सो ऽभिव्यक्तः प्रकृतरसस्वरूपपर्यवसायी । सहचराः वसन्तयौवनमलयानिलादयस्तैः सह समागमे । मिअवहण्डिअरोरोणिरङ्कुसो अविवेअरहिओ वि । सविण वि तुमम्मि पुणोवन्ति अ अतन्ति पंमुसिम्मि ॥ इत्यादयो यौवनस्योक्तयस्तत्तन्निजस्वभावव्यञ्चिकाः, स स्वभावः प्रकृतरसपर्यवसायी । यथा चेति । श्मशानावतीर्णं पुत्रदाहार्थमुद्योगिनं जनं विप्रलब्धुं गृध्रो दिवा शवशरीरभक्षणार्थी शीघ्रमेवापसरत यूयमित्याह । अलं स्थित्वा श्मशाने ऽस्मिन्गृध्रगोमायुसङ्कुले । कङ्कालबहले घोरे सर्वप्राणिभयङ्करे ॥ बालप्रिया लीलेति । "लीलादाढग्गुद्धरिअस अलमहीमण्डलस्सविअअज्ज । कीसमुणालहरणं वितुझगुरु आइ अङ्गम्म ॥ इति पाठः । लीलादंष्ट्रग्रोद्धृतसकलमहीमण्डलस्यैवाद्य । कस्मान्मृणालाभरणमपि तव गुरु भवत्यङ्गे ॥ इतिच्छाया । लीलया दंष्ट्राग्रेण उद्धृतं सकलमहीमण्डलं येन वराहरूपिणा तस्येत्यनेन गुरुतरवस्तुवहने अनायासस्सूच्यते । एवकारो विरोधद्योतकः । मृणालाभरणमपि अतिलधुमृणालरूपमाभरणमपि । कस्माद्गुरु भवतीति सम्बन्धः । अनेन भगवतो विरहावस्थातिशयो द्योत्यते । एतमर्थं दर्शयति---रुक्मिणीत्यादि । रुक्मिणीविप्रलब्धोरुक्मिणीविरही यो वासुदेवस्तस्याशयो रुक्मिण्यामभिलाषः, तस्य प्रतिभेदनमाविष्करणं तदभिप्रायमित्यर्थः । प्रकृतरसेति । विप्रलम्भशृङ्गारेत्यर्थः । सहचरसमागमे इत्येतद्विवृणोति---सहचरा इत्यादि । मिश्रवेति । हुम्मि अवहत्थिअरे होणिरङ्कुसो अहविवेअरहिओवि । सिविणेवि तुमम्मि पुणो भन्तिं णपसुमरामि । इति पाठः । भवाम्यपहस्तितरेखो निरङ्कुशो ऽथ विवेकरहितो ऽपि । स्वप्ने ऽपि तव पुनर्भक्तिं न प्रस्मरामि ॥ इति छाया । अपहस्तितरेख इति । अतिक्रान्तमर्याद इत्यर्थः । तत्तन्निजस्वभावेति । कामानुवर्तनादिस्वभावेत्यर्थः । अलमित्यादि । काव्यप्रकाशे ऽप्युदाहृता इमे श्लोकोः । सुप्-तिङ्-वचन-सम्बन्धैस् तथा कारक-शक्तिभिः । कृत्-तद् धित-समासैश् च द्योत्यो ऽलक्ष्य-क्रमः क्वचित्
so 'bhivyaktaḥ prakṛtarasasvarūpaparyavasāyī / sahacarāḥ vasantayauvanamalayānilādayastaiḥ saha samāgame / miavahaṇḍiaroroṇiraṅkuso avivearahio vi / saviṇa vi tumammi puṇovanti a atanti paṃmusimmi // ityādayo yauvanasyoktayastattannijasvabhāvavyañcikāḥ, sa svabhāvaḥ prakṛtarasaparyavasāyī / yathā ceti / śmaśānāvatīrṇaṃ putradāhārthamudyoginaṃ janaṃ vipralabdhuṃ gṛdhro divā śavaśarīrabhakṣaṇārthī śīghramevāpasarata yūyamityāha / alaṃ sthitvā śmaśāne 'smingṛdhragomāyusaṅkule / kaṅkālabahale ghore sarvaprāṇibhayaṅkare // bālapriyā līleti / "līlādāḍhagguddhariasa alamahīmaṇḍalassaviaajja / kīsamuṇālaharaṇaṃ vitujhaguru āi aṅgamma // iti pāṭhaḥ / līlādaṃṣṭragroddhṛtasakalamahīmaṇḍalasyaivādya / kasmānmṛṇālābharaṇamapi tava guru bhavatyaṅge // iticchāyā / līlayā daṃṣṭrāgreṇa uddhṛtaṃ sakalamahīmaṇḍalaṃ yena varāharūpiṇā tasyetyanena gurutaravastuvahane anāyāsassūcyate / evakāro virodhadyotakaḥ / mṛṇālābharaṇamapi atiladhumṛṇālarūpamābharaṇamapi / kasmādguru bhavatīti sambandhaḥ / anena bhagavato virahāvasthātiśayo dyotyate / etamarthaṃ darśayati---rukmiṇītyādi / rukmiṇīvipralabdhorukmiṇīvirahī yo vāsudevastasyāśayo rukmiṇyāmabhilāṣaḥ, tasya pratibhedanamāviṣkaraṇaṃ tadabhiprāyamityarthaḥ / prakṛtaraseti / vipralambhaśṛṅgāretyarthaḥ / sahacarasamāgame ityetadvivṛṇoti---sahacarā ityādi / miśraveti / hummi avahatthiare hoṇiraṅkuso ahavivearahiovi / siviṇevi tumammi puṇo bhantiṃ ṇapasumarāmi / iti pāṭhaḥ / bhavāmyapahastitarekho niraṅkuśo 'tha vivekarahito 'pi / svapne 'pi tava punarbhaktiṃ na prasmarāmi // iti chāyā / apahastitarekha iti / atikrāntamaryāda ityarthaḥ / tattannijasvabhāveti / kāmānuvartanādisvabhāvetyarthaḥ / alamityādi / kāvyaprakāśe 'pyudāhṛtā ime ślokoḥ / sup-tiṅ-vacana-sambandhais tathā kāraka-śaktibhiḥ / kṛt-tad dhita-samāsaiś ca dyotyo 'lakṣya-kramaḥ kvacit
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.