्राणहृद् दृष्टः प्रमादस्तत्त्वदर्शिभिः । अग्निवद् दह्यते नित्यं शस्त्रवच्च निकृन्ततिः

viṣavat prāṇahṛd dṛṣṭaḥ pramādastattvadarśibhiḥ / agnivad dahyate nityaṃ śastravacca nikṛntatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रवद् दृश्यते पूर्व पश्चाद् भवति शत्रुवत् । वहिशः सर्वदेवानां प्रमादः सम्प्रवर्तते

mitravad dṛśyate pūrva paścād bhavati śatruvat / vahiśaḥ sarvadevānāṃ pramādaḥ sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवासुरमनुष्याणां नागानां च विशेषतः । प्रमादः कारणं दृष्टं सर्वान्नर्थान् करोति सः

devāsuramanuṣyāṇāṃ nāgānāṃ ca viśeṣataḥ / pramādaḥ kāraṇaṃ dṛṣṭaṃ sarvānnarthān karoti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः प्रमादहतो नित्यं नासौ कल्याणमर्हति । कल्याणवर्जितः पुरुषो नरकानुपकर्षति

yaḥ pramādahato nityaṃ nāsau kalyāṇamarhati / kalyāṇavarjitaḥ puruṣo narakānupakarṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविधा कृतयस्तिर्यग् प्रमादपरिवञ्चिताः । मैथुने भोजने चैव येषां बुद्धिः सदारताः

vividhā kṛtayastiryag pramādaparivañcitāḥ / maithune bhojane caiva yeṣāṃ buddhiḥ sadāratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सुचरितं कर्म चान्तीभूतं दिवौकसाम् । भविष्यति तदाभूयः क्व यास्यन्ति प्रमादिनः

yadā sucaritaṃ karma cāntībhūtaṃ divaukasām / bhaviṣyati tadābhūyaḥ kva yāsyanti pramādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादवारिणां दुःष्टाः कर्मवायुभिराहताः । पतन्ति वृक्षवद् देवा गत्यां गत्यां पृथक् पृथक्

pramādavāriṇāṃ duḥṣṭāḥ karmavāyubhirāhatāḥ / patanti vṛkṣavad devā gatyāṃ gatyāṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुराणामपि संवेगजनितः शोको जायते शतशो न हुतश्चैव दिवि जाता दिवौकसः । न च संवेगजनितो हृदि शोकः प्रजायते

surāṇāmapi saṃvegajanitaḥ śoko jāyate śataśo na hutaścaiva divi jātā divaukasaḥ / na ca saṃvegajanito hṛdi śokaḥ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादकलुषं पीत्वा मोहात्पानं दिवौकसः । पतन्ति नरकं तीव्रं वह्निना परिवारितम्

pramādakaluṣaṃ pītvā mohātpānaṃ divaukasaḥ / patanti narakaṃ tīvraṃ vahninā parivāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदुर्लभस्य मानुषस्य जन्मनः साफल्यवैफल्ये सुलब्धं मानुषं जन्म ये लब्ध्वा अप्रमादिनः । कुर्वन्ति सुकृतं कर्म देवलोकोपगामिनः

sudurlabhasya mānuṣasya janmanaḥ sāphalyavaiphalye sulabdhaṃ mānuṣaṃ janma ye labdhvā apramādinaḥ / kurvanti sukṛtaṃ karma devalokopagāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्लभं मानुषं कर्म लब्ध्वापि ये प्रमादिनः । ते प्रमादात् परिभ्रान्ताः पतन्ति नरके नराः

durlabhaṃ mānuṣaṃ karma labdhvāpi ye pramādinaḥ / te pramādāt paribhrāntāḥ patanti narake narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्युसमये प्रमादी तपत्येव प्रमादरतसत्त्वो यः कृपया परिवर्तते । स पश्चान्मृत्युसमये तप्यते स्वेनचेतसा

mṛtyusamaye pramādī tapatyeva pramādaratasattvo yaḥ kṛpayā parivartate / sa paścānmṛtyusamaye tapyate svenacetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादस्य दाहकत्वम् न तथा दह्यते वह्निर्न च शस्त्रं विकृन्तति । पञ्चेन्द्रियसमुद्भूतं प्रमादो दह्यते तथा

