शृङ्गारस्याङ्गिनो यत्नादेकरूपानुबन्धवान् । सर्वोष्वेव प्रभेदेषु नानुप्रासः प्रकाशकः ॥ १४ ॥ अङ्गिनो हि शृङ्गारस्य ये उक्तः । प्रभेदास्तेषु सर्वेष्वेकप्रकारानुबन्धि तया प्रबन्धेन प्रवृत्तो ऽनुप्रासो न व्यञ्जकः । अङ्गिन इत्यनेनाङ्गभूतस्य शृङ्गारस्यैकरूपानुबन्धनुप्रासनिबन्धने कामचारमाह । ध्वन्यात्मभूते शृङ्गारे यमकादिनिबन्धनम् । लोचनम् येनेति । दिङ्मात्रोक्तेनेत्यर्थः । सचेतसामिति । महाकवित्वं सगृदयत्वं च प्रेप्सूनामिति भावः । सर्वत्रेति । सर्वेषु रसादिष्वासादित आलोको ऽवगमः सम्यग्व्युत्पत्तिर्ययेति सम्बन्धः ॥ १३ ॥ तत्रेति । वक्तव्ये दिङ्मात्रे सतीत्यर्थः । यत्नादिति । यत्नतः क्रियमामत्वादिति हेत्वर्थो ऽभिप्रेतः । एकरूपं त्वनुबन्धं त्यक्त्वा विचित्रो ऽनुप्रासो निबध्यमानो न दोषायेत्येकरूपग्रहणम् ॥ १४ ॥ यमकादीत्यादिशब्दः प्रकारवाची । दुष्करं मुरजचक्रबन्धादि । शब्दभङ्गन बालप्रिया विरहपीडाहेतुभूताया अपि स्रजो दयिताग्रथनरूपकारणविशेषाद्विरहपीडापरिहारकसुधारसस्रावकत्वमुक्तमिति कारणकृतो भेदः ॥ १२ ॥ कारिकां व्याचष्टे---येनेत्यादि । सचेतसामित्यनेन प्रकृते विवक्षितमाह---महेत्यादि । येनेत्यस्य विवरमं वृत्तौ---ऽदिङ्मात्रकथनेनेऽति । अस्यैव विवरममुपपादकं वा ऽव्युत्पन्नानाम्ऽ इत्यादि ऽपरिज्ञानादिऽत्यान्तम् ॥ १३ ॥ हेत्वर्थ इति । यत्नतः क्रियमाणत्वमप्रकाशकत्वे हेतुरिति भावः । ऽएकरूपानुवन्धवानिऽत्यत्रैकरूपग्रहणस्य फलमाह----एकेत्यादि ॥ १४ ॥ ध्वन्यात्म-भूते शृङ्गारे यमकादि-निबन्धनम् । शक्ताव् अपि प्रमादित्वं विप्रलम्भे विशेषतः
śṛṅgārasyāṅgino yatnādekarūpānubandhavān / sarvoṣveva prabhedeṣu nānuprāsaḥ prakāśakaḥ // 14 // aṅgino hi śṛṅgārasya ye uktaḥ / prabhedāsteṣu sarveṣvekaprakārānubandhi tayā prabandhena pravṛtto 'nuprāso na vyañjakaḥ / aṅgina ityanenāṅgabhūtasya śṛṅgārasyaikarūpānubandhanuprāsanibandhane kāmacāramāha / dhvanyātmabhūte śṛṅgāre yamakādinibandhanam / locanam yeneti / diṅmātroktenetyarthaḥ / sacetasāmiti / mahākavitvaṃ sagṛdayatvaṃ ca prepsūnāmiti bhāvaḥ / sarvatreti / sarveṣu rasādiṣvāsādita āloko 'vagamaḥ samyagvyutpattiryayeti sambandhaḥ // 13 // tatreti / vaktavye diṅmātre satītyarthaḥ / yatnāditi / yatnataḥ kriyamāmatvāditi hetvartho 'bhipretaḥ / ekarūpaṃ tvanubandhaṃ tyaktvā vicitro 'nuprāso nibadhyamāno na doṣāyetyekarūpagrahaṇam // 14 // yamakādītyādiśabdaḥ prakāravācī / duṣkaraṃ murajacakrabandhādi / śabdabhaṅgana bālapriyā virahapīḍāhetubhūtāyā api srajo dayitāgrathanarūpakāraṇaviśeṣādvirahapīḍāparihārakasudhārasasrāvakatvamuktamiti kāraṇakṛto bhedaḥ // 12 // kārikāṃ vyācaṣṭe---yenetyādi / sacetasāmityanena prakṛte vivakṣitamāha---mahetyādi / yenetyasya vivaramaṃ vṛttau---'diṅmātrakathanene'ti / asyaiva vivaramamupapādakaṃ vā 'vyutpannānām' ityādi 'parijñānādi'tyāntam // 13 // hetvartha iti / yatnataḥ kriyamāṇatvamaprakāśakatve heturiti bhāvaḥ / 'ekarūpānuvandhavāni'tyatraikarūpagrahaṇasya phalamāha----eketyādi // 14 // dhvanyātma-bhūte śṛṅgāre yamakādi-nibandhanam / śaktāv api pramāditvaṃ vipralambhe viśeṣataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.