ततो ऽहमेवाहन्येय । तदियमत्र प्रतिपत्तिःऽ इति । नागदन्तलग्ननिर्यासकल्कवर्णितं फलकमादाय मणिसमुद्गकाद्वर्णवर्तिकामुद्धृत्य तां तथाशयानां तस्याश्च मामावद्धञ्जालिं चरणलग्नमालिखमार्यां चैताम्- "त्वामयमाबद्धाञ्जलि दासजनस्तमिममर्थमर्थयते । स्वपिहि मया सह सुरतव्यतिकरखिन्नेव मा मैवम्ऽ ॥ हेमकरण्डकाच्चवासताम्बूलवीटिकां कपूरस्फुटिकां पारिजातकं चोपयुज्यालक्तकपाटलेन तद्रसेन सुधाभितौ चक्रवाकमिथुनं निरष्ठीवम् । अङ्गुलीयकविनिमयं च कृत्वा कथङ्कथमपि निरगाम् । सुरङ्गया च प्रत्येत्य बन्धागारं तत्र बद्धस्य नागरिकवरस्य सिंहघोषनाम्नस्तेष्वेव दिनेषु मित्रत्वेनोपचरितस्य "एवं मया हतस्तपस्वी कान्तकः, तत्त्वया प्रतिभिद्य रहस्यं लब्धव्यो मोक्षःऽ इत्युपदिश्य सह शृगालिकया निरक्रामिषम् । नृपतिपथे च समागत्य रक्षिकपुरुषैरगृह्ये । अचिन्तयं च-"अलमस्मि जवेनापसर्तुमनामृष्ट एवैभिः । एषा पुनर्वराकी गृह्येत । तदिदमत्र प्राप्तरूपम्ऽ इति तानेव चपलमभिपत्य स्वपृष्ठसमर्पितकूर्परः पराङ्मुखः स्थित्वा "भद्राः, यद्यहमस्मि तस्करः बध्नीत माम् । युष्माकमयमधिकारः, न पुनरस्या वर्षियस्याःऽ इत्यवादिषम् । सा तु तावतैवोन्नीतमदभिप्राया तान्सप्रणाममभ्येत्य "भद्रमुखाः, ममैष पुत्रो वायुग्रस्तश्चिरं चिकित्सितः । पूर्वेद्यः प्रसन्नकल्पः प्रकृतिश्थ एव जातः । जातास्थया मया बन्धनान्निष्क्रमय्य स्नापितो ऽनुलेपितश्चपरिधाप्यनिष्प्रवाणियुगलमभ्यवहार्य परमान्नमौशीरे ऽद्यकामचारः कृतो ऽभूत् । अथ निशीथे भूय एव वायुनिघ्नः "निहत्य कान्तकं नृपतिदुहित्रा रमेयऽ इति रंहसा परेण राजपथमभ्यपतत् । निरूप्य चाहं पुत्रमेवङ्गतमस्यां वेलायामनुधावामि । तत्प्रसीदत । बद्ध्वैनं मह्यमर्पयतऽ इति यावदसौक्रन्दति तावदहं "स्थविरे, केन देवो मातरिश्वा बद्धपूर्वः । किमेते काकाःशौङ्गेयस्य मे निग्रहीतारः । शान्तं पापम्ऽ इत्यभ्यधावम् । असावप्यमीभिः "त्वमेवोन्मत्ता यानुन्मत्त इत्युन्मत्तं मुक्तदवती । कस्तमिदानीं बध्नातिऽ इति निन्दिता कदर्थिता रुदत्येवमामन्वधावत् । गत्वा च रागमञ्जरीगृहं चिरविरहखेदविह्वलामिमां बहुविधं समाश्वास्य तं निशाशेषमनयम् । प्रत्यूषे पुनरुदारकेण च समगच्छे । अथ भगवन्तं मरीचिं वेशकृच्छुदुत्थाय पुनः प्रतितप्ततपःप्रभावप्रत्यापन्नादिव्यचक्षुषमुपसंगम्य तेनास्म्येवंभूतत्वद्दर्शनमवगमितः । सिंहघोषश्च कान्तकापचारं निर्भिद्य ततपदे प्रसन्नेन राज्ञा प्रतिष्ठापितः तेनैव चारकसुरङ्गापथेन कन्यापुरप्रवेशं भूयो ऽपि मे समपादयत् । समगंसि चाहं शृगालिकामुखनिःसृतवार्तानुरक्तया राजदुहित्रा । तष्वेवे दिवसेषु चण्डवर्मा सिंहवर्मावधूतदुहितृप्रार्थनः कुपितो ऽभियुज्य पुरमवारुणत् । अमर्षणश्चाङ्गराजो यावदरिः पारग्रामिकं विधिमाचिकीर्षति तावत्स्वयमेव प्राकारं निर्भिद्य प्रत्यासन्नानपि सहायानप्रतीक्षमाणो निर्गत्याभ्यधिकबलेन विद्विषा महति संपराये भिन्नवर्मा सिंहवर्मा बलादगृह्यत । अम्बालिका च बलवदभिगृह्य चण्डवर्मणा