pramādasya dāhakatvam na tathā dahyate vahnirna ca śastraṃ vikṛntati / pañcendriyasamudbhūtaṃ pramādo dahyate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखरूपं तथा दुःखं मित्ररूपं तथा रिपुः । प्रमादिनां हि तन्नित्यं तस्मात्तं परिवर्जयेत्

sukharūpaṃ tathā duḥkhaṃ mitrarūpaṃ tathā ripuḥ / pramādināṃ hi tannityaṃ tasmāttaṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादतृष्णया मिश्रो रागस्तदनुवर्धकः । त्रयस्ते रिपवः क्रुष्टाः नाशयन्ति सुखं नृणाम्

pramādatṛṣṇayā miśro rāgastadanuvardhakaḥ / trayaste ripavaḥ kruṣṭāḥ nāśayanti sukhaṃ nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये प्रमादरता नित्यं न च धर्मरता बुधाः । ते मृत्युसमये प्राप्ते यमदूतैः पराकृताः

ye pramādaratā nityaṃ na ca dharmaratā budhāḥ / te mṛtyusamaye prāpte yamadūtaiḥ parākṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषवत्प्रमादं मत्वा तत्परित्यागिनःधन्या प्रमादं विषवद् ये तु परिरक्षन्ति पण्डिताः । ते मृत्युसमये प्राप्ते भवन्ति सुखभागिनः

viṣavatpramādaṃ matvā tatparityāginaḥdhanyā pramādaṃ viṣavad ye tu parirakṣanti paṇḍitāḥ / te mṛtyusamaye prāpte bhavanti sukhabhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादः परमो मृत्युरप्रमादः परं सुखम् । तस्मात् सुखार्थिनाः नित्यं मा प्रमादे मतिं कृथाः

pramādaḥ paramo mṛtyurapramādaḥ paraṃ sukham / tasmāt sukhārthināḥ nityaṃ mā pramāde matiṃ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्वायतन सम्मोहः श्रेयसां विध्न धात्वायतनसम्मोहः श्रेयसां विघ्नकारकः । सन्यासः सर्वकर्माणां प्रमादः सम्प्रवर्तते

dhātvāyatana sammohaḥ śreyasāṃ vidhna dhātvāyatanasammohaḥ śreyasāṃ vighnakārakaḥ / sanyāsaḥ sarvakarmāṇāṃ pramādaḥ sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषयन्त्रविलग्नाय मायाद्वारस्य दूतकः । सम्मोहस्याग्रणी पापः प्रमादः सम्प्रवर्तते

doṣayantravilagnāya māyādvārasya dūtakaḥ / sammohasyāgraṇī pāpaḥ pramādaḥ sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादरताः मृत्युमुखं प्रति गच्छन्ति ये प्रमादरता बालास्ते मृत्योर्हस्तमास्थिताः । प्रमादसेवका ये तु ते सर्वे निधनंगता

pramādaratāḥ mṛtyumukhaṃ prati gacchanti ye pramādaratā bālāste mṛtyorhastamāsthitāḥ / pramādasevakā ye tu te sarve nidhanaṃgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादिनो देवा अपि क्षीणपुण्याः भवन्ति पुण्यक्षयाय देवानां प्रमादेन विहिंसिताः । पतन्ति सुखसंमूढास्त्राणं तेषां तदा कुतः

pramādino devā api kṣīṇapuṇyāḥ bhavanti puṇyakṣayāya devānāṃ pramādena vihiṃsitāḥ / patanti sukhasaṃmūḍhāstrāṇaṃ teṣāṃ tadā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्माचरणं भूतदयैव एको धर्मस्तथाश्रेयः कृपया संयतः पृथुः । क्षान्तिश्चापि सदा युक्ता दया भूतेषु सर्वदा

