सर्वाकारमिति क्रियाविशेषणम् । असमासैवेति । सर्वत्रैवेति शेषः । तथा हि वाक्याभिनयलक्षणे ऽचूर्णपादैः प्रसन्नैःऽ इत्यादि मुनिरभ्यधात् । अत्रापवादमाह---न चेति । नाटकादाविति । स्वविषये ऽपीति सम्बन्धः ॥ ९ ॥ एवं सङ्घटनायां चालक्ष्यक्रमो दीप्यत इति निर्णीतम् । प्रबन्धे दीप्यत इति तु निर्विवादसिद्धो ऽयमर्थ इति नात्र वक्तव्यं किञ्चिदस्ति । केवलं कविसहृदयान् व्युत्पादयितुं रसव्यञ्जने येतिकर्तव्यता प्रबन्धस्य सा निरूप्येत्याशयेनाह--इदानीमिति । इदानीं तत्प्रकारजातं प्रतिपाद्यत इति सम्बन्धः । प्रथमं दावदिति प्रबन्धस्य व्यञ्जकत्वे ये प्रकारास्ते क्रमेणौवोपयोगिनः । पूर्वं हि कथापरीक्षा । तत्रादिकावापः फलपर्यन्ततानयनम्, बालप्रिया किञ्चिद्विभेदवदित्यस्य विवरणम् - किञ्जिदित्यादि । यस्य सम्पाद्यत्वेन विद्यत इति सम्बन्धः । सर्वत्रैवासमासेत्यत्र मुनिवचनं प्रमाणयति---तथाहीत्यदि । वृत्तौ ऽन चेऽत्यत्र असमासैवेत्यस्यानुषङ्गः । ऽप्रमाणतऽ इति । रसबन्धोक्तौचित्यरूपात्प्रमाणादित्यर्थः । ऽआख्यायिकायाऽमित्यादि । ऽस्वविषये ऽपीऽति । अत्यन्तासमासाया विषये शृङ्गारादावपीत्यर्थः । ऽनेऽति । शोभत इत्यस्यानुषङ्गः । न चारुरित्यर्थः । ऽनाटकादाऽविति । स्वविषये ऽपीत्यस्यानुषङ्गः । अतिदीर्घसमासासङ्घटना न शोभत इत्यर्थः । "इतीकाव्यार्थे"त्यादिश्लेकः क्वचिद्ग्रन्थे न दृश्यते, अत एव न व्याख्यातः ॥ ९ ॥ लोचने ऽवतारयति---एवमित्यादि । येतिकर्तव्यतेति । यः प्रकार इत्यर्थः । निरूप्या निरूपणार्हा । ऽइदानीऽमित्यस्यान्वयं ऽतत्प्रतिपाद्यतऽ इत्यत्र तत्पदार्थञ्ज दर्शयति---इदानीमित्यादि । प्रथमन्तावदितीति प्रतीकधारणम् । विभावेत्यादिनिर्देशक्रमस्य बीजन्दर्शयति---प्रबन्धस्येत्यादि । फलपर्यन्ततानयनमिति । कथाया इति प्रकाशमानः प्रसिद्ध एव । तस्य तु यथा प्रकाशनं तत्प्रतिपाद्यते--- विभाव-भावानुभाव-सञ्चार्य्-औचित्य-चारुणः । विधिः कथा-शरीरस्य वृत्तस्योत्प्रेक्षितस्य वा
sarvākāramiti kriyāviśeṣaṇam / asamāsaiveti / sarvatraiveti śeṣaḥ / tathā hi vākyābhinayalakṣaṇe 'cūrṇapādaiḥ prasannaiḥ' ityādi munirabhyadhāt / atrāpavādamāha---na ceti / nāṭakādāviti / svaviṣaye 'pīti sambandhaḥ // 9 // evaṃ saṅghaṭanāyāṃ cālakṣyakramo dīpyata iti nirṇītam / prabandhe dīpyata iti tu nirvivādasiddho 'yamartha iti nātra vaktavyaṃ kiñcidasti / kevalaṃ kavisahṛdayān vyutpādayituṃ rasavyañjane yetikartavyatā prabandhasya sā nirūpyetyāśayenāha--idānīmiti / idānīṃ tatprakārajātaṃ pratipādyata iti sambandhaḥ / prathamaṃ dāvaditi prabandhasya vyañjakatve ye prakārāste krameṇauvopayoginaḥ / pūrvaṃ hi kathāparīkṣā / tatrādikāvāpaḥ phalaparyantatānayanam, bālapriyā kiñcidvibhedavadityasya vivaraṇam - kiñjidityādi / yasya sampādyatvena vidyata iti sambandhaḥ / sarvatraivāsamāsetyatra munivacanaṃ pramāṇayati---tathāhītyadi / vṛttau 'na ce'tyatra asamāsaivetyasyānuṣaṅgaḥ / 'pramāṇata' iti / rasabandhoktaucityarūpātpramāṇādityarthaḥ / 'ākhyāyikāyā'mityādi / 'svaviṣaye 'pī'ti / atyantāsamāsāyā viṣaye śṛṅgārādāvapītyarthaḥ / 'ne'ti / śobhata ityasyānuṣaṅgaḥ / na cārurityarthaḥ / 'nāṭakādā'viti / svaviṣaye 'pītyasyānuṣaṅgaḥ / atidīrghasamāsāsaṅghaṭanā na śobhata ityarthaḥ / "itīkāvyārthe"tyādiślekaḥ kvacidgranthe na dṛśyate, ata eva na vyākhyātaḥ // 9 // locane 'vatārayati---evamityādi / yetikartavyateti / yaḥ prakāra ityarthaḥ / nirūpyā nirūpaṇārhā / 'idānī'mityasyānvayaṃ 'tatpratipādyata' ityatra tatpadārthañja darśayati---idānīmityādi / prathamantāvaditīti pratīkadhāraṇam / vibhāvetyādinirdeśakramasya bījandarśayati---prabandhasyetyādi / phalaparyantatānayanamiti / kathāyā iti prakāśamānaḥ prasiddha eva / tasya tu yathā prakāśanaṃ tatpratipādyate--- vibhāva-bhāvānubhāva-sañcāry-aucitya-cāruṇaḥ / vidhiḥ kathā-śarīrasya vṛttasyotprekṣitasya vā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.