हठात्परिणेतुमात्मभवनमनीयत् । कौतुकं च स किल क्षपावसाने विवाह इत्यबध्नात् । अहं च धनमित्रगृहे तद्विवाहायैव पिनद्धमङ्गलप्रतिसरस्तमेवमवोचम्-"सखे, समापतितमेवाङ्गराजाभिसरं राजमण्डलम् । सुगूढमेव संभूय पौरवृद्धैस्तदुपावर्तय । उपावृत्तश्च कृत्तशिरसमेव शुत्रुं द्रक्ष्यसिऽ इति । "तथाऽ इति तेनाभ्युपगते गतायुषो ऽमुष्य भवनमुत्सवाकुलमुपसमाधीयमानपरिणयोपकरणमिस्ततः प्रवेशनिर्गमप्रवृत्तलोकसंबाधमलक्ष्यशस्त्रिकः सह प्रविश्य मङ्गलपाठकैरम्बलिकापाणिपल्लवमग्नौ साक्षिण्याथर्वणेन विधिनार्प्यमाणमादित्समानस्यायामिनं बाहुदुण्डमाकृष्य च्छुरिकयोरसि प्राहर्षम् । स्फुरतश्च कतिपयानन्यानपि यमविषयमगमयम् । हतविध्वस्तदं च तद्गृहमन् विचरन्वेपमानमधुरगात्रीं विशाललोचनामभिनिशाम्य तदालिङ्गनसुखमनुबुभूषुस्तामादाय गर्भगृहमविक्षम् । अस्मिन्नेव क्षणे तवास्मि नवाम्बुवाहस्तनितगम्भीरेण स्वरेणानुगृहीतःऽ इति । श्रुत्वा च स्मित्वा च देवो ऽपि रजवाहनः "कथमसि कार्कस्येन कर्णीसुतमप्यतिक्रान्तःऽ इत्यभिधाय पुनरवेक्ष्योपहारवर्माणम् आचक्ष्व, तवेदानीमवसरःऽ इत्यभाषत । सो ऽपि सस्मितं प्रणस्यारभताभिधातुम्
tato 'hamevāhanyeya / tadiyamatra pratipattiḥ' iti / nāgadantalagnaniryāsakalkavarṇitaṃ phalakamādāya maṇisamudgakādvarṇavartikāmuddhṛtya tāṃ tathāśayānāṃ tasyāśca māmāvaddhañjāliṃ caraṇalagnamālikhamāryāṃ caitām- "tvāmayamābaddhāñjali dāsajanastamimamarthamarthayate / svapihi mayā saha suratavyatikarakhinneva mā maivam' // hemakaraṇḍakāccavāsatāmbūlavīṭikāṃ kapūrasphuṭikāṃ pārijātakaṃ copayujyālaktakapāṭalena tadrasena sudhābhitau cakravākamithunaṃ niraṣṭhīvam / aṅgulīyakavinimayaṃ ca kṛtvā kathaṅkathamapi niragām / suraṅgayā ca pratyetya bandhāgāraṃ tatra baddhasya nāgarikavarasya siṃhaghoṣanāmnasteṣveva dineṣu mitratvenopacaritasya "evaṃ mayā hatastapasvī kāntakaḥ, tattvayā pratibhidya rahasyaṃ labdhavyo mokṣaḥ' ityupadiśya saha śṛgālikayā nirakrāmiṣam / nṛpatipathe ca samāgatya rakṣikapuruṣairagṛhye / acintayaṃ ca-"alamasmi javenāpasartumanāmṛṣṭa evaibhiḥ / eṣā punarvarākī gṛhyeta / tadidamatra prāptarūpam' iti tāneva capalamabhipatya svapṛṣṭhasamarpitakūrparaḥ parāṅmukhaḥ sthitvā "bhadrāḥ, yadyahamasmi taskaraḥ badhnīta mām / yuṣmākamayamadhikāraḥ, na punarasyā varṣiyasyāḥ' ityavādiṣam / sā tu tāvataivonnītamadabhiprāyā tānsapraṇāmamabhyetya "bhadramukhāḥ, mamaiṣa putro vāyugrastaściraṃ cikitsitaḥ / pūrvedyaḥ prasannakalpaḥ prakṛtiśtha eva jātaḥ / jātāsthayā mayā bandhanānniṣkramayya snāpito 'nulepitaścaparidhāpyaniṣpravāṇiyugalamabhyavahārya paramānnamauśīre 'dyakāmacāraḥ kṛto 'bhūt / atha niśīthe bhūya eva vāyunighnaḥ "nihatya kāntakaṃ nṛpatiduhitrā rameya' iti raṃhasā