saddharmācaraṇaṃ bhūtadayaiva eko dharmastathāśreyaḥ kṛpayā saṃyataḥ pṛthuḥ / kṣāntiścāpi sadā yuktā dayā bhūteṣu sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलभूता भवन्त्येते मृत्युकाले महाभये । तस्मात् प्रमादरहितैः सेवनीयाः प्रयत्नतः

balabhūtā bhavantyete mṛtyukāle mahābhaye / tasmāt pramādarahitaiḥ sevanīyāḥ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याविधिज्ञस्यैव प्राणिनः शान्तिर्जायते अविद्यावर्तनं श्रेयो विद्याया रक्षणं सदा । विद्याविधिज्ञो यः (सत्वः) प्रमादस्तस्य शाम्यति । पुरुषार्थो नियतो (ह्यत्र) यत् प्रमादस्य वर्जनम्

vidyāvidhijñasyaiva prāṇinaḥ śāntirjāyate avidyāvartanaṃ śreyo vidyāyā rakṣaṇaṃ sadā / vidyāvidhijño yaḥ (satvaḥ) pramādastasya śāmyati / puruṣārtho niyato (hyatra) yat pramādasya varjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादरतस्यैव पुरुषार्थसिद्धिर्भवति अप्रमादरतस्यैव पुरुषार्थः सतां मतः । प्रमादो बन्धनं प्रायो मुक्तिस्तस्याप्रमादतः

apramādaratasyaiva puruṣārthasiddhirbhavati apramādaratasyaiva puruṣārthaḥ satāṃ mataḥ / pramādo bandhanaṃ prāyo muktistasyāpramādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादसेवनाद् बन्धनम् मोक्षबन्धनयोरेतल्लक्षणं स्यात् सतां मतम् एवं मत्वा सदा देवो यः प्रमादेन रक्षति । स पश्चान्मृत्युसमये ज्ञास्यते तस्य तत्फलम्

pramādasevanād bandhanam mokṣabandhanayoretallakṣaṇaṃ syāt satāṃ matam evaṃ matvā sadā devo yaḥ pramādena rakṣati / sa paścānmṛtyusamaye jñāsyate tasya tatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तोष एव निर्वाणसाधनम् यथा यथा हि सन्तोषः सेव्यते यतिभिः सदा । तथा तथा हि निर्वाणमनिके तस्य वर्तते

santoṣa eva nirvāṇasādhanam yathā yathā hi santoṣaḥ sevyate yatibhiḥ sadā / tathā tathā hi nirvāṇamanike tasya vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरागः सर्वकामेषु निर्वाणे च प्रवर्तताम् । नासौ मारस्य विषयः कदाचित् सम्प्रवर्तते

virāgaḥ sarvakāmeṣu nirvāṇe ca pravartatām / nāsau mārasya viṣayaḥ kadācit sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानेनैव दुःखप्रहाणम् नराणां पश्य मनसो नित्यं व्यापारमेव च । उद्योगश्च सदाज्ञानं स कथं दुःखमेष्यति

jñānenaiva duḥkhaprahāṇam narāṇāṃ paśya manaso nityaṃ vyāpārameva ca / udyogaśca sadājñānaṃ sa kathaṃ duḥkhameṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः बन्धनमुक्तो भवति? अतीतभयसम्पन्नः प्रत्युत्पन्ने च बुद्धिमान् । अनागतविधिज्ञो यः स मुक्तः क्लेशबन्धनात्

kaḥ bandhanamukto bhavati? atītabhayasampannaḥ pratyutpanne ca buddhimān / anāgatavidhijño yaḥ sa muktaḥ kleśabandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादरतो नित्यमविश्वासे च कातरः । संज्ञानसेवी विमलो निर्वाणस्यान्तिके स्थितः

apramādarato nityamaviśvāse ca kātaraḥ / saṃjñānasevī vimalo nirvāṇasyāntike sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्सुखं प्रमादेन नश्यति प्रमादेनापि नश्यन्ति देवाः प्राप्यमहत्सुखम् । किं पुनर्येन वा मूढाः प्रमादवशसेविनः

