स चानुयुक्तो धूर्तः सविनयमावेदयत्--"विदितमेव खलु वः, यथाहं युष्मदाज्ञया पितृवनमभिरक्ष्य तदुपजीवी प्रतिवसामि । लुब्धाश्च कदाचिन्मद्दर्शनभीरवो निशि दहेयुरपि शवानीति निशास्वपिश्मशानमधिशये । अपरेद्युर्दग्धादग्धं मृतकं चितायाः प्रसभमाकर्षन्ती श्यामाकारां नारीमपश्यम् । अर्थलोभात्तु निगृह्य साध्वसं सा गृहीता शस्त्रिकयोरुमूले यदृच्छया किञ्चिदुल्लिखितम् । एव च नूपुरश्चरणादाक्षिप्तः । तावत्येव द्रुतगतिः सा पलायिष्ट । सो ऽयमस्यागमः । परं भवन्तः प्रमाणम्ऽ इति । विमर्शेन च तस्याः शाकिनीत्वमैकमत्येन पौराणामभिमतमासीत् । भर्त्रा च परित्यक्ता तस्मिन्नेव श्मशाने बहु विलप्य पाशेनोद्बध्य कर्तुकामा तेन धूर्तेन नक्तमगृह्यत । अनुनीता च सुन्दरि, त्वदाकारोन्मादितेन मया त्वदावर्जने बहूनुपायान्भिक्षुकीमुखेनोपन्यस्य तेष्वसिद्धेषु पुनरयमुपायो यावज्जीवमसाधारणीकृत्य रन्तुमाचरितः । तत्प्रसीदानन्यशरणायास्मै दासजनायऽ इति मुहुर्मुहुश्चरणयोर्निपत्य, प्रयुज्य सान्त्वशतानि, तामगत्यन्तरामात्मवश्यामकरोत् । तदिदमुक्तम्-"दुष्करसाधनं प्रज्ञाऽ इति । इदमाकर्ण्य ब्रह्मराक्षसो मामपूपुजत् । अस्मन्नेव क्षणे नातिप्रौढपुंनागमुकुलस्थूलानि मुक्ताफलानि सह सलिलबिन्दुभिरम्बरतलादपतन् । अहं तु "किं न्विदम्ऽ इत्युच्चक्षुरालोकयन्कमपि राक्षसं काञ्चिदङ्गनां विचेष्टमानगात्रीमाकर्षन्तमपश्यम् । कथमपहरत्यकामामपि स्त्रियमनाचारो नैरृतः इति गगनगमनमन्दशक्तिरशस्त्रश्चातप्ये । स तु मत्संबन्धी ब्रह्माराक्षसः "तिष्ठ तिष्ठ पाप, क्वापहरसिऽ इति भर्त्सयन्नुत्थाय राक्षसेन समसृज्यत । तां तु रोषादनपेक्षापविद्धाममरवृक्षमञ्जरीमिवान्तरिक्षादापतन्तीमुन्मुखप्रसारितोभयकरः कराभ्यामग्रहषिम् । उपगृह्य च वेषमानां संमीलिताक्षीं मदङ्गस्पर्शसुखोनोद्भिन्नरोमाञ्चां तादृशीमेव तामनवतरयन्नतिष्ठम् । तावत्तावुभावपि शैलशृङ्गभङ्गैः पादपैश्च रभसोन्मूलितैर्मुष्टिपादप्रहारैश्च परस्परमक्षपयेताम् । पुनरहमतिमृदुनि पुलिनवति कुसुमलवलाञ्छिते सरस्तीरे ऽवरोप्य सस्पृहं निर्वर्णयंस्तां मत्प्राणैकवल्लभां राजकन्यां कन्दुकावतीमलक्षयम् । सा हि मया समाश्वास्यमाना तिर्यङ्मामभिनिरूप्य जातप्रत्यभिज्ञा सकरुमरोदीत् । अवादीच्च-"नाथ, त्वद्दर्शनादुषोढरागा तस्मिन्कन्दुकोत्सवे पुनःसख्या चन्द्रसेनाय त्वत्कथाभिरेव समाश्वासितास्मि । त्वं किल समुद्रमध्ये मज्जितः पापेन मद्भात्रा भीमधन्वनाऽ इति श्रुत्वा सखीजनं परिजनं च वञ्चयित्वा जीवितं जिहासुरेकाकिनी क्रीडावनमुपागमम् । तत्र च मामचकमत कामरूप एष राक्षसाधम । सो ऽयं मया भीतयावधूतप्रार्थनः स्फुरन्तीं मां निगृह्याभ्यधावत् । अत्रैवमवसितो ऽभूत् । "अहं च दैवात्तवैव जीवितेशस्य हस्ते पतिता । भद्रं तवऽ इति । श्रुत्वा च तया सहावरुह्य, नावमध्यारोहम् । मुक्ता च नौः प्रतिवातप्रेरिता तामेव दामलिप्तां प्रत्युपातिष्ठत् । अवरूढाश्च वयमश्रमेण "तनयस्य च तनयायाश्च नाशादनन्यापत्यस्तुङ्गधन्वा सुह्यपतिर्निष्कलः स्वयं सकलत्र एव निष्कलङ्कगङ्गारोधस्यनशनेनोपरन्तु प्रतिष्ठते । सह तेन मर्तुमिच्छत्यनन्यनाथो ऽनुरक्तः पौरवृद्धलोकःऽ इत्यश्रुमुखीनां प्रजानामाक्रन्दमशृणुम् । अथाहमस्मै राज्ञे यथावृत्तमाख्याय तदपत्यद्वयं प्रत्यर्पितवान् । प्रीतेन तेन जामाता कृतो ऽस्मि दामालिप्तेश्वरेण । तत्पुत्रो मदनुजीवा जातः । मदाज्ञप्तेन चामुना प्राणवदुज्झिता चन्द्रसेना कोशदासमभजत् । ततश्च सिंहवर्मसाहाय्यार्थमत्रागत्यं भर्तुरतव दर्शनोत्सवसुखमनुभवामिऽ इति । श्रुत्वा "चित्रेयं दैवगतिः । अवसरेषु पुष्कलः पुरुषकार-ऽ इत्यभिधाय भूयः स्मिताभिषिक्तदन्तच्छदो मन्त्रगुप्ते हर्षोत्फुल्लं चक्षुः पातयामास देवो राजवाहनः स किल करकमलेन किञ्चित्संवृताननो ललितवल्लभारभसदत्तदन्तक्षतव्यसनविह्वलधरमणिर्निरोष्ठ्यवर्णमात्मचरितमाचचक्षे
sa cānuyukto dhūrtaḥ savinayamāvedayat--"viditameva khalu vaḥ, yathāhaṃ yuṣmadājñayā pitṛvanamabhirakṣya tadupajīvī prativasāmi / lubdhāśca kadācinmaddarśanabhīravo niśi daheyurapi śavānīti niśāsvapiśmaśānamadhiśaye / aparedyurdagdhādagdhaṃ mṛtakaṃ citāyāḥ prasabhamākarṣantī śyāmākārāṃ nārīmapaśyam / arthalobhāttu nigṛhya sādhvasaṃ sā gṛhītā śastrikayorumūle yadṛcchayā kiñcidullikhitam / eva ca nūpuraścaraṇādākṣiptaḥ / tāvatyeva drutagatiḥ sā palāyiṣṭa / so 'yamasyāgamaḥ / paraṃ bhavantaḥ pramāṇam' iti / vimarśena ca tasyāḥ śākinītvamaikamatyena paurāṇāmabhimatamāsīt / bhartrā ca parityaktā tasminneva śmaśāne bahu vilapya pāśenodbadhya kartukāmā tena dhūrtena naktamagṛhyata / anunītā ca sundari, tvadākāronmāditena mayā tvadāvarjane bahūnupāyānbhikṣukīmukhenopanyasya teṣvasiddheṣu punarayamupāyo yāvajjīvamasādhāraṇīkṛtya rantumācaritaḥ / tatprasīdānanyaśaraṇāyāsmai dāsajanāya' iti muhurmuhuścaraṇayornipatya, prayujya sāntvaśatāni, tāmagatyantarāmātmavaśyāmakarot / tadidamuktam-"duṣkarasādhanaṃ prajñā' iti / idamākarṇya brahmarākṣaso māmapūpujat / asmanneva kṣaṇe nātiprauḍhapuṃnāgamukulasthūlāni muktāphalāni saha salilabindubhirambaratalādapatan / ahaṃ tu "kiṃ nvidam' ityuccakṣurālokayankamapi rākṣasaṃ kāñcidaṅganāṃ viceṣṭamānagātrīmākarṣantamapaśyam / kathamapaharatyakāmāmapi striyamanācāro nairṛtaḥ iti gaganagamanamandaśaktiraśastraścātapye / sa tu matsaṃbandhī brahmārākṣasaḥ "tiṣṭha tiṣṭha pāpa, kvāpaharasi' iti bhartsayannutthāya rākṣasena samasṛjyata / tāṃ tu roṣādanapekṣāpaviddhāmamaravṛkṣamañjarīmivāntarikṣādāpatantīmunmukhaprasāritobhayakaraḥ karābhyāmagrahaṣim / upagṛhya ca veṣamānāṃ saṃmīlitākṣīṃ madaṅgasparśasukhonodbhinnaromāñcāṃ tādṛśīmeva tāmanavatarayannatiṣṭham / tāvattāvubhāvapi śailaśṛṅgabhaṅgaiḥ pādapaiśca rabhasonmūlitairmuṣṭipādaprahāraiśca parasparamakṣapayetām / punarahamatimṛduni pulinavati kusumalavalāñchite sarastīre 'varopya saspṛhaṃ nirvarṇayaṃstāṃ matprāṇaikavallabhāṃ rājakanyāṃ kandukāvatīmalakṣayam / sā hi mayā samāśvāsyamānā tiryaṅmāmabhinirūpya jātapratyabhijñā sakarumarodīt / avādīcca-"nātha, tvaddarśanāduṣoḍharāgā tasminkandukotsave punaḥsakhyā candrasenāya tvatkathābhireva samāśvāsitāsmi / tvaṃ kila samudramadhye majjitaḥ pāpena madbhātrā bhīmadhanvanā' iti śrutvā sakhījanaṃ parijanaṃ ca vañcayitvā jīvitaṃ jihāsurekākinī krīḍāvanamupāgamam / tatra ca māmacakamata kāmarūpa eṣa rākṣasādhama / so 'yaṃ mayā bhītayāvadhūtaprārthanaḥ sphurantīṃ māṃ nigṛhyābhyadhāvat / atraivamavasito 'bhūt / "ahaṃ ca daivāttavaiva jīviteśasya haste patitā / bhadraṃ tava' iti / śrutvā ca tayā sahāvaruhya, nāvamadhyāroham / muktā ca nauḥ prativātapreritā tāmeva dāmaliptāṃ pratyupātiṣṭhat / avarūḍhāśca vayamaśrameṇa "tanayasya ca tanayāyāśca nāśādananyāpatyastuṅgadhanvā suhyapatirniṣkalaḥ svayaṃ sakalatra eva niṣkalaṅkagaṅgārodhasyanaśanenoparantu pratiṣṭhate / saha tena martumicchatyananyanātho 'nuraktaḥ pauravṛddhalokaḥ' ityaśrumukhīnāṃ prajānāmākrandamaśṛṇum / athāhamasmai rājñe yathāvṛttamākhyāya tadapatyadvayaṃ pratyarpitavān / prītena tena jāmātā kṛto 'smi dāmālipteśvareṇa / tatputro madanujīvā jātaḥ / madājñaptena cāmunā prāṇavadujjhitā candrasenā kośadāsamabhajat / tataśca siṃhavarmasāhāyyārthamatrāgatyaṃ bharturatava darśanotsavasukhamanubhavāmi' iti / śrutvā "citreyaṃ daivagatiḥ / avasareṣu puṣkalaḥ puruṣakāra-' ityabhidhāya bhūyaḥ smitābhiṣiktadantacchado mantragupte harṣotphullaṃ cakṣuḥ pātayāmāsa devo rājavāhanaḥ sa kila karakamalena kiñcitsaṃvṛtānano lalitavallabhārabhasadattadantakṣatavyasanavihvaladharamaṇirniroṣṭhyavarṇamātmacaritamācacakṣe
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.