pareṇa rājapathamabhyapatat / nirūpya cāhaṃ putramevaṅgatamasyāṃ velāyāmanudhāvāmi / tatprasīdata / baddhvainaṃ mahyamarpayata' iti yāvadasaukrandati tāvadahaṃ "sthavire, kena devo mātariśvā baddhapūrvaḥ / kimete kākāḥśauṅgeyasya me nigrahītāraḥ / śāntaṃ pāpam' ityabhyadhāvam / asāvapyamībhiḥ "tvamevonmattā yānunmatta ityunmattaṃ muktadavatī / kastamidānīṃ badhnāti' iti ninditā kadarthitā rudatyevamāmanvadhāvat / gatvā ca rāgamañjarīgṛhaṃ ciravirahakhedavihvalāmimāṃ bahuvidhaṃ samāśvāsya taṃ niśāśeṣamanayam / pratyūṣe punarudārakeṇa ca samagacche / atha bhagavantaṃ marīciṃ veśakṛcchudutthāya punaḥ pratitaptatapaḥprabhāvapratyāpannādivyacakṣuṣamupasaṃgamya tenāsmyevaṃbhūtatvaddarśanamavagamitaḥ / siṃhaghoṣaśca kāntakāpacāraṃ nirbhidya tatapade prasannena rājñā pratiṣṭhāpitaḥ tenaiva cārakasuraṅgāpathena kanyāpurapraveśaṃ bhūyo 'pi me samapādayat / samagaṃsi cāhaṃ śṛgālikāmukhaniḥsṛtavārtānuraktayā rājaduhitrā / taṣveve divaseṣu caṇḍavarmā siṃhavarmāvadhūtaduhitṛprārthanaḥ kupito 'bhiyujya puramavāruṇat / amarṣaṇaścāṅgarājo yāvadariḥ pāragrāmikaṃ vidhimācikīrṣati tāvatsvayameva prākāraṃ nirbhidya pratyāsannānapi sahāyānapratīkṣamāṇo nirgatyābhyadhikabalena vidviṣā mahati saṃparāye bhinnavarmā siṃhavarmā balādagṛhyata / ambālikā ca balavadabhigṛhya caṇḍavarmaṇā haṭhātpariṇetumātmabhavanamanīyat / kautukaṃ ca sa kila kṣapāvasāne vivāha ityabadhnāt / ahaṃ ca dhanamitragṛhe tadvivāhāyaiva pinaddhamaṅgalapratisarastamevamavocam-"sakhe, samāpatitamevāṅgarājābhisaraṃ rājamaṇḍalam / sugūḍhameva saṃbhūya pauravṛddhaistadupāvartaya / upāvṛttaśca kṛttaśirasameva śutruṃ drakṣyasi' iti / "tathā' iti tenābhyupagate gatāyuṣo 'muṣya bhavanamutsavākulamupasamādhīyamānapariṇayopakaraṇamistataḥ praveśanirgamapravṛttalokasaṃbādhamalakṣyaśastrikaḥ saha praviśya maṅgalapāṭhakairambalikāpāṇipallavamagnau sākṣiṇyātharvaṇena vidhinārpyamāṇamāditsamānasyāyāminaṃ bāhuduṇḍamākṛṣya cchurikayorasi prāharṣam / sphurataśca katipayānanyānapi yamaviṣayamagamayam / hatavidhvastadaṃ ca tadgṛhaman vicaranvepamānamadhuragātrīṃ viśālalocanāmabhiniśāmya tadāliṅganasukhamanububhūṣustāmādāya garbhagṛhamavikṣam / asminneva kṣaṇe tavāsmi navāmbuvāhastanitagambhīreṇa svareṇānugṛhītaḥ' iti / śrutvā ca smitvā ca devo 'pi rajavāhanaḥ "kathamasi kārkasyena karṇīsutamapyatikrāntaḥ' ityabhidhāya punaravekṣyopahāravarmāṇam ācakṣva, tavedānīmavasaraḥ' ityabhāṣata / so 'pi sasmitaṃ praṇasyārabhatābhidhātum
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.