mahatsukhaṃ pramādena naśyati pramādenāpi naśyanti devāḥ prāpyamahatsukham / kiṃ punaryena vā mūḍhāḥ pramādavaśasevinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतः स नरो भवति यः प्रमादविहारवान् । जीविते च प्रमत्तो ऽयं सततं ज्ञानधारणे

mṛtaḥ sa naro bhavati yaḥ pramādavihāravān / jīvite ca pramatto 'yaṃ satataṃ jñānadhāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादाप्रमादयोरन्तरम् अप्रमादप्रमादाभ्यामिदमन्तरमिष्यते । मृत्युं च वर्जयेद् दोषं प्रमादं दुःखमूलकम्

pramādāpramādayorantaram apramādapramādābhyāmidamantaramiṣyate / mṛtyuṃ ca varjayed doṣaṃ pramādaṃ duḥkhamūlakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं प्रमुदिता देवाः नित्यं प्रमुदिता वयम् । पक्षिणां च सुराणां च विशेषो नोपलभ्यते

nityaṃ pramuditā devāḥ nityaṃ pramuditā vayam / pakṣiṇāṃ ca surāṇāṃ ca viśeṣo nopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न धर्माचरणं दृष्टं मोक्षचर्या न यात्यसौ । तथैव यदि देवानां ते गताः पक्षिभिः समा

na dharmācaraṇaṃ dṛṣṭaṃ mokṣacaryā na yātyasau / tathaiva yadi devānāṃ te gatāḥ pakṣibhiḥ samā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये प्रमादविनिर्मुक्ता ये च धर्मरताः सदा । ते देवाः सत्पथा लोके न प्रमादविहारिणः

ye pramādavinirmuktā ye ca dharmaratāḥ sadā / te devāḥ satpathā loke na pramādavihāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि क्रीडारता देवाः प्रमादचरिताः सदा । देवानां च खगानां च विशेषो नोपलभ्यते

yadi krīḍāratā devāḥ pramādacaritāḥ sadā / devānāṃ ca khagānāṃ ca viśeṣo nopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मपतितः जात्या न शोभते कर्मणां तु विशेषेण जातिर्धर्मैर्विशिष्यते । न धर्मपतितः कश्चिद् जात्या भवति शोभनः

dharmapatitaḥ jātyā na śobhate karmaṇāṃ tu viśeṣeṇa jātirdharmairviśiṣyate / na dharmapatitaḥ kaścid jātyā bhavati śobhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन निन्दन्ति संसारमिमं सर्वक्षयात्मकम् । ते सुरापिसमा नित्यं पक्षिभिर्मूढबुद्धिभिः

yena nindanti saṃsāramimaṃ sarvakṣayātmakam / te surāpisamā nityaṃ pakṣibhirmūḍhabuddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषामेवस्थिता बुद्धिरमता धर्मगोचरे । ते देवाः सम्मत्ता लोके न प्रमादविचारिणः

yeṣāmevasthitā buddhiramatā dharmagocare / te devāḥ sammattā loke na pramādavicāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये जन्महेतुप्रभवं दुःखं बुध्यन्ति शोभनम् । ते देवा न तु ये सक्ताः कामेषु हितकारिषु

ye janmahetuprabhavaṃ duḥkhaṃ budhyanti śobhanam / te devā na tu ye saktāḥ kāmeṣu hitakāriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियुज्यमाना बहुशो भृत्यस्वजनबान्धवैः । ये नोद्विजन्ति संसारे ते देवाः पक्षिभिः समाः

viyujyamānā bahuśo bhṛtyasvajanabāndhavaiḥ / ye nodvijanti saṃsāre te devāḥ pakṣibhiḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यपानाधिकः प्रमादः मद्यपानाधिको दृष्टः प्रमादस्तत्त्वदर्शिभिः । जीर्यते मद्यपानं हि प्रमादो नैव जीर्यते

madyapānādhikaḥ pramādaḥ madyapānādhiko dṛṣṭaḥ pramādastattvadarśibhiḥ / jīryate madyapānaṃ hi pramādo naiva jīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादमत्तो गतिपञ्चके भ्रमते प्रमादोपहतोलोको भ्रमते गतिपञ्चके । तस्मात् प्रमादमत्तो हि सर्वोपायैर्विशिष्यते

pramādamatto gatipañcake bhramate pramādopahatoloko bhramate gatipañcake / tasmāt pramādamatto hi sarvopāyairviśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादः मद्यादपि हीनतरः एकाहं परमं मद्यं प्रमादयति देहिनः । प्रमादः कल्पकोटिभिर्भ्रमतो ऽपि न जीर्यते

pramādaḥ madyādapi hīnataraḥ ekāhaṃ paramaṃ madyaṃ pramādayati dehinaḥ / pramādaḥ kalpakoṭibhirbhramato 'pi na jīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये प्रमादैर्विरहितास्ते गताः पदमव्ययम् । ये तु प्रमादवशगास्ते भवन्ति खगा नराः

ye pramādairvirahitāste gatāḥ padamavyayam / ye tu pramādavaśagāste bhavanti khagā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितार्थिना मनुष्येण प्रमादोवर्ज्य एव हि । यस्मात् प्रमादवशगाः क्लेशा बुद्धेन देशिताः

hitārthinā manuṣyeṇa pramādovarjya eva hi / yasmāt pramādavaśagāḥ kleśā buddhena deśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानां कृते ऽपि प्रमादो हेय एव खगा यदि प्रमादेन कुर्वन्ति लघुचेतसः । कस्माद्देवाः प्रमादं(तं) न जहंति विशेषतः

devānāṃ kṛte 'pi pramādo heya eva khagā yadi pramādena kurvanti laghucetasaḥ / kasmāddevāḥ pramādaṃ(taṃ) na jahaṃti viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु दूरात् प्रमादेन भयं नावैति दुर्मतिः । सो ऽवश्यं व्यसने प्राप्ते पश्चात्तापेन दह्यते

yastu dūrāt pramādena bhayaṃ nāvaiti durmatiḥ / so 'vaśyaṃ vyasane prāpte paścāttāpena dahyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतनं देवलोकात् ते दानै रक्षन्ति दारुणम् । तद् विचिन्त्य प्रमादस्ते न संसेव्यः कथञ्चन

patanaṃ devalokāt te dānai rakṣanti dāruṇam / tad vicintya pramādaste na saṃsevyaḥ kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये प्रमादरता नित्यं न ते सौख्यस्य भागिनः । प्रमादो दुःखमूलश्च मूलमेकं सुदारुणम्

ye pramādaratā nityaṃ na te saukhyasya bhāginaḥ / pramādo duḥkhamūlaśca mūlamekaṃ sudāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मकोटिसहस्त्राणि नियुतान्यर्बुदानि च । असंख्यानि च देवानां प्रमादेन वितन्विताः

padmakoṭisahastrāṇi niyutānyarbudāni ca / asaṃkhyāni ca devānāṃ pramādena vitanvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादः परं मित्रं प्रमादश्च शत्रुः अप्रमादः परं(मित्रं) नित्यं हितकरं नृणाम् । प्रमादस्तु परं शत्रुस्तस्यन्मित्रपरो भवेत्

apramādaḥ paraṃ mitraṃ pramādaśca śatruḥ apramādaḥ paraṃ(mitraṃ) nityaṃ hitakaraṃ nṛṇām / pramādastu paraṃ śatrustasyanmitraparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभस्यान्तकरो हयेष विषवद् दारुणं परम् । दुर्गतीनां परं मार्गः प्रमाद इति कथ्यते

śubhasyāntakaro hayeṣa viṣavad dāruṇaṃ param / durgatīnāṃ paraṃ mārgaḥ pramāda iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादेन प्रमत्ता ये विषयैश्चापि रञ्जिताः । नरास्ते मूढमनसो नित्यं दुःखस्य भोगिनः

pramādena pramattā ye viṣayaiścāpi rañjitāḥ / narāste mūḍhamanaso nityaṃ duḥkhasya bhoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानशून्याः भयदुःखमविगण्य पशुभिः समाः भवन्ति येषां भयं न दुःखं (च) न च ज्ञानावलोकनम् । पशुभिस्ते समाविष्टा न पुरा सुखकांक्षिणः

jñānaśūnyāḥ bhayaduḥkhamavigaṇya paśubhiḥ samāḥ bhavanti yeṣāṃ bhayaṃ na duḥkhaṃ (ca) na ca jñānāvalokanam / paśubhiste samāviṣṭā na purā sukhakāṃkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारमैथुनरतिः पशूनां हृदि वर्तते । सा रतिर्यदि देवानां ते गताः पशुभिः समाः

