उद्धाट्य सा प्रविष्टा हृदयगृहं मे नृपतनूजा ॥ ऽइति ॥ १४ ॥ बालप्रिया चिन्तनरूपनिद्राप्रतिबन्धकेन जाग्रतो मे निशा क्षीणेति सम्बन्धः । निशा निद्रां विनैवातीतेत्यर्थः । अत आह--दाक्षिणेयेत्यादि । दाक्षिण्यमत्र पझावतीविषयकं बोध्यम् । सा वासवदत्ता । अङ्कुरित इत्यादिना अनुसंहित इति सम्बन्धः । तथा भूत इति । मुनिवचसीति निमित्ते सप्तमी । स्थास्यतीत्यनेनास्यान्वयः । सा प्रियतमा तथा मम पुनःपश्चादपिपुर इतिवा पाठः । स्थास्यतीत्याशंसायां ऌट् । प्रयत्नान्तर्गूढामिति । प्रयत्नैरन्तर्नियमितामित्यर्थः । उक्त्या मधुरं मनोहरं यथा तथा । समुद्भिन्न संमिश्रा, युक्तेति यावत् पीतैः अन्तःस्तम्भितैः समुद्भिन्नप्रीतिरिति पाठः । साधिष्ठः समुद्भिन्न प्रकाशिता प्रीतिः यया सेत्यर्थः । नयनसलिलोद्गमो हि कुपितानां स्त्रीणां प्रीतेरनुवः । त्वदिति । आदिपदेन "तन्मत्वा त्यजतश्सरीरकमिदं नैवास्ति निस्स्नेहता आसन्नो ऽवसरस्तवानुगमने जाता धृतिः किन्त्वयम् । खेदो यच्च तवानुगं न हृदयं तस्मिन् क्षणे दारुण ॥ इत्यस्य सङ्ग्रहः । सचिवैः प्रयोजकैः मया प्रयोज्येन । ऽतदिऽति । त्वत्सम्प्राप्तिमित्यर्थः । अत्यजत इति च्छेदः । इत्यादिनेति तृतीयान्तानामनुसंहित इत्यने नान्वयो बोध्यः । योजनापेक्षयेति । योजनमिति कृदन्तापेक्षयेत्यर्थः । स्वञ्चितेति । वत्सराजोक्तिरियम् । स्वञ्तिते प्रवेशप्रतिबन्धाय सुष्टु मिथः सम्बद्धे पक्ष्मणी एव कवाटे यस्य तत् । नयनद्वारं नयनमेव द्वारम् । स्वरूपताडेन स्वस्यरूपमाकृतिः तदेव ताडः ताडनक्रिया साधनमुद्गाढनकरणमिति यावत् तेन । स्वरूपतडितैवेति पाठेस्वरूपमेव तडिद्विद्युत्तया करणेनेति तदर्थः । सा नृपतनूजा वासवदत्ता । अत्र नयनद्वारमित्येतावदेव रूपणं शृङ्गारानुगुणतया सुन्दरं न त्वन्यदपीति भावः ॥१४॥ किञ्च---- अनुस्वानोपमात्मापि प्रभेदो य उदाहृतः । ध्वनेर् अस्य प्रबन्धेषु भासते सो ऽपि केषुचित्
uddhāṭya sā praviṣṭā hṛdayagṛhaṃ me nṛpatanūjā // 'iti // 14 // bālapriyā cintanarūpanidrāpratibandhakena jāgrato me niśā kṣīṇeti sambandhaḥ / niśā nidrāṃ vinaivātītetyarthaḥ / ata āha--dākṣiṇeyetyādi / dākṣiṇyamatra pajhāvatīviṣayakaṃ bodhyam / sā vāsavadattā / aṅkurita ityādinā anusaṃhita iti sambandhaḥ / tathā bhūta iti / munivacasīti nimitte saptamī / sthāsyatītyanenāsyānvayaḥ / sā priyatamā tathā mama punaḥpaścādapipura itivā pāṭhaḥ / sthāsyatītyāśaṃsāyāṃ ḷṭ / prayatnāntargūḍhāmiti / prayatnairantarniyamitāmityarthaḥ / uktyā madhuraṃ manoharaṃ yathā tathā / samudbhinna saṃmiśrā, yukteti yāvat pītaiḥ antaḥstambhitaiḥ samudbhinnaprītiriti pāṭhaḥ / sādhiṣṭhaḥ samudbhinna prakāśitā prītiḥ yayā setyarthaḥ / nayanasalilodgamo hi kupitānāṃ strīṇāṃ prīteranuvaḥ / tvaditi / ādipadena "tanmatvā tyajataśsarīrakamidaṃ naivāsti nissnehatā āsanno 'vasarastavānugamane jātā dhṛtiḥ kintvayam / khedo yacca tavānugaṃ na hṛdayaṃ tasmin kṣaṇe dāruṇa // ityasya saṅgrahaḥ / sacivaiḥ prayojakaiḥ mayā prayojyena / 'tadi'ti / tvatsamprāptimityarthaḥ / atyajata iti cchedaḥ / ityādineti tṛtīyāntānāmanusaṃhita ityane nānvayo bodhyaḥ / yojanāpekṣayeti / yojanamiti kṛdantāpekṣayetyarthaḥ / svañciteti / vatsarājoktiriyam / svañtite praveśapratibandhāya suṣṭu mithaḥ sambaddhe pakṣmaṇī eva kavāṭe yasya tat / nayanadvāraṃ nayanameva dvāram / svarūpatāḍena svasyarūpamākṛtiḥ tadeva tāḍaḥ tāḍanakriyā sādhanamudgāḍhanakaraṇamiti yāvat tena / svarūpataḍitaiveti pāṭhesvarūpameva taḍidvidyuttayā karaṇeneti tadarthaḥ / sā nṛpatanūjā vāsavadattā / atra nayanadvāramityetāvadeva rūpaṇaṃ śṛṅgārānuguṇatayā sundaraṃ na tvanyadapīti bhāvaḥ //14// kiñca---- anusvānopamātmāpi prabhedo ya udāhṛtaḥ / dhvaner asya prabandheṣu bhāsate so 'pi keṣucit
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.