āhāramaithunaratiḥ paśūnāṃ hṛdi vartate / sā ratiryadi devānāṃ te gatāḥ paśubhiḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादः मृत्योः पर्याय एव क्रीडन्त्यतिशयं ह्येते मृत्योर्गम्ये पुरःस्थिता । सम्प्राप्ते मृत्युसमये फलं दास्यन्ति (दारुणम्)

pramādaḥ mṛtyoḥ paryāya eva krīḍantyatiśayaṃ hyete mṛtyorgamye puraḥsthitā / samprāpte mṛtyusamaye phalaṃ dāsyanti (dāruṇam)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषवत् परिहेयो(ऽयं) सर्वैरपि (सुदुःसहः) । मृत्योः पर्यायनामैष प्रमादो हृदि देहिनाम्

viṣavat pariheyo('yaṃ) sarvairapi (suduḥsahaḥ) / mṛtyoḥ paryāyanāmaiṣa pramādo hṛdi dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादेन हतान् पूर्वं पश्चान्मृत्युः प्रमर्दति । धर्मजीवितसौख्यानां तमेकांशं प्रकथ्यते

pramādena hatān pūrvaṃ paścānmṛtyuḥ pramardati / dharmajīvitasaukhyānāṃ tamekāṃśaṃ prakathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमाद एव स्वर्गमार्गः अप्रमाद इति ख्यातः स्वर्गमार्ग प्रदेशकः । अर्थानथौ समावेतौ पश्चान्मोक्षस्तथैव (च)

apramāda eva svargamārgaḥ apramāda iti khyātaḥ svargamārga pradeśakaḥ / arthānathau samāvetau paścānmokṣastathaiva (ca)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादः गुणः प्रमाद एव दोषः अप्रमादः प्रमादश्च गुणदोषसमाविभौ । तत्रैव मूढमनसो विजानन्ति च देहिनः

apramādaḥ guṇaḥ pramāda eva doṣaḥ apramādaḥ pramādaśca guṇadoṣasamāvibhau / tatraiva mūḍhamanaso vijānanti ca dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुणा सह रक्षन्ति ज्ञाने परिहरन्ति च । प्रमादविषवृक्षस्य शाखास्तिस्त्रः प्रतिष्ठिताः

śatruṇā saha rakṣanti jñāne pariharanti ca / pramādaviṣavṛkṣasya śākhāstistraḥ pratiṣṭhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरा व्याधिश्च मृत्युञ्च नित्यं तस्योपरिस्थिताः । जरादयो न बाध्यन्ते पुरुषं सत्क्रियान्वितम्

jarā vyādhiśca mṛtyuñca nityaṃ tasyoparisthitāḥ / jarādayo na bādhyante puruṣaṃ satkriyānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादी सदा भयनिर्मुक्तः सन् सुखीतिष्ठति संसारे तिष्ठते धीमानप्रमादरतः सदा । निकृन्तन्ति सदा दोषा न प्रमादं परिष्वजेत्

apramādī sadā bhayanirmuktaḥ san sukhītiṣṭhati saṃsāre tiṣṭhate dhīmānapramādarataḥ sadā / nikṛntanti sadā doṣā na pramādaṃ pariṣvajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा भयविनिर्मुक्तः सुखं प्राप्नोत्यनुत्तमम् । (अ) प्रमादाच्च यत् सौख्यं शाश्वतं स भयं हि तत्

sadā bhayavinirmuktaḥ sukhaṃ prāpnotyanuttamam / (a) pramādācca yat saukhyaṃ śāśvataṃ sa